Stetoskop

Stetoskop ürək, ağciyər, damar və digər orqanların yaratdığı səsləri dinləmək üçün istifadə olunan tibbi müayinə alətidir. Stetoskopla bədən daxilində yaranan səslərin dinlənməsi auskultasiya adlanır. Alət xüsusilə ürək və tənəffüs sisteminin fiziki müayinəsində geniş istifadə olunur. Klassik akustik stetoskop döş qəfəsinə toxunan başlıq, diafraqma və ya zəng, elastik borular, metal qulaq boruları və qulaq ucluqlarından ibarətdir.

Stetoskop nədir?

Stetoskop həkim, tibb bacısı, tibb qardaşı və digər hazırlıqlı səhiyyə mütəxəssislərinin fiziki müayinə zamanı istifadə etdiyi əsas alətlərdən biridir.

Alət bədəndə yaranan səsləri qulağa ötürür. Stetoskop xüsusilə ürək döyüntülərinin və tənəffüs səslərinin qiymətləndirilməsində istifadə edilir.

Stetoskop özü xəstəliyin diaqnozunu avtomatik müəyyən etmir. Eşidilən səslər pasiyentin şikayətləri, fiziki müayinənin digər nəticələri və lazım gəldikdə laborator və instrumental müayinələrlə birlikdə qiymətləndirilir.

Stetoskopun əsas hissələri

Klassik stetoskop bir neçə əsas hissədən ibarətdir. Pasiyentin bədəninə toxunan hissə sinə başlığıdır. Modeldən asılı olaraq burada diafraqma, zəng və ya hər iki funksiya mövcud ola bilər.

Sinə başlığından gələn səs elastik boru vasitəsilə metal qulaq borularına ötürülür. Qulaq ucluqları isə mütəxəssisin qulaq kanalına uyğun yerləşərək xarici səslərin təsirini azaltmağa kömək edir.

Stetoskopun konstruksiyası sadə görünsə də, borunun və sinə başlığının akustik xüsusiyyətləri səslərin ötürülməsinə təsir edir.

Diafraqma və zəng

Ənənəvi ikitərəfli stetoskoplarda diafraqma və zəng fərqli tezlikdəki səslərin dinlənməsində istifadə olunur.

Diafraqma daha yüksək tezlikli səslərin qiymətləndirilməsi üçün əlverişlidir. Ağciyərlərin auskultasiyasında əsasən stetoskopun diafraqma hissəsindən istifadə edilir.

Zəng isə aşağı tezlikli ürək səslərinin dinlənməsində faydalıdır. Klassik ürək müayinəsində bəzi əlavə ürək səsləri və aşağı tezlikli küylər zənglə daha yaxşı eşidilə bilər.

Müasir stetoskopların konstruksiyası fərqli ola bilər. Bəzi modellərdə təzyiqin dəyişdirilməsi ilə müxtəlif tezlikli səsləri eyni diafraqma vasitəsilə dinləməyə imkan verən texnologiya tətbiq edilir.

Auskultasiya nədir?

Auskultasiya orqanizmdə yaranan səslərin dinlənməsi ilə aparılan fiziki müayinə üsuludur.

Stetoskopun tibbdə əsas funksiyası məhz auskultasiyanı daha effektiv həyata keçirməyə imkan verməsidir. Həkim ürəyin, ağciyərlərin və müəyyən damarların səslərini dinləyərək onların xarakterini qiymətləndirə bilər.

Auskultasiya zamanı yalnız səsin olub-olmaması deyil, onun ritmi, intensivliyi, tezliyi və digər xüsusiyyətləri də klinik əhəmiyyət daşıya bilər.

Ürəyin stetoskopla dinlənməsi

Ürək müayinəsi stetoskopun ən tanınmış istifadə sahələrindən biridir. Auskultasiya zamanı ürək səslərinin ritmi və xüsusiyyətləri qiymətləndirilir.

Normal ürək fəaliyyətində əsasən S1 və S2 kimi adlandırılan iki əsas ürək səsi eşidilir. Müəyyən hallarda əlavə səslər və ürək küyləri də aşkar edilə bilər.

Ürək qapaqları ilə əlaqəli səsləri qiymətləndirmək üçün döş qəfəsində müəyyən auskultasiya sahələri sistemli şəkildə dinlənilir.

Stetoskopla müəyyən edilən qeyri-adi səs özlüyündə yekun diaqnoz deyil. Zəruri hallarda elektrokardioqrafiya, exokardioqrafiya və başqa müayinələr tələb oluna bilər.

Ağciyərlərin stetoskopla dinlənməsi

Stetoskop tənəffüs sisteminin fiziki müayinəsində də əsas alətlərdən biridir.

Ağciyərlər dinlənərkən nəfəsalma və nəfəsvermə zamanı yaranan səslər qiymətləndirilir. Adətən döş qəfəsinin müxtəlif nöqtələri dinlənərək sağ və sol tərəfdəki səslər müqayisə edilir.

Normal tənəffüs səslərindən fərqli səslərin aşkarlanması tənəffüs yolları və ağciyər toxumasında müəyyən dəyişikliklər barədə əlavə klinik məlumat verə bilər.

Auskultasiya nəticələri digər müayinə məlumatları ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Stetoskop və arterial təzyiq

Mexaniki sfiqmomanometrlə arterial təzyiq ölçülərkən stetoskopdan istifadə edilə bilər.

Manjet vasitəsilə qol arteriyasına təzyiq yaradılır və təzyiq tədricən azaldılarkən stetoskopla Korotkov səsləri dinlənilir. Bu səslər sistolik və diastolik arterial təzyiqin müəyyən edilməsinə imkan verir.

Stetoskopla arterial təzyiq ölçülməsi avtomatik elektron tonometrlərin istifadə etdiyi üsuldan fərqlənir.

Akustik stetoskop

Akustik stetoskop ənənəvi və geniş yayılmış stetoskop növüdür. Onun işləməsi üçün elektrik enerjisi tələb olunmur.

Bədəndə yaranan vibrasiyalar sinə başlığı tərəfindən qəbul edilir və borular vasitəsilə istifadəçinin qulaqlarına ötürülür.

Akustik stetoskoplar ümumi fiziki müayinə, kardiologiya, terapiya, pediatriya, təcili tibbi yardım və digər klinik sahələrdə istifadə olunur.

Elektron stetoskop

Elektron və ya rəqəmsal stetoskoplar bədən səslərini elektron şəkildə qəbul və emal edə bilən cihazlardır.

Modeldən asılı olaraq səsin gücləndirilməsi, ətraf səs-küyün azaldılması, səsin qeydə alınması və məlumatların başqa cihazlara ötürülməsi kimi əlavə funksiyalar mövcud ola bilər.

Bəzi rəqəmsal sistemlər auskultasiya səslərinin vizual və proqram təminatı vasitəsilə təhlilinə də imkan verir.

Elektron stetoskop klassik fiziki müayinənin texnoloji inkişaf etmiş formasıdır, lakin əldə edilən məlumatın klinik qiymətləndirilməsi yenə müvafiq tibbi bilik tələb edir.

Pediatrik və neonatal stetoskop

Stetoskoplar pasiyentin yaşına və istifadə sahəsinə uyğun müxtəlif ölçülərdə istehsal olunur.

Pediatrik stetoskopların sinə başlığı böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş modellərlə müqayisədə daha kiçik ola bilər. Bu, uşaqlarda daha məhdud anatomik sahənin dinlənməsini asanlaşdırır.

Yenidoğulmuşlar üçün nəzərdə tutulan neonatal stetoskoplarda isə sinə başlığı daha kiçik ölçüdə hazırlanır.

Bu fərqlər stetoskopun əsas iş prinsipini dəyişmir, lakin konkret pasiyent qrupunda istifadəsini rahatlaşdırır.

Stetoskopun tarixi

Stetoskopun yaranması XIX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. Fransız həkim Rene Laennec 1816-cı ildə xəstənin döş qəfəsini birbaşa qulaqla dinləmək əvəzinə kağızı boru şəklində bükərək ürək səslərini dinləmişdi.

Daha sonra o, bu prinsip əsasında taxtadan hazırlanmış monaural, yəni bir qulaqla istifadə olunan stetoskop hazırladı.

Laennecin ixtirası fiziki müayinə tarixində mühüm dəyişiklik yaratdı. Sonrakı dövrlərdə stetoskop iki qulaqlı formaya keçdi, elastik borular, diafraqma və zəng kimi elementlər əlavə edildi.

Bu gün isə ənənəvi akustik modellərlə yanaşı elektron və rəqəmsal stetoskoplar da istifadə olunur.

Stetoskopun tibbdə rolu

Müasir tibbdə ultrasəs, exokardioqrafiya, kompüter tomoqrafiyası və digər inkişaf etmiş diaqnostik texnologiyalar mövcud olsa da, stetoskop fiziki müayinənin əsas alətlərindən biri olaraq qalır.

Onun üstünlüklərindən biri sadə, portativ və dərhal istifadə edilə bilməsidir. Həkim ilkin müayinə zamanı bir neçə dəqiqə ərzində ürək və tənəffüs sistemi haqqında faydalı klinik məlumat əldə edə bilər.

Stetoskopdan əldə olunan məlumat daha ətraflı müayinəyə ehtiyac olub-olmadığının müəyyənləşdirilməsinə də kömək edə bilər.