Şpris

Şpris mayenin çəkilməsi və ya müəyyən həcmdə mayenin nəzarətli şəkildə xaric edilməsi üçün istifadə olunan tibbi alətdir. Tibbdə şprislər əsasən dərman və vaksinlərin inyeksiya yolu ilə yeridilməsi, mayelərin çəkilməsi və bəzi tibbi prosedurlar zamanı istifadə olunur. Klassik şpris silindr, porşen və iynənin və ya digər uyğun birləşdiricinin qoşulduğu ucluqdan ibarətdir.

Şpris nədir?

Şpris daxilində hərəkət edən porşeni olan silindrik qurğudur. Porşen geri çəkildikdə silindrin daxilinə maye çəkilir, irəli hərəkət etdirildikdə isə maye ucluqdan xaric edilir.

Şprisin üzərində adətən həcm bölgüləri olur. Bu işarələr daxilindəki mayenin miqdarını müəyyən etməyə imkan verir.

Tibbi şprislər müxtəlif həcm və konstruksiyalarda hazırlanır. Konkret şpris növünün seçilməsi aparılan prosedurdan və istifadə məqsədindən asılıdır.

Şprisin əsas hissələri

Adi tibbi şprisin əsas hissələri silindr, porşen və ucluqdur.

Silindr mayenin yerləşdiyi şəffaf hissədir. Onun üzərində həcm göstəriciləri yerləşir. Porşen silindrin daxilində irəli və geri hərəkət edərək mayenin çəkilməsini və xaric edilməsini təmin edir.

Ucluq isə iynənin və ya prosedura uyğun digər elementin şprisə birləşdirildiyi hissədir.

Şpris və iynə bir-biri ilə əlaqəli olsa da, eyni anlayış deyil. Şpris mayeni saxlayan və hərəkət etdirən qurğudur, iynə isə dərini və ya digər toxumanı keçmək üçün istifadə edilən iti, nazik elementdir.

Tibbi şpris

Tibbi şprislər dərmanların orqanizmə yeridilməsində geniş istifadə olunur. İnyeksiyanın növündən asılı olaraq dərman əzələ daxilinə, dərialtına, dərinin daxilinə və ya uyğun tibbi prosedur çərçivəsində başqa yolla verilə bilər.

Şprisin həcmi və iynənin xüsusiyyətləri prosedurdan asılı olaraq seçilir.

İnyeksiyanın hazırlanması və həyata keçirilməsi tibbi bilik və təhlükəsiz prosedurlara riayət tələb edir. Buna görə şpris sadə quruluşa malik olsa da, onun tibbi istifadəsi düzgün texnika və infeksiyaya nəzarət qaydaları ilə bağlıdır.

Birdəfəlik şpris

Müasir səhiyyədə steril birdəfəlik şprislər geniş istifadə olunur. Belə şpris bir prosedur üçün nəzərdə tutulur və istifadə edildikdən sonra təkrar tətbiq edilməməlidir.

Birdəfəlik şprisin əsas üstünlüklərindən biri xəstələr arasında qanla ötürülən infeksiyaların yayılması riskinin qarşısının alınmasına kömək etməsidir.

Eyni şpris və ya iynənin birdən çox insan üçün istifadə edilməsi təhlükəli praktikadır və ciddi infeksiyaların ötürülməsinə səbəb ola bilər.

Təhlükəsizlik mexanizmli şprislər

Müasir tibbdə təkrar istifadənin və iynə batması xəsarətlərinin qarşısını almağa yönəlmiş xüsusi təhlükəsizlik mexanizmli şprislər də mövcuddur.

Bəzi modellərdə istifadə başa çatdıqdan sonra porşen mexanizmi bloklanır və şprisin yenidən işlədilməsi mümkün olmur. Digər modellərdə isə iynənin geri çəkilməsi və ya qoruyucu elementlə örtülməsi üçün mexanizm olur.

Belə konstruksiyaların məqsədi həm pasiyentin, həm də tibb işçisinin təhlükəsizliyini artırmaqdır.

Avtomatik bloklanan şpris

Auto-disable və ya AD şpris bir dəfə istifadə edildikdən sonra avtomatik olaraq yenidən istifadəyə yararsız vəziyyətə gələn şpris növüdür.

Bu şprislər xüsusilə vaksinasiya proqramlarında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı immunizasiya zamanı avtomatik bloklanan şprislərin istifadəsini tövsiyə edir.

Mexanizmin əsas məqsədi eyni şprisin ikinci dəfə istifadəsinin qarşısını almaq və qanla ötürülən infeksiyaların yayılma riskini azaltmaqdır.

Şprislərin həcmi

Şprislər müxtəlif həcmdə istehsal olunur. Tibbi praktikada kiçik həcmli şprislərdən daha böyük həcmli modellərə qədər fərqli variantlara rast gəlinir.

Şprisin üzərində millilitrlə göstərilən bölgülər mayenin həcmini müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Kiçik həcmdə preparatın dəqiq ölçülməsi tələb edilən prosedurlarda daha uyğun bölgülərə malik şpris seçilir. Böyük həcmli şprislər isə fərqli tibbi və texniki məqsədlər üçün istifadə edilə bilər.

İnsulin şprisi

İnsulin şprisi insulin preparatlarının dərialtı yeridilməsi üçün hazırlanmış xüsusi şpris növüdür.

Bu şprislərdə ölçü göstəriciləri insulin vahidlərinə uyğun təşkil edilə bilər. İnsulin preparatlarının müxtəlif konsentrasiyaları mövcud olduğundan şpris və preparatın uyğunluğu mühüm əhəmiyyət daşıyır.

İnsulin şprisini adi şprisdən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər onun ölçü sistemi, kiçik həcmi və inyeksiya məqsədinə uyğun konstruksiyasıdır.

Vaksinasiya üçün şpris

Vaksinlərin tətbiqində istifadə olunan şprislər də xüsusi təhlükəsizlik tələblərinə cavab verməlidir.

Vaksinasiya proqramlarında təkrar istifadənin qarşısını alan şpris sistemləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu yanaşma eyni inyeksiya avadanlığının müxtəlif insanlarda istifadəsi nəticəsində yarana biləcək infeksiya riskini azaltmağa xidmət edir.

Şprisin steril qablaşdırmasının yalnız istifadə zamanı açılması da təhlükəsiz inyeksiya praktikasının əsas elementlərindəndir.

Şpris və inyeksiya

İnyeksiya dərman və ya digər uyğun maddənin iynə vasitəsilə orqanizmə yeridilməsi prosedurudur. Şpris isə həmin prosedurun həyata keçirilməsində istifadə edilən vasitələrdən biridir.

İnyeksiyalar tətbiq sahəsinə görə fərqləndirilir. Ən çox rast gəlinən üsullar arasında əzələdaxili, dərialtı və dəridaxili inyeksiyalar var.

İnyeksiya növünün seçilməsi preparatın xüsusiyyətindən və tibbi göstərişdən asılıdır.

Şpris və iynə ölçüsü

Şprisin həcmi ilə iynənin ölçüsü fərqli göstəricilərdir.

Şprisin ölçüsü onun tuta bildiyi mayenin həcmini göstərir. İynənin xüsusiyyətləri isə uzunluğu və diametri ilə əlaqədardır.

İynələrdə “gauge” və ya G göstəricisindən istifadə olunur. Gauge sistemi ilə iynənin xarici diametri arasında əks əlaqə mövcuddur: G rəqəmi böyüdükcə iynə daha nazik olur.

Uyğun iynənin seçilməsi inyeksiya növü və tibbi prosedurdan asılıdır.

Sterillik və infeksiyaya nəzarət

Şprisdən tibbi məqsədlə istifadə zamanı sterillik əsas təhlükəsizlik şərtlərindən biridir.

Steril birdəfəlik şpris və iynə istifadə olunana qədər bütöv qablaşdırmada saxlanmalıdır. Qablaşdırma zədələnibsə və ya sterilliyə şübhə varsa, həmin vasitənin istifadəsi təhlükəsiz hesab edilmir.

Şpris və iynənin bir pasiyentdən digərinə təkrar istifadəsi qanla ötürülən infeksiyaların yayılması üçün ciddi risk yaradır.

İynə batması riski

İstifadə edilmiş şpris və iynə tibb işçiləri və digər şəxslər üçün kəsici-deşici alət təhlükəsi yaradır.

Təsadüfi iynə batması qanla ötürülən infeksiyalara məruzqalma riski yarada bilər. Buna görə istifadə edilmiş iynələrin təhlükəsiz idarə olunması səhiyyədə infeksiyaya nəzarətin mühüm hissəsidir.

Təhlükəsizlik mexanizmli şprislərin inkişaf etdirilməsinin əsas məqsədlərindən biri də məhz belə xəsarətlərin sayını azaltmaqdır.

İstifadə edilmiş şprislərin utilizasiyası

İstifadə edilmiş iynə və şprislər adi məişət tullantısı kimi idarə edilməməlidir. İynələr deşilməyə davamlı və bunun üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi kəsici-deşici tibbi tullantı konteynerlərinə yerləşdirilir.

Belə konteynerlərin məqsədi tullantının toplanması, daşınması və sonrakı utilizasiyası zamanı insanların istifadə edilmiş iynə ilə təsadüfi təmasının qarşısını almaqdır.

Tibbi tullantıların düzgün idarə olunması pasiyentlə yanaşı tibb işçilərinin və ətrafdakı insanların təhlükəsizliyinin qorunmasına xidmət edir.

Şprisin tibbdə əhəmiyyəti

Şpris müasir səhiyyədə geniş istifadə olunan əsas tibbi vasitələrdən biridir. Dərman və vaksinlərin tətbiqi, mayelərin çəkilməsi və müxtəlif tibbi prosedurlar onun əsas istifadə istiqamətləridir.

Şprisin təhlükəsiz istifadəsində düzgün ölçünün seçilməsi, sterilliyin qorunması, birdəfəlik vasitələrin təkrar istifadə edilməməsi və istifadə olunmuş iynələrin təhlükəsiz şəkildə utilizasiyası əsas prinsiplərdir.