#şeyx cüneyd türbəsi
Şeyx Cüneyd türbəsi
Şeyx Cüneyd türbəsi Qusar rayonunun Həzrə kəndində yerləşən XVI əsrə aid mühüm tarix-memarlıq abidəsidir. Türbə Səfəvi təriqətinin rəhbərlərindən biri, Şah İsmayıl Xətainin babası Şeyx Cüneydin xatirəsinə ucaldılıb. Abidə Azərbaycan Səfəvi irsinin və şimal bölgəsinin orta əsr memarlığının diqqətəlayiq nümunələrindən biridir.
Mədəniyyət Nazirliyinin abidələr reyestrində Şeyx Cüneyd türbəsinin 1544-cü ildə inşa edildiyi və ölkə əhəmiyyətli memarlıq abidəsi olduğu göstərilir. Türbə Həzrə kəndində yerləşir və dövlət tərəfindən qorunan tarixi irs nümunələri sırasına daxildir.
Şeyx Cüneyd və türbənin tarixi
Şeyx Cüneyd XV əsrdə Səfəviyyə təriqətinin rəhbərlərindən biri olub və sonrakı Səfəvi dövlətinin siyasi-dini tarixində mühüm rol oynayan şəxslərdən hesab edilir. O, Şah İsmayıl Xətainin babası idi.
Şeyx Cüneyd Şirvana yürüş zamanı Şirvanşah qüvvələri ilə baş verən döyüşdə həlak olub və Həzrə kəndində dəfn edilib. Mənbələrdə onun ölüm tarixi ilə bağlı 1456 və 1460-cı illər kimi fərqli tarixlərə rast gəlinir. Türbə isə onun ölümündən xeyli sonra, Səfəvilərin hakimiyyəti dövründə, 1544-cü ildə inşa edilib.
Abidənin I Şah Təhmasib dövründə ucaldıldığı göstərilir. Bu fakt Şeyx Cüneydin Səfəvilər sülaləsinin mənəvi və siyasi tarixindəki əhəmiyyətini nümayiş etdirir.
Memarlıq xüsusiyyətləri
Şeyx Cüneyd türbəsi əsasən bişmiş kərpicdən inşa olunub. Tikili xaricdən və daxildən sadə, lakin monumental quruluşu ilə seçilir. Türbənin üzərini böyük günbəz örtür və bu günbəzin üzərində həndəsi bəzək elementlərinin izləri görünür.
Daxili hissədə bənövşəyi və firuzəyi kaşı elementləri xüsusi diqqət çəkir. Günbəzə keçid hissələrində stalaktitvari memarlıq detallarından istifadə olunması abidənin dekorativ xüsusiyyətlərini zənginləşdirir.
Türbənin qərb girişində ərəb dilində, nəsx xətti ilə yazılmış kitabə yerləşir. Bu kitabə abidənin tarixi və memarlıq xüsusiyyətlərinin öyrənilməsində mühüm mənbələrdən biri hesab olunur.
Sonrakı dövrlərdə kompleksə əlavə tikililər də artırılıb və bu dəyişikliklər türbənin ilkin görünüşünə müəyyən təsir göstərib. Buna baxmayaraq, daxili hissədə tarixi memarlıq elementlərinin mühüm bir qismi qorunub saxlanılıb.
Mədəni və tarixi əhəmiyyəti
Şeyx Cüneyd türbəsi Azərbaycan tarixində Səfəvilər dövrünün formalaşması ilə bağlı mühüm yadigarlardan biridir. Abidə yalnız dini-memorial tikili deyil, həm də XV–XVI əsrlərdə Azərbaycan ərazisində baş verən siyasi proseslərin maddi izlərindən biri kimi qiymətləndirilir.
Həzrə kəndində yerləşməsi türbəni Qusar rayonunun əsas tarixi turizm məkanlarından birinə çevirib. Abidə həm yerli sakinlərin, həm də bölgəyə səfər edən turistlərin maraq göstərdiyi məkanlardan biridir.
Şeyx Cüneyd türbəsi memarlıq quruluşu, Səfəvi tarixi ilə bağlılığı və beş əsrə yaxın yaşı ilə Azərbaycanın şimal bölgəsinin ən dəyərli tarixi abidələrindən biri hesab olunur.
