Tarixçi

Tarixçi keçmişdə baş vermiş hadisələri, cəmiyyətləri, dövlətləri, insanların həyatını və tarixi prosesləri elmi üsullarla araşdıran mütəxəssisdir. Tarixçilər yazılı sənədlər, arxiv materialları, xəritələr, məktublar, salnamələr, fotoşəkillər, maddi mədəniyyət nümunələri və digər mənbələri təhlil edərək keçmiş haqqında əsaslandırılmış nəticələr formalaşdırırlar. Onların işi yalnız hadisələri sadalamaqdan ibarət deyil; əsas məqsəd hadisələrin səbəblərini, gedişini, qarşılıqlı əlaqələrini və nəticələrini izah etməkdir.

Tarixçinin əsas işi nədən ibarətdir?
Tarixçi əvvəlcə mövzu ilə bağlı mənbələri toplayır və onların etibarlılığını qiymətləndirir. Eyni hadisə haqqında müxtəlif mənbələr bir-biri ilə müqayisə olunur, müəllifin mövqeyi, sənədin yarandığı dövr və siyasi-mədəni şərait nəzərə alınır. Daha sonra faktlar sistemləşdirilir və elmi metodlara əsaslanan təhlil aparılır. Bu proses nəticəsində məqalələr, kitablar, monoqrafiyalar, dərsliklər və digər elmi əsərlər hazırlanır.

Tarixi mənbələrlə işləmək
Tarixçinin əsas bacarıqlarından biri mənbəşünaslıqdır. Mənbələr ilkin və sonrakı mənbələr kimi fərqləndirilə bilər. İlkin mənbələr hadisənin baş verdiyi dövrə aid sənədlər, şəxsi yazışmalar, rəsmi aktlar, qəzetlər və digər materiallardır. Sonrakı mənbələr isə həmin dövr haqqında daha sonra hazırlanmış elmi əsərlər və araşdırmalardır. Tarixçi bu materialları tənqidi şəkildə təhlil etməli və hər məlumatı kontekstdən kənar qəbul etməməlidir.

Tarixçilərin əsas ixtisaslaşma sahələri
Tarix elmi çoxsaylı istiqamətlərə bölünür. Siyasi tarix dövlətlər, hökumətlər və siyasi prosesləri, sosial tarix cəmiyyət və gündəlik həyatı, iqtisadi tarix istehsal, ticarət və maliyyə sistemlərini araşdırır. Hərb tarixi müharibələr və ordularla, mədəniyyət tarixi isə incəsənət, ədəbiyyat, dini və intellektual proseslərlə məşğul olur. Bundan başqa, regional tarix, şəhər tarixi, diplomatiya tarixi və elm tarixi kimi ixtisaslaşmalar da mövcuddur.

Tarixçi və arxeoloq arasındakı fərq
Tarixçi və arxeoloq keçmişi öyrənsələr də, onların əsas tədqiqat vasitələri fərqlidir. Tarixçi daha çox yazılı və vizual mənbələri araşdırır. Arxeoloq isə qazıntılar zamanı aşkar edilən yaşayış yerləri, qablar, silahlar, tikili qalıqları, sikkələr və digər maddi tapıntılar üzərində işləyir. Buna baxmayaraq, xüsusilə qədim və orta əsrlər tarixinin öyrənilməsində tarixçilərlə arxeoloqların araşdırmaları bir-birini tamamlayır.

Tarixçi və arxiv işi
Arxivlər tarixçilərin əsas tədqiqat məkanlarından biridir. Dövlət idarələrinin sənədləri, şəxsi fondlar, protokollar, diplomatik yazışmalar, köhnə qəzet və jurnallar arxivlərdə qoruna bilər. Tarixçi bu materiallardan istifadə etməklə müəyyən dövr və hadisələr haqqında yeni məlumatlar üzə çıxara bilər. Rəqəmsallaşdırma nəticəsində tarixi sənədlərin bir hissəsi artıq elektron arxivlərdə də əlçatan olur.

Tarixçinin elmi obyektivliyi
Tarixi araşdırmada faktla şərhin fərqləndirilməsi mühüm prinsipdir. Tarixçi mövcud mənbələrə əsaslanmalı, şəxsi mövqeyini fakt kimi təqdim etməməli və ziddiyyətli məlumatları müqayisəli şəkildə qiymətləndirməlidir. Yeni sənədlər üzə çıxdıqda əvvəlki nəticələrin yenidən nəzərdən keçirilməsi də tarix elminin normal hissəsidir. Buna görə tarixi bilik dəyişməz məlumatlar toplusu deyil, davamlı araşdırma və elmi müzakirə prosesidir.

Tarixçilər harada çalışırlar?
Tarixçilər universitetlərdə, elmi-tədqiqat institutlarında, muzeylərdə, arxivlərdə, kitabxanalarda və mədəni irs qurumlarında fəaliyyət göstərə bilirlər. Onlar müəllim, tədqiqatçı, ekspert, muzey əməkdaşı, arxivçi və elmi məsləhətçi kimi işləyə bilərlər. Tarixçilərin biliklərindən sənədli filmlərin, sərgilərin, dərsliklərin və tarixi layihələrin hazırlanmasında da istifadə olunur.

Tarixçinin cəmiyyətdə rolu
Tarixçilərin araşdırmaları cəmiyyətin keçmişi anlamağına və tarixi yaddaşın qorunmasına kömək edir. Tarixi hadisələrin səbəb və nəticələrinin düzgün öyrənilməsi müasir sosial və siyasi proseslərin mənşəyini daha yaxşı anlamağa imkan verir. Tarixçi həmçinin tarixi miflərlə sənədləşdirilmiş faktları ayırmaqda, mədəni irsin araşdırılmasında və keçmiş haqqında etibarlı məlumatların ictimaiyyətə çatdırılmasında mühüm rol oynayır.