#surxay novruzov
Surxay Novruzov
Surxay Novruzov Azərbaycan kənd təsərrüfatında idarəetmə, meyvəçilik və tərəvəzçilik, aqrar innovasiyalar və süni intellektin tətbiqi sahələrində çalışan mütəxəssis və dövlət sektorunun nümayəndəsidir. 2026-cı ilin sentyabrına olan aktual məlumatlara əsasən, o, Azərbaycan Respublikasının kənd təsərrüfatı nazirinin müşaviri və eyni zamanda “Aqrar Süni İntellekt” layihəsinin rəhbəridir. 8 sentyabr 2026-cı ildə Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsində çıxış edən Novruzov məhz kənd təsərrüfatı nazirinin müşaviri kimi təqdim olunub.
Onun son illərdəki fəaliyyəti Azərbaycan kənd təsərrüfatının ənənəvi idarəetmə üsullarından məlumatlara əsaslanan və proqnozlaşdırıla bilən modelə keçidinə yönəlib. Bu istiqamətdə peyk məlumatları, süni intellekt, bitki sağlamlığının monitorinqi, ağıllı suvarma, məhsuldarlığın proqnozlaşdırılması və torpaq xəritələrinin hazırlanması kimi texnologiyaların vahid sistemdə birləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
Meyvəçilik və tərəvəzçilik sahəsində fəaliyyəti
Surxay Novruzov süni intellekt layihəsinə rəhbərlik etməzdən əvvəl uzun müddət Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində meyvəçilik və tərəvəzçilik istiqamətində çalışıb. 2023 və 2024-cü illərin rəsmi tədbir proqramlarında o, Nazirliyin Meyvəçilik və tərəvəzçilik şöbəsinin müdiri kimi təqdim olunub. Bu vəzifədə ölkədə bağçılıq, tərəvəzçilik, istixana təsərrüfatları, müasir suvarma sistemləri və istehsalda yeni texnologiyaların tətbiqi ilə bağlı məsələlərdə iştirak edib.
Nazirliyin məlumatlarında Surxay Novruzovun tərəvəzçilikdə müasir damcı suvarma, yeraltı və yerüstü suvarma, gübrələmə və ağıllı idarəetmə sistemləri barədə təqdimatlar etdiyi göstərilir. O, tərəvəzçiliyi Azərbaycanda yeni texnologiyaların ən çox tətbiq olunduğu kənd təsərrüfatı sahələrindən biri kimi qiymətləndirib.
Onun bu sahədəki fəaliyyəti yalnız istehsalla məhdudlaşmayıb. 2023-cü ildə Dubayda keçirilən COP28-də Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin nümayəndə heyətinin tərkibində Surxay Novruzov da iştirak edib. Həmin dövrdə o, Meyvəçilik və tərəvəzçilik şöbəsinin müdiri kimi “İqlim dəyişikliyinin kənd təsərrüfatına təsiri” mövzusunda keçirilən beynəlxalq tədbirlərdə Azərbaycanı təmsil edib.
“Aqrar Süni İntellekt” layihəsi
2026-cı ildə Surxay Novruzovun fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri “Aqrar Süni İntellekt” layihəsidir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatına görə, layihə çərçivəsində bitki sağlamlığının monitorinqi, suvarmanın idarə olunması, məhsuldarlığın proqnozlaşdırılması, torpaq və bitki xəritələrinin hazırlanması daxil olmaqla 30-dan çox süni intellekt alətinin tətbiqi nəzərdə tutulur.
Layihə 2024–2026-cı illəri əhatə edən aqrar rəqəmsal transformasiya təşəbbüsü kimi təqdim olunur. Məqsəd fermerlərin rifahının yüksəldilməsi, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artırılması, resurslardan daha səmərəli istifadə və qərarların real məlumatlar əsasında qəbul edilməsidir.
Bu sistemdə müxtəlif məlumat mənbələri vahid rəqəmsal platformada birləşdirilir. Bitkilərin inkişaf vəziyyəti, xəstəlik və zərərverici riskləri, torpağın xüsusiyyətləri, suvarma ehtiyacı və məhsuldarlıq göstəriciləri süni intellekt vasitəsilə təhlil olunur. Daha sonra əldə olunan məlumatların fermerlərə mobil tətbiqlər və digər rəqəmsal kommunikasiya vasitələri ilə çatdırılması nəzərdə tutulur.
Kənd təsərrüfatında dataəsaslı idarəetmə
Surxay Novruzovun təqdim etdiyi yanaşmanın əsas xüsusiyyəti kənd təsərrüfatında qərarların yalnız əvvəlki təcrübəyə və subyektiv müşahidələrə əsaslanmamasıdır. Dataəsaslı idarəetmə modelində torpaq, hava, bitki, suvarma və məhsuldarlıq haqqında məlumatlar toplanaraq sistemli şəkildə təhlil edilir.
Məsələn, bitkinin hansı sahədə su stresinə məruz qaldığını əvvəlcədən müəyyən etmək fermerə bütün ərazini eyni həcmdə suvarmaq əvəzinə suyu daha məqsədli istifadə etməyə imkan verə bilər. Eyni yanaşma xəstəlik risklərinin erkən aşkarlanmasına, gübrələmənin daha dəqiq planlaşdırılmasına və məhsuldarlığın mövsüm başa çatmamış proqnozlaşdırılmasına tətbiq edilə bilər. Milli Məclisdə keçirilən müzakirələrdə Surxay Novruzov məhz bu tip məlumatların vahid platformada emal olunmasını Aqrar Süni İntellekt layihəsinin əsas xüsusiyyətlərindən biri kimi təqdim edib.
Süni intellekt və iqlim dəyişiklikləri
Surxay Novruzovun fəaliyyətində süni intellekt yalnız məhsuldarlığı artırmaq vasitəsi kimi deyil, iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma aləti kimi də təqdim olunur. 2025-ci ildə Milli Məclisdə keçirilmiş “İqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə süni intellektin rolu” mövzusunda konfransda o, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Aqrar Süni İntellekt layihəsinin rəhbəri kimi çıxış edib.
Kənd təsərrüfatı iqlim dəyişikliklərindən birbaşa təsirlənən sahələrdəndir. Temperaturun artması, yağışların qeyri-bərabər paylanması, quraqlıq, ekstremal yağıntılar və tozlanma prosesində dəyişikliklər məhsuldarlığa və fermerlərin gəlirlərinə təsir edə bilər. Süni intellekt və meteoroloji məlumatların birlikdə istifadəsi bu risklərin daha tez müəyyən edilməsinə kömək edə bilər.
Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi 2026-da çıxışı
Surxay Novruzov 8 sentyabr 2026-cı ildə Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsinin ikinci günündə çıxış edib. O bildirib ki, fermerlər dəyişən iqlim şəraitinə uyğunlaşmalıdırlar və kənd təsərrüfatında artıq hava şəraitinin əvvəlki illərlə müqayisədə daha dəyişkən olması müşahidə edilir. Novruzov Azərbaycanın bəzi bölgələrində illik yağıntı normasının təxminən 250 millimetr olduğu halda, müəyyən günlərdə cəmi 15 dəqiqə ərzində 60 millimetr yağış düşməsi kimi ekstremal nümunələr göstərib.
O, meyvə qiymətlərinin son illərdə daha dəyişkən olmasının səbəblərindən biri kimi tozlanma prosesində yaranan problemlərə də toxunub. Bu nümunə iqlim dəyişikliklərinin yalnız fermerin təsərrüfatına deyil, məhsulun bazardakı qiymətinə və istehlakçıya qədər uzanan bütün ərzaq zəncirinə təsir edə biləcəyini göstərir.
Azərbaycanın aqrar süni intellekt modelinə yanaşması
BCAW 2026-da Surxay Novruzov Azərbaycanın aqrar sahədə süni intellekt təcrübəsinin beynəlxalq səviyyədə diqqət çəkən modellərdən birinə çevrildiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, layihəyə Asiya İnkişaf Bankı, FAO və McKinsey & Company kimi beynəlxalq tərəfdaşlar dəstək göstərirlər.
Bu əməkdaşlığın əhəmiyyəti ondadır ki, aqrar süni intellekt yalnız bir proqram təminatının hazırlanması demək deyil. Peyk məlumatları, fermer reyestrləri, meteoroloji məlumatlar, torpaq analizləri, kənd təsərrüfatı statistikası və müxtəlif rəqəmsal dövlət xidmətlərinin bir-birinə uyğunlaşdırılması tələb olunur. Buna görə layihənin həm texniki, həm institusional, həm də fermerlərin istifadəsi baxımından düzgün qurulması vacibdir.
Ağıllı suvarma və resurslardan səmərəli istifadə
Suvarma Aqrar Süni İntellekt layihəsinin mühüm tətbiq istiqamətlərindən biridir. Kənd təsərrüfatında suyun səmərəli istifadəsi xüsusilə yağıntının az olduğu və quraqlıq riskinin yüksəldiyi ərazilərdə vacibdir. Layihə çərçivəsində suvarma ehtiyaclarının torpağın, bitkinin və hava şəraitinin real göstəriciləri əsasında qiymətləndirilməsi nəzərdə tutulur.
Surxay Novruzov əvvəlki vəzifələrində də müasir suvarma sistemlərinin tətbiqini təşviq edib. Tərəvəzçilik Elmi-Tədqiqat İnstitutunda keçirilən görüşdə o, müasir damcı, yeraltı və yerüstü suvarma və ağıllı idarəetmə sistemlərinin kənd təsərrüfatında istifadəsi barədə danışıb.
Dövlət və özəl sektor əməkdaşlığı
2026-cı ilin mayında aqrar sahədə dövlət-özəl əməkdaşlığına həsr olunmuş görüşdə Surxay Novruzov Aqrar Süni İntellekt layihəsini təqdim edib. Tədbirdə subsidiyalar, aqrar sığorta, logistika, saxlama infrastrukturu, ağıllı suvarma, məhsul itkilərinin azaldılması və bazarlara çıxış kimi məsələlər də müzakirə olunub.
Bu məsələlər göstərir ki, rəqəmsallaşma kənd təsərrüfatının digər problemlərindən ayrıca həll edilə bilməz. Fermer süni intellekt vasitəsilə məhsuldarlıq proqnozu əldə etsə belə, məhsulu saxlamaq, daşımaq və bazara çıxarmaq üçün uyğun infrastruktur olmadıqda texnologiyanın iqtisadi nəticəsi məhdud qala bilər. Buna görə Surxay Novruzovun rəhbərlik etdiyi layihənin dövlət və özəl sektorla koordinasiyası da mühüm istiqamətlərdəndir.
Caspian Agro və aqrar innovasiyalar
Surxay Novruzov müxtəlif illərdə Caspian Agro sərgisinin peşəkar proqramlarında iştirak edib. 2024-cü ildə o, Meyvəçilik və tərəvəzçilik şöbəsinin müdiri kimi “Meyvə və tərəvəz məhsullarının istehsalı və emalı sahələrində müasir yanaşmalar” panelinin moderatoru olub. 2026-cı ildə isə III Beynəlxalq Aqrar İnnovasiya Forumunun “Aqrar sahədə rəqəmsallaşma və süni zəka” panelini Aqrar Süni İntellekt layihəsinin rəhbəri kimi moderasiya edib.
Bu dəyişiklik onun peşəkar fəaliyyətinin klassik bitkiçilik idarəçiliyindən daha geniş rəqəmsal kənd təsərrüfatı və innovasiya istiqamətinə keçdiyini göstərir.
Surxay Novruzovun hazırkı peşəkar profili
2026-cı ilin sentyabrına olan aktual məlumatlara əsasən, Surxay Novruzov kənd təsərrüfatı nazirinin müşaviri və “Aqrar Süni İntellekt” layihəsinin rəhbəridir. Onun əvvəlki fəaliyyəti Meyvəçilik və tərəvəzçilik şöbəsinin rəhbərliyi, müasir suvarma texnologiyaları, bağçılıq və tərəvəz istehsalının inkişafı ilə bağlı olub.
Hazırda isə əsas diqqət məlumat əsaslı aqrar idarəetmə, süni intellekt, iqlim risklərinin erkən aşkarlanması, ağıllı suvarma və fermerlər üçün rəqəmsal xidmətlərin inkişafına yönəlib. BCAW 2026-dakı çıxışları onun bu texnologiyaları Azərbaycanın kənd təsərrüfatının iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşmasının əsas vasitələrindən biri kimi qiymətləndirdiyini göstərir.
