Söküntü

Söküntü bina və digər tikililərin tam və ya qismən sökülməsi prosesidir. Bu işlər köhnəlmiş və təhlükəli konstruksiyaların aradan qaldırılması, ərazinin yenidən qurulması və ya tikilinin müəyyən hissələrinin dəyişdirilməsi məqsədilə aparılır.

Söküntü yalnız divarların dağıdılmasından ibarət deyil. Prosesə tikilinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, işlərin planlaşdırılması, kommunal xətlərin təhlükəsiz ayrılması, ərazinin mühafizəsi və yaranan tullantıların daşınması daxildir.

Binaların sökülmə səbəbləri

Tikilinin qəzalı vəziyyətə düşməsi söküntü üçün əsas səbəblərdən biri ola bilər. Daşıyıcı elementlərin zədələnməsi, yanğın, zəlzələ və digər təsirlər binanın təhlükəsiz istifadəsini mümkünsüz edə bilər. Belə hallarda təmir, gücləndirmə və ya söküntü qərarı texniki qiymətləndirməyə əsaslanmalıdır.

Şəhərsalma layihələri, yolların və mühəndis şəbəkələrinin çəkilməsi, yaşayış məhəllələrinin yenidən qurulması da söküntü işlərinə səbəb ola bilər. Tikilinin köhnə olması isə onun avtomatik olaraq sökülməli olduğu demək deyil.

Tarixi və memarlıq əhəmiyyəti olan binalarda qorunma statusu ayrıca nəzərə alınır. Belə tikililərə müdaxilə mədəni irsin mühafizəsi tələblərinə uyğun qiymətləndirilməlidir.

Tam və qismən söküntü

Tam söküntü tikilinin bütövlükdə aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. Qismən söküntüdə isə binanın müəyyən hissələri çıxarılır, qalan konstruksiyalar saxlanılır.

Seçmə söküntü materialların və ayrı-ayrı elementlərin mərhələli şəkildə ayrılması üsuludur. Bu yanaşma yararlı hissələrin təkrar istifadəsinə, müxtəlif tullantıların çeşidlənməsinə və ətraf mühitə təsirin azaldılmasına kömək edir.

Daxili arakəsmələrin sökülməsi ilə daşıyıcı divar və sütunlara müdaxilə eyni deyil. Daşıyıcı elementlərin çıxarılması binanın dayanıqlığına təsir etdiyindən mühəndis qiymətləndirməsi və uyğun layihə tələb edir.

Söküntüdən əvvəl hazırlıq

İşlərə başlamazdan əvvəl binanın konstruktiv quruluşu, texniki vəziyyəti və qonşu tikililərlə əlaqəsi araşdırılır. Sıx şəhər mühitində bitişik divarlar, yeraltı kommunikasiyalar və yaxınlıqdakı hərəkət yolları xüsusi diqqət tələb edir.

Elektrik, qaz, su və digər mühəndis xətlərinin ayrılması aidiyyəti xidmətlərlə razılaşdırılaraq həyata keçirilir. Tikilidə insanların qalmaması təmin edilməli, iş sahəsinə kənar şəxslərin girişi məhdudlaşdırılmalıdır.

Köhnə binalarda asbest tərkibli materiallar və digər təhlükəli maddələrə rast gəlinə bilər. Onların müəyyənləşdirilməsi və təhlükəsiz çıxarılması adi tikinti tullantılarından fərqli yanaşma tələb edir.

Texnika və söküntü üsulları

Söküntü üsulu binanın hündürlüyünə, materialına, konstruksiyasına və ətraf şəraitə uyğun seçilir. İşlərdə ekskavatorlar, hidravlik qayçılar, qırıcı avadanlıqlar və digər xüsusi texnikadan istifadə olunur.

Məhdud sahələrdə və qorunmalı hissələrin yaxınlığında daha dəqiq, mərhələli sökmə üsulları tətbiq edilə bilər. Texnika seçimi yalnız işin sürətinə deyil, konstruksiyanın dayanıqlığına və ətrafdakı insanların təhlükəsizliyinə əsaslanır.

Partlayışla söküntü xüsusi ixtisaslaşma və ciddi nəzarət tələb edən üsuldur. Bu üsul bütün tikililər və şəhər əraziləri üçün uyğun deyil.

Təhlükəsizlik və ətraf mühitin qorunması

Söküntü zamanı əsas risklərə konstruksiyaların gözlənilmədən uçması, hündürlükdən material düşməsi, toz, səs-küy və vibrasiya daxildir. İş sahəsinin hasarlanması, təhlükəli zonaların ayrılması və işçilərin fərdi mühafizə vasitələrindən istifadəsi vacibdir.

Tozun yayılmasını azaltmaq üçün uyğun tozbasdırma tədbirləri görülür. Tullantıların örtülü şəkildə daşınması və nəqliyyat vasitələrinin hərəkətinin düzgün təşkili ətraf küçələrin çirklənməsini məhdudlaşdırır.

Qonşu tikililərin vəziyyətinə nəzarət də söküntünün mühüm hissəsidir. Zəruri hallarda vibrasiya və konstruktiv dəyişikliklər üzrə monitorinq aparılır.

Söküntü tullantılarının idarə olunması

Söküntü nəticəsində beton, kərpic, metal, ağac, şüşə və digər materiallar yaranır. Onların çeşidlənməsi təkrar emal və yenidən istifadə imkanlarını artırır.

Metal konstruksiyalar təkrar emala yönləndirilə, uyğun beton və kərpic tullantıları isə emaldan və keyfiyyət yoxlamasından sonra müəyyən tikinti işlərində istifadə oluna bilər. Təhlükəli tullantılar ayrıca toplanmalı və müvafiq qaydalarla idarə edilməlidir.

Tullantıların boş ərazilərə və yol kənarlarına nəzarətsiz atılması torpağın çirklənməsinə və şəhər mühitinin korlanmasına səbəb olur.

Söküntü və mülkiyyət məsələləri

Yaşayış binalarının sökülməsi texniki işlərlə yanaşı, mülkiyyət və məskunlaşma məsələlərini də əhatə edir. Söküntünün hüquqi əsası, sakinlərin məlumatlandırılması, mümkün kompensasiya və köçürülmə şərtləri konkret layihəyə və tətbiq olunan qanunvericiliyə bağlıdır.

Bütün söküntü layihələri üçün vahid kompensasiya məbləği yoxdur. Razılaşmaların və tərəflərin öhdəliklərinin sənədləşdirilməsi mülkiyyətçilərin hüquqlarının qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.