Tapança

Tapança qısa lüləli və əldə tutulmaq üçün nəzərdə tutulmuş odlu silah növüdür. Termin gündəlik dildə müxtəlif qısa odlu silahlara aid edilə bilsə də, texniki təsnifatda tapança ilə revolver arasında fərq qoyulur. Tapançalar tarixən hərbi və hüquq-mühafizə sahələrində istifadə olunub, eyni zamanda idman atıcılığında da ayrıca silah kateqoriyası kimi mövcuddur.

Tapança nədir?

Tapança qısa odlu silahlar kateqoriyasına daxildir. Onun əsas fərqləndirici xüsusiyyətləri yığcam konstruksiya və əldə tutulmağa uyğun formadır.

Müasir terminologiyada “handgun” daha geniş anlayışdır və həm tapançaları, həm də revolverləri əhatə edə bilər. “Pistol” isə daha konkret texniki anlayış kimi işlədilir.

Tapançanın əsas xüsusiyyətləri

Tapançanın konstruksiyası modeldən və istehsal dövründən asılı olaraq dəyişir. Ümumi quruluşda lülə, çərçivə, mexaniki idarəetmə elementləri və digər konstruktiv hissələr mövcuddur.

Tarix boyu tapançaların quruluşu əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. İlk nümunələr müasir modellərlə müqayisədə daha sadə mexanizmə malik idi. Texnologiyanın inkişafı nəticəsində müxtəlif konstruksiya və təhlükəsizlik sistemlərinə malik tapançalar yaradılıb.

Tapançanın tarixi

Əldə daşına bilən qısa odlu silahların inkişafı Avropada odlu silah texnologiyasının genişlənməsi ilə bağlıdır. “Pistol” sözünün yazılı mənbələrdə istifadəsi XVI əsrə gedib çıxır.

İlk tapançalar əsasən təkatımlı konstruksiyaya malik idi. Sonrakı əsrlərdə alışdırma sistemləri, sursat və mexanizmlər dəyişdikcə qısa odlu silahlar da təkmilləşdirildi.

XIX əsrdə revolverlərin geniş yayılması, daha sonra isə özüdolduran tapançaların meydana çıxması bu silah kateqoriyasının inkişafında mühüm mərhələlər oldu.

Tapança və revolver fərqi

Gündəlik danışıqda revolverə də bəzən tapança deyilir. Texniki baxımdan isə bunlar fərqli konstruksiyaya malik qısa odlu silah növləridir.

Revolver üçün xarakterik element patronların yerləşdiyi fırlanan barabandır. Tapançada isə patron kamerası lülə ilə vahid konstruktiv əlaqədə olur.

Bu səbəbdən “qısa odlu silah” və ya ingiliscə “handgun” hər iki kateqoriyanı əhatə edən daha geniş anlayışdır.

Tapançaların istifadə sahələri

Tapançalar müxtəlif dövrlərdə hərbi qulluqçuların və hüquq-mühafizə əməkdaşlarının xidməti silahlarından biri kimi istifadə olunub.

Digər istiqamət idman atıcılığıdır. Olimpiya atıcılıq proqramında da tapança ilə bağlı ayrıca yarış növləri mövcuddur və burada silahlar konkret idman qaydalarına uyğun istifadə edilir.

Tarixi tapançalar isə muzey kolleksiyalarında, hərb tarixi ekspozisiyalarında və şəxsi kolleksiyalarda maddi mədəniyyət nümunəsi kimi qoruna bilər.

İdman tapançası

İdman atıcılığı üçün hazırlanan tapançalar yarışların texniki tələblərinə uyğunlaşdırılır. Beynəlxalq yarışlarda silahın xüsusiyyətləri və yarış prosedurları müvafiq idman federasiyalarının qaydaları ilə müəyyən edilir.

İdman tapançası anlayışını xidməti və digər məqsədlər üçün nəzərdə tutulan odlu silahlarla eyniləşdirmək düzgün deyil. Onların təyinatı və tətbiq olunduğu hüquqi rejim fərqlənə bilər.

Tapança və təhlükəsizlik

İstənilən odlu silah yüksək təhlükə mənbəyidir. Tapançanın saxlanılması, daşınması və istifadəsi yalnız müvafiq qanunvericilik və təhlükəsizlik tələbləri çərçivəsində həyata keçirilməlidir.

Silahla davranış zamanı onun vəziyyəti barədə fərziyyələrə əsaslanmaq təhlükəlidir. Odlu silahların icazəsiz şəxslərin, xüsusilə uşaqların əlinə keçməsinin qarşısının alınması mühüm təhlükəsizlik prinsipidir.

Silahların qanunsuz əldə edilməsi, daşınması və saxlanılması isə müvafiq hüquqi məsuliyyət yarada bilər.

Azərbaycanda tapança və qanunvericilik

Azərbaycanda odlu silahların dövriyyəsi qanunvericiliklə tənzimlənir. Silahın növündən və təyinatından asılı olaraq onun əldə edilməsi, saxlanılması, daşınması və istifadəsi üçün müxtəlif hüquqi tələblər tətbiq oluna bilər.

Xidməti silahların istifadəsi də səlahiyyətli dövlət orqanlarının fəaliyyətini tənzimləyən normativ aktlarla müəyyən edilir.

Buna görə tapança yalnız texniki və tarixi obyekt deyil, eyni zamanda dövriyyəsi və istifadəsi ciddi hüquqi qaydalarla əlaqəli olan odlu silah növüdür.