#səttar bəhlulzadənin heykəli
Səttar Bəhlulzadənin heykəli
Səttar Bəhlulzadənin heykəli, Azərbaycan lirika-fəlsəfi mənzərə rəngkarlığının banisi, unikal üslubu ilə seçilən görkəmli rəssam Səttar Bəhlulzadənin (1909–1974) xatirəsinə ucaldılmış, monumental heykəltəraşlığımızın ən bədii və psixoloji tunc sənət əsərlərindən biridir.Bu unikal abidə rəssamın doğulduğu və dəfn olunduğu yerdə – Bakının Əmircan (Əmircan qəbiristanlığı) qəsəbəsində, onun məzarı üzərində ucaldılmışdır. Heykəlin müəllifi, rəssamın daxili dünyasını və vizual xarakterini sənət dilinə ən mükəmməl şəkildə köçürən böyük Azərbaycan heykəltəraşlığı ustası, akademik Ömər Eldarovdur. Abidə 1975-ci ildə, rəssamın vəfatından bir il sonra tamamlanaraq açılmışdır.Əsərin Süjeti, Kompozisiyası və Vizual TəhliliÖmər Eldarov bu abidədə klassik, statik məzarüstü portret qəliblərini tamamilə sındıraraq, Səttar Bəhlulzadənin yaradıcılıq fəlsəfəsini, təbiətə olan ilahi sevgisini və dərvişanə həyat tərzini vizuallaşdırmışdır:Çərçivə və Pano Sintezi: Rəssam sanki böyük bir tunc kadrın — boş bir kətanın (çərçivənin) qarşısında dayanıb. Ömər Eldarov bu çərçivə daxilində Səttarın ən çox sevdiyi bədii motivləri (Abşeron qayalarını, kənd mənzərələrini) relyefli panno şəklində işləmişdir.Fokus və Duruş: Səttar Bəhlulzadə portretdə özünəməxsus uzun saçları, dalğın və daxili ekspressiya ilə dolu üz cizgiləri ilə təsvir olunub. O, bir əlində rəssam palitrası tutaraq diqqətlə qarşıya baxır. Onun bədən quruluşunun incəliyi və əllərinin plastikası rəssamın zərif sənətkar ruhunu simvullaşdırır.İşıq-Kölgə Dramaturgiyası: Tunc materialın üzərində işlənmiş dərin relyeflər və kəskin cizgilər günəş şüalarının bucağı dəyişdikcə abidə üzərində fərqli kölgələr (chiaroscuro) yaradır. Bu da əsərə hər saatda fərqli dinamika və fotorealist dərinlik qazandırır.Texniki Göstəricilər və Material QuruluşuAbidənin arxitekturası və relyef quruluşu memarlıq standartları və bədii metal mühəndisliyi baxımından yüksək dəqiqliklə icra olunmuşdur:Parametr / GöstəriciTexniki Standartı və XüsusiyyətiMüəllif (Heykəltəraş)Ömər EldarovUcaldıldığı İl1975-ci ilMəkan / ÜnvanBakı şəhəri, Əmircan qəsəbəsiMaterialTunc (Bürünc tökmə) və Təbii Qranit / Əhəngdaşı postamentiÜslubPsixoloji portret elementləri ilə zəngin monumental modern-realizmAbidənin Struktur və Plastik Təkamül AlqoritmiÖmər Eldarovun bu heykəli ərsəyə gətirərkən keçdiyi bədii mərhələlər metal və heykəltəraşlıq elminin qanunauyğunluqlarına əsaslanır:1.Bədii Konsept və Psixoloji Tədqiqat:Səttarın eskizlərinin analizi.Heykəltəraş Səttar Bəhlulzadənin şəxsiyyətini, onun yaradıcılıq fəlsəfəsini analiz edir. Rəssamın təbiəti "kətan daxilinə sığdırma" arzusunu simvullaşdıran tunc çərçivə ideyası (eskiz) qurulur.2.Modelin Plastik Yonulması:Gildən real ölçülü qəlibin çıxarılması.Ömər Eldarov rəssamın üz cizgilərini, əllərini və Abşeron relyeflərini gildən tam ölçüdə hazırlayır. Gil modelin üzərindən "itən mum" metodu üçün neqativ gips qəliblər götürülür.3.Metalın Tökmə və Son Tamamlama Mərhələsi:Tuncun tökülməsi və patinalanma.$1100^\circ\text{C}$ dərəcədə əridilmiş maye tunc qəliblərə tökülür. Soyuduqdan sonra cilalanan metalın səthinə kimyəvi patinalar vurulur ki, rəsmin Abşeron havası altında yaşılımtıl-qəhvəyi tarixi rəng tonu (patina effekti) qorunsun.Müasir 3D Vizuallaşdırma və Rəqəmsal Dizayn QeydiDizayner və Memar Qeydi: Tarixi abidələrin, mədəniyyət parklarının və ya muzey eksteryerlərinin AutoCAD/3D Max layihələrində Ömər Eldarovun bu şah əsərini rəqəmsal olaraq canlandırarkən materialın tekstura nizamlamalarına xüsusi həssaslıqla yanaşılmalıdır. Corona və ya V-Ray material redaktorunda tunc heykəlin parıltısını və kələ-kötür (relyefli) səthini düzgün əks etdirmək üçün yüksək dəqiqlikli Bump və Displacement xəritələrindən istifadə olunmalıdır. Çərçivə daxilindəki Abşeron qayalarının mikro-kölgələrini tam fotorealist keyfiyyətdə almaq üçün Ambient Occlusion (AO) parametrini aktivləşdirmək render zamanı heykəlin süni plastik kimi deyil, əsl usta əlindən çıxmış monolit tunc sənət əsəri kimi görünməsini təmin edəcəkdir.
