Street photography

Street photography — şəhər küçələrində və ümumilikdə ictimai məkanlarda gündəlik həyatı, insanları və spontan hadisələri fotoşəkillər vasitəsilə əks etdirən fotoqrafiya janrıdır. Azərbaycan dilində bu anlayışı küçə fotoqrafiyası adlandırmaq olar. Burada əsas məqsəd əvvəlcədən qurulmuş səhnə yaratmaqdan daha çox real həyatın təbii anlarını müşahidə etmək və onları vizual formada qeydə almaqdır. Tate küçə fotoqrafiyasının xarakterik xüsusiyyətlərindən biri kimi məhz anların spontan şəkildə çəkilməsini göstərir.

Street photography-də nə çəkilir?

Küçə fotoqrafiyasının mövzusu çox genişdir. Küçədə hərəkət edən insanlar, piyadalar, nəqliyyat, bazarlar, parklar, kafelərin ətrafı, dayanacaqlar, küçə satıcıları, uşaqların oyunları, şəhər memarlığı və təsadüfi qarşılaşmalar fotoqrafın mövzusuna çevrilə bilər.

Fotoşəkildə mütləq insanın olması da tələb edilmir. İşıq və kölgə, boş küçə, reklam lövhələri, vitrinlər, binalar və şəhər mühitindəki qeyri-adi detallar da street photography üçün maraqlı süjet yarada bilər. Əsas xüsusiyyət fotoqrafın gündəlik həyatın içərisində diqqətçəkən vizual anı görməsi və onu fotoşəkildə ifadə etməsidir.

Britaniyalı fotoqraf Naycel Hendersonun 1949–1953-cü illərdə Londonun East End bölgəsində çəkdiyi küçə fotoşəkilləri buna yaxşı nümunədir. Onun arxivində küçədə oynayan uşaqlardan dəfn mərasiminə qədər həmin dövrün gündəlik həyatını göstərən çoxsaylı kadrlar yer alır.

Spontan anın əhəmiyyəti

Street photography-də fotoqraf çox vaxt hadisənin iştirakçısı deyil, müşahidəçisidir. Maraqlı kadr bir neçə saniyə, bəzən isə daha qısa müddət ərzində yaranıb yox ola bilər. İnsanların hərəkəti, baxışları, küçədəki obyektlərin yerləşməsi və işıq həmin anda uyğunlaşdıqda fotoqraf çəkiliş üçün fürsəti müəyyən edir.

Bu yanaşma Henri Cartier-Bressonun yaradıcılığı ilə xüsusilə məşhurlaşıb. Cartier-Bresson 1932-ci ildə Leica kamerasından istifadə etməyə başladıqdan sonra fotoqrafiya ilə intensiv məşğul olub, 1947-ci ildə isə Robert Capa, George Rodger, David Seymour və William Vandivert ilə birlikdə Magnum Photos-un yaradıcılarından biri olub. Onun 1952-ci ildə nəşr edilən məşhur kitabının ingiliscə adı The Decisive Moment idi.

Küçə fotoqrafı üçün müşahidə qabiliyyəti

Street photography yalnız texniki cəhətdən düzgün foto çəkməkdən ibarət deyil. Fotoqraf şəhərdə baş verənləri müşahidə etməli, maraqlı insan münasibətlərini, qeyri-adi vəziyyətləri, işıq dəyişikliklərini və kompozisiya imkanlarını görə bilməlidir.

Məsələn, eyni küçədən hər gün minlərlə insan keçə bilər, lakin onların hərəkəti, geyimi, arxadakı reklam və ya memarlıq elementi müəyyən anda birlikdə fərqli vizual məna yarada bilər. Fotoqrafın işi həmin anı vaxtında görməkdir.

Street photography buna görə gündəlik həyatın vizual sənədləşdirilməsi funksiyasını da daşıya bilir. Bu gün adi görünən küçə, geyim, avtomobil və insanların davranışı illər sonra müəyyən şəhərin və dövrün sosial həyatını göstərən qiymətli vizual materiala çevrilə bilər. Tate arxivində Hendersonun müharibədən sonrakı London həyatını sənədləşdirən küçə fotoşəkilləri bunun nümunələrindəndir.

Street photography üçün hansı kamera istifadə olunur?

Küçə fotoqrafiyası üçün xüsusi bir kamera növü məcburi deyil. Professional fotoaparat, kompakt kamera və hətta smartfonla belə küçə fotoqrafiyası ilə məşğul olmaq mümkündür. Əsas məsələ istifadə olunan cihazdan daha çox fotoqrafın kadrı görmək və uyğun anda çəkmək bacarığıdır.

Kiçik və yüngül kameralar küçədə uzun müddət hərəkət etməyi asanlaşdıra bilər. Fotoqraf həmçinin ekspozisiya, fokus, işıq, kölgə, perspektiv və kompozisiya haqqında əsas biliklərə sahib olduqda dəyişən küçə şəraitinə daha tez uyğunlaşa bilir.

Street photography və sənədli fotoqrafiya

Street photography sənədli fotoqrafiya ilə yaxın əlaqəli olsa da, bu anlayışlar tamamilə eyni deyil. Sənədli fotoqrafiya müəyyən sosial hadisəni, icmanı və ya mövzunu uzun müddət ərzində sistemli şəkildə sənədləşdirə bilər. Street photography isə çox vaxt gündəlik həyatda qarşıya çıxan spontan və vizual baxımdan maraqlı anlara fokuslanır.

Bununla belə, küçə fotoqrafiyası zaman keçdikcə sənədli əhəmiyyət qazana bilər. Magnum Photos-un arxivində müxtəlif ölkələrdə insanların, şəhərlərin və tarixi hadisələrin onilliklər ərzində fotoşəkillərlə sənədləşdirilməsi bu əlaqəni aydın göstərir. Magnum Photos 1947-ci ildə yaradılıb və uzun müddətdir dünyanın müxtəlif hadisələrini, insanlarını və məkanlarını fotoqrafiya vasitəsilə sənədləşdirir.