Sürücü

Sürücü nəqliyyat vasitəsini idarə edən şəxsdir. Yol hərəkətində sürücü avtomobil, avtobus, yük avtomobili, motosiklet və digər nəqliyyat vasitələrinin idarə olunmasını həyata keçirə bilər. Azərbaycan Respublikasının “Yol hərəkəti haqqında” Qanununda sürücü nəqliyyat vasitəsini idarə edən şəxs kimi müəyyən edilir; sürücülük təlimi zamanı nəqliyyat vasitəsini idarə etməyi öyrədən şəxs də sürücü hesab olunur. Nəqliyyat vasitəsinin növündən asılı olaraq onu idarə etmək üçün müvafiq kateqoriyalı sürücülük vəsiqəsi tələb olunur.

Sürücü və yol hərəkəti

Sürücü yol hərəkətinin əsas iştirakçılarından biridir. Avtomobili idarə edərkən onun fəaliyyəti digər nəqliyyat vasitələri, piyadalar, velosipedçilər, yol nişanları, nişanlanma xətləri və svetoforlarla birbaşa əlaqəlidir.

Sürücü yol hərəkəti qaydalarının tələblərinə əməl etməli və nəqliyyat vasitəsini yol şəraitinə uyğun idarə etməlidir.

Sürücülük vəsiqəsi

Sürücülük vəsiqəsi şəxsin müvafiq kateqoriyaya aid nəqliyyat vasitəsini idarə etmək hüququnu təsdiq edən sənəddir.

Azərbaycanda sürücülük hüququ nəqliyyat vasitələrinin kateqoriyalarına uyğun müəyyən edilir. Buna görə bir kateqoriya üzrə sürücülük hüququnun olması bütün növ nəqliyyat vasitələrini idarə etmək hüququ vermir.

Məsələn, minik avtomobili, avtobus və müəyyən yük avtomobillərinin idarə olunması üçün tələb olunan kateqoriyalar fərqlənir.

Minik avtomobili sürücüsü

Minik avtomobili gündəlik yol hərəkətində ən geniş istifadə olunan nəqliyyat vasitələrindən biridir. Onu idarə edən şəxs avtomobilin hərəkətinə, manevrlərə, sürət seçiminə və yol hərəkəti qaydalarına riayət edilməsinə cavabdehdir.

Sürücü hərəkətə başlamazdan, zolaq dəyişməzdən, dönməzdən və digər manevrləri yerinə yetirməzdən əvvəl həmin hərəkətin təhlükəsiz həyata keçirilə biləcəyinə əmin olmalıdır.

Avtobus sürücüsü

Avtobus sürücüsü sərnişindaşıma üçün nəzərdə tutulmuş avtobusu idarə edir. Müntəzəm marşrutlarda sürücü müəyyən edilmiş hərəkət sxemi və dayanacaqlar üzrə fəaliyyət göstərə bilər.

Avtobusun idarə edilməsi minik avtomobilindən fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Nəqliyyat vasitəsinin ölçüsü, sərnişinlərin daşınması və dayanacaqlarda minib-düşmə prosesləri sürücünün fəaliyyətində nəzərə alınmalı amillərdəndir.

Yük avtomobili sürücüsü

Yük avtomobili sürücüsü yük daşınması üçün nəzərdə tutulmuş nəqliyyat vasitəsini idarə edir.

Yükün növü, avtomobilin kütləsi və ölçüləri, daşınma marşrutu və nəqliyyat vasitəsinin kateqoriyası sürücünün fəaliyyətinə təsir edə bilər. Müəyyən yük və nəqliyyat növlərinə əlavə hüquqi və texniki tələblər tətbiq oluna bilər.

Taksi sürücüsü

Taksi sürücüsü sərnişinlərin avtomobillə daşınması xidmətini həyata keçirən sürücüdür.

Azərbaycanda taksi fəaliyyəti ilə bağlı tələblər ayrıca normativ qaydalarla tənzimlənir. Buna görə adi minik avtomobilini idarə etmək hüququ ilə taksi fəaliyyəti üçün nəzərdə tutulan bütün tələbləri eyniləşdirmək düzgün deyil.

Sürücü və sərnişin

Sürücü və sərnişin yol hərəkətində fərqli statuslara malikdirlər. Sürücü nəqliyyat vasitəsini idarə edir, sərnişin isə nəqliyyat vasitəsində hərəkət edən, lakin onun idarə olunmasında iştirak etməyən şəxsdir.

Sürücü sərnişinlərin minib-düşməsi zamanı nəqliyyat vasitəsinin və yol şəraitinin xüsusiyyətlərini nəzərə almalıdır. İctimai nəqliyyatda sərnişinlərin təhlükəsiz daşınması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Sürücü və piyada

Sürücü ilə piyada yol hərəkətinin fərqli iştirakçılarıdır. Onların qarşılıqlı hərəkəti xüsusilə piyada keçidləri, yolayrıcları, yaşayış zonaları və insanların intensiv hərəkət etdiyi ərazilərdə əhəmiyyətlidir.

Sürücü piyadalarla bağlı yol hərəkəti qaydalarında müəyyən edilmiş tələblərə əməl etməlidir. Piyada da öz növbəsində onun üçün müəyyən olunmuş qaydalara riayət etməlidir.

Sürət və təhlükəsiz idarəetmə

Sürətin düzgün seçilməsi təhlükəsiz avtomobil idarəetməsinin əsas şərtlərindəndir.

Sürücü yalnız müəyyən edilmiş sürət həddini deyil, yolun vəziyyətini, görünmə məsafəsini, hava şəraitini, nəqliyyatın intensivliyini və digər amilləri də nəzərə almalıdır.

Sürət həddinin mövcud olması həmin sürətin bütün şəraitdə təhlükəsiz olduğu mənasına gəlmir.

Sükan arxasında diqqət

Nəqliyyat vasitəsinin idarə olunması sürücüdən davamlı diqqət tələb edir. Yol şəraitinin müşahidəsi, digər nəqliyyat vasitələrinin hərəkətinin izlənməsi və dəyişən vəziyyətə vaxtında reaksiya verilməsi təhlükəsiz sürücülüyün mühüm hissəsidir.

Diqqəti yoldan yayındıran davranışlar sürücünün təhlükəni vaxtında görmək və reaksiya vermək imkanını azalda bilər.

Sürücü və nəqliyyat vasitəsinin texniki vəziyyəti

Yol hərəkətinin təhlükəsizliyi yalnız sürücünün davranışından deyil, nəqliyyat vasitəsinin texniki vəziyyətindən də asılıdır.

Əyləc sistemi, sükan idarəetməsi, işıq cihazları, şinlər və digər təhlükəsizlik baxımından mühüm elementlərin saz vəziyyətdə olması avtomobilin təhlükəsiz istismarı üçün vacibdir.

Texniki nasazlığın xarakterindən asılı olaraq nəqliyyat vasitəsinin hərəkətinin davam etdirilməsinə məhdudiyyət qoyula bilər.

Peşəkar sürücülük

Bəzi sürücülər nəqliyyat vasitəsini şəxsi məqsədlə deyil, peşə fəaliyyəti çərçivəsində idarə edirlər. Avtobus, taksi və yük avtomobili sürücüləri buna nümunədir.

Peşəkar sürücülərə tətbiq edilən tələblər görülən işin və nəqliyyat növünün xüsusiyyətlərindən asılı olaraq fərqlənə bilər. Buna görə konkret sürücü peşəsi üçün tələb olunan sənədlər və şərtlər ayrıca yoxlanılmalıdır.

Sürücünün yol təhlükəsizliyində rolu

Sürücünün qərarları yol hərəkətinin təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edir. Sürət seçimi, ara məsafəsinin saxlanılması, manevrlərin düzgün yerinə yetirilməsi, yol nişanlarına və svetofor siqnallarına əməl olunması təhlükəsiz hərəkətin əsas elementlərindəndir.

Bu səbəbdən sürücülük yalnız nəqliyyat vasitəsinin texniki idarə olunması deyil, həm də yol şəraitinin düzgün qiymətləndirilməsi və yol hərəkəti qaydalarına riayət edilməsini tələb edən fəaliyyətdir.