Sistem

Sistem tibbi danışıqda venadaxili infuziya üçün istifadə olunan infuziya dəsti və onun vasitəsilə aparılan maye köçürülməsi prosesinə verilən geniş yayılmış addır. Tibbi baxımdan daha dəqiq termin “infuziya sistemi” və ya “infuziya dəsti”dir. Bu vasitə maye və təyin olunmuş dərman məhlullarının venoz giriş vasitəsilə pasiyentin qan dövranına ötürülməsinə imkan verir. İnfuziya sistemi xəstəxanalarda, klinikalarda, təcili yardım və digər tibbi xidmət sahələrində geniş istifadə olunur.

Sistem nədir?

Gündəlik danışıqda “xəstəyə sistem qoşmaq” ifadəsi venadaxili infuziyanın aparılması mənasında işlədilir. Bu zaman müəyyən məhlul infuziya dəsti və venoz giriş vasitəsilə qan dövranına verilir.

“Sistem” sözü həm istifadə olunan borulu infuziya dəstinə, həm də ümumi prosedura aid edilə bilər. Tibbi terminologiyada isə dəstin özü ilə venadaxili infuziya prosesini fərqləndirmək daha dəqiqdir.

İnfuziyanın hansı məhlulla, hansı həcmdə və hansı sürətlə aparılması pasiyentin klinik vəziyyətindən və tibbi göstərişdən asılıdır.

İnfuziya sistemi necə qurulub?

Standart infuziya dəsti bir-biri ilə əlaqəli bir neçə hissədən ibarətdir. Dəstin bir tərəfində infuziya məhlulunun qabına birləşən hissə, daha sonra damcı kamerası və uzun şəffaf boru yerləşir.

Damcı kamerası mayenin axınını vizual şəkildə müşahidə etməyə imkan verir. Borunun üzərində axını tənzimləməyə xidmət edən sıxac və ya regulator olur.

Dəstin pasiyent tərəfdəki ucu venoz giriş vasitəsinə birləşdirilir. Müasir infuziya dəstlərinin müxtəlif konstruksiyaları mövcuddur və bəzi modellərdə əlavə filtr və birləşdirici portlar olur.

Sistem nə üçün qoşulur?

Venadaxili infuziya müxtəlif klinik məqsədlərlə istifadə edilə bilər. Maye və elektrolit balansının korreksiyası, müəyyən dərmanların venadaxili verilməsi və bəzi hallarda qidalandırıcı məhlulların tətbiqi buna nümunədir.

İnfuziyanın lazım olub-olmaması xəstənin vəziyyətinə əsasən müəyyənləşdirilir. Eyni simptomu olan bütün insanlara eyni məhlulun verilməsi düzgün yanaşma deyil.

İnfuziya üçün istifadə olunan məhlulun tərkibi də məqsədə görə dəyişir. Buna görə “sistem” özü müalicə vasitəsi deyil; o, təyin edilmiş maye və ya preparatın orqanizmə çatdırılması üçün istifadə olunan tibbi sistemdir.

Venoz kateter və sistem

İnfuziya dəsti ilə venoz kateter eyni vasitə deyil, lakin onlar çox vaxt birlikdə istifadə olunur.

Periferik venoz kateter adətən əl və ya qol venasına yerləşdirilən nazik, çevik tibbi vasitədir. Kateter damar daxilində giriş yaradır, infuziya sistemi isə məhlulu həmin girişə çatdırır.

Bu səbəbdən gündəlik danışıqda “sistem qoşulması” deyilən prosesdə venoz kateter, infuziya dəsti və infuziya məhlulu ayrı-ayrı komponentlərdir.

Damcı sistemi

“Damcı sistemi” də venadaxili infuziya ilə bağlı geniş işlədilən ifadələrdəndir. Adın yaranması məhlulun damcı kamerasında damcılarla müşahidə edilən axını ilə əlaqədardır.

Qravitasiya ilə işləyən sistemdə mayenin hərəkəti əsasən infuziya qabının pasiyentin venoz girişindən yuxarıda yerləşdirilməsi hesabına təmin edilir.

Bəzi klinik vəziyyətlərdə isə məhlulun daha dəqiq və nəzarətli sürətlə verilməsi üçün infuziya nasoslarından istifadə edilir.

İnfuziya məhlulları

“Sistem” dedikdə bəzən infuziya dəsti deyil, onunla birlikdə verilən məhlul nəzərdə tutulur. Lakin bunlar fərqli anlayışlardır.

Venadaxili istifadə üçün müxtəlif tərkibli infuziya məhlulları mövcuddur. Natrium xlorid və qlükoza tərkibli məhlullar bunlara nümunədir.

Hər məhlulun öz göstərişləri və məhdudiyyətləri var. Məsələn, 5%-li qlükoza venadaxili infuziya məhlulu kimi istifadə olunur, lakin onun tətbiqinin uyğunluğu pasiyentin vəziyyətindən asılıdır.

İnfuziya məhlulu və ona əlavə edilən dərmanlar tibbi göstəriş əsasında seçilməlidir.

İnfuziya nasosu və infuzomat

Bütün venadaxili infuziyalar sadə qravitasiya sistemi ilə aparılmır. Xüsusilə mayenin müəyyən sürətlə və dəqiq həcmdə verilməsi tələb olunduqda infuziya nasosundan istifadə edilə bilər.

İnfuzomat adlandırılan volumetrik infuziya nasosları müəyyən edilmiş parametrlərə uyğun olaraq mayenin verilməsini idarə edir.

Belə cihazlar reanimasiya və intensiv terapiya, cərrahiyyə, pediatriya və digər klinik sahələrdə istifadə oluna bilər. Konkret cihaz və infuziya rejimi klinik ehtiyaca uyğun seçilir.

Qan köçürülməsi üçün sistem

Qan və qan komponentlərinin transfuziyası üçün xüsusi transfuziya dəstlərindən istifadə edilir. Bunları adi infuziya dəsti ilə eyniləşdirmək düzgün deyil.

Qan transfuziya dəstlərində qan və qan komponentlərinin köçürülməsinə uyğun filtr sistemi mövcud ola bilər.

Qanköçürmə ayrıca tibbi prosedurdur və pasiyentin təhlükəsizliyi üçün uyğunluğun qiymətləndirilməsi, müşahidə və xüsusi klinik qaydalara əməl olunmasını tələb edir.

Sistem qoşulması və təhlükəsizlik

Venadaxili giriş dəri baryerini keçdiyi üçün infeksiya nəzarəti vacibdir. Əl gigiyenası, uyğun aseptik yanaşma və tibbi vasitələrin düzgün istifadəsi əsas təhlükəsizlik prinsipləri sırasındadır.

İnfuziya zamanı kateter yerləşdirilən nahiyədə ağrı, şişkinlik, qızartı və mayenin toxumalara sızması kimi problemlər yarana bilər. Damarın qıcıqlanması və infeksiya da mümkün ağırlaşmalar arasındadır.

Bəzi venadaxili dərmanların həddindən artıq sürətli və ya uyğun olmayan şəkildə verilməsi əlavə risk yarada bilər. Buna görə infuziyanın sürəti və tərkibi tibbi göstərişə uyğun olmalıdır.

Sistem və hava qabarcığı

İnfuziya sistemində hava ilə bağlı təhlükəsizlik də nəzərə alınır. İnfuziya xəttinin düzgün hazırlanması və nəzarəti tibb mütəxəssisinin işinin bir hissəsidir.

Müasir infuziya nasoslarının bəzi modellərində xəttdə havanın müəyyənləşdirilməsi üçün sensor və xəbərdarlıq sistemləri mövcuddur.

Venadaxili sistemdə problem yarandıqda xəttə özbaşına müdaxilə etmək əvəzinə tibb işçisinə məlumat vermək daha təhlükəsiz yanaşmadır.

Sistemi kim qoşmalıdır?

Venadaxili kateter və infuziya ilə işləmək müvafiq tibbi bilik və praktiki hazırlıq tələb edir. Prosedur səhiyyə müəssisəsinin qaydaları və mütəxəssisin peşə səlahiyyətləri çərçivəsində həyata keçirilir.

Tibb bacısı və ya tibb qardaşı həkim təyinatına uyğun olaraq venadaxili infuziyanın aparılmasında iştirak edə bilər. Pasiyentin vəziyyəti və infuziya zamanı yarana bilən reaksiyalar da müşahidə edilməlidir.

Evdə özbaşına “sistem qoşmaq”, dərmanları infuziya məhluluna əlavə etmək və ya infuziya sürətini dəyişmək təhlükəli ola bilər. Venadaxili müalicə konkret tibbi göstəriş və uyğun peşəkar nəzarət tələb edir.