Şirvanşahlar sarayı

Şirvanşahlar Sarayı — Azərbaycan memarlığının ən parlaq incilərindən biri, Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinin şah əsəridir. Bakının tarixi mərkəzi olan İçərişəhərdə, təpənin ən yüksək nöqtəsində yerləşən bu kompleks XV əsrdə Şirvanşah I Xəlilullahın dövründə əsaslı şəkildə formalaşmışdır. 1. Kompleksə Daxil Olan Tikililər Saray vahid bir bina deyil, müxtəlif səviyyələrdə yerləşən bir neçə tikilinin ansamblıdır: Saray binası: Kompleksin ən qədim hissəsidir. İkimərtəbəli binanın 52 otağı olmuşdur. Şirvanşahın ailəsi və yaxınları burada yaşamış, rəsmi qəbullar burada keçirilmişdir. Divanxana: Sarayın ən zərif hissələrindən biridir. Səkkizbucaqlı rotonda formasında olan bu tikili rəsmi dövlət müşavirələri, məhkəmə işləri və ya rəsmi qəbullar üçün nəzərdə tutulmuşdu. Onun portalındakı daş oymalar (naxışlar) dünyada bənzərsiz hesab olunur. Seyid Yəhya Bakuvinin türbəsi: "Dərviş türbəsi" kimi də tanınır. Saray alimi və filosofu Seyid Yəhya Bakuviyə məxsusdur. Şirvanşahlar ailəsinin türbəsi: Şirvanşah I Xəlilullahın anası və oğulları üçün tikdirdiyi məqbərədir. Portalındakı "Memar Məhəmməd Əli" yazısı güzgüvari şəkildə gizli həkk olunmuşdur. Saray məscidi: İki ibadət zalı və bir minarəsi olan bu məscid 1441-ci ildə tikilib. Saray hamamı: Kompleksin ən aşağı həyətində yerləşir. Orta əsr hamamları kimi istiliyin qorunması üçün yarımtorpaq səviyyəsində inşa edilmişdir. Keyqubad məscidinin qalıqları: Köhnə məscidin yerində qalan divar hissələri. 2. Memarlıq Xüsusiyyətləri Şirvanşahlar sarayı relyefin kəskin enişli olmasına baxmayaraq, böyük ustalıqla inşa edilmişdir: Səviyyəlilik: Tikililər üç həyətdə, müxtəlif hündürlüklərdə yerləşir ki, bu da onlara xüsusi əzəmət verir. Daş oymaları: Abşeronun yerli əhəngdaşından (badamdar daşı) hazırlanan naxışlar, həndəsi və nəbati motivlər bənzərsizdir. Portal (Giriş) memarlığı: Hər bir tikilinin giriş hissəsi (portal) daxili hissədən daha təmtəraqlı bəzədilib ki, bu da Şirvan-Abşeron məktəbinin xarakterik xüsusiyyətidir. 3. Tarixi Əhəmiyyəti Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı Şamaxıdan Bakıya köçürüldükdən (Zəlzələdən sonra, XII əsr) sonra Bakı mühüm siyasi mərkəzə çevrildi. XV əsrdə sarayın inşası Bakının regiondakı statusunu möhkəmləndirdi. 1501-ci ildə Səfəvilər dövləti tərəfindən Bakı alındıqdan sonra saray xəzinəsi mənimsənilsə də, binalar öz əzəmətini qoruyub saxlaya bildi. 4. Bu Gün: Muzey-Qoruq Hazırda saray dövlət tarix-memarlıq qoruq-muzeyidir. Ekspozisiya: Saray otaqlarında orta əsrlərə aid xalçalar, məişət əşyaları, silahlar, sikkələr və qədim əlyazmalar nümayiş etdirilir. Restavrasiya: Müntəzəm olaraq həyata keçirilən bərpa işləri sayəsində kompleks öz ilkin görkəmini qoruyur.