Tattoo

Tattoo dəridə qalıcı təsvir, yazı, simvol və ya naxış yaratmaq üçün xüsusi piqmentlərin iynə vasitəsilə dərinin alt qatlarına yerləşdirilməsi üsuludur. Azərbaycan dilində bu anlayış üçün “tatu” və “döymə” sözləri də işlədilir. Tattoo müasir dövrdə əsasən bədən sənətinin və fərdi özünüifadənin formalarından biri kimi tanınsa da, onun tarixi müxtəlif xalqların qədim mədəniyyət və ənənələrinə qədər uzanır.

Tattoo nədir?

Tattoo dərinin iynə və ya digər uyğun alətlə deşilməsi və rəngli piqmentlərin dəriyə daxil edilməsi nəticəsində yaradılan qalıcı təsvir hesab olunur.

Adi rəsm dərinin səthinə çəkildiyi üçün yuyula və silinə bilər. Tattoo zamanı isə piqment dərinin daha dərin qatına yerləşdirildiyindən təsvir uzun müddət, əksər hallarda daimi olaraq qalır.

Tattoo insan adı, tarix, yazı, həndəsi forma, heyvan, bitki, portret, abstrakt kompozisiya və çoxsaylı digər vizual elementlərdən ibarət ola bilər.

Tattoo sözünün mənası

“Tattoo” beynəlxalq istifadədə geniş yayılmış termindir. Azərbaycan dilində onun qarşılığı kimi “tatu” və ənənəvi olaraq “döymə” ifadələri işlədilir.

Tattoo sözü Polineziya dilləri ilə əlaqələndirilir və Avropa dillərində XVIII əsrdən etibarən geniş yayılmağa başlayıb.

Müasir istifadədə tattoo sözü həm dəridəki təsviri, həm də həmin təsvirin yaradılması prosesini ifadə edə bilər.

Tattoo sənəti

Tattoo yalnız texniki prosedur deyil, eyni zamanda vizual sənət istiqaməti kimi inkişaf edib. Tattoo ustası insan bədəninin formasını nəzərə alaraq eskizi dəri üzərində tətbiq edir.

Kompozisiya, xətlərin qalınlığı, kölgə, rəng keçidləri, perspektiv və anatomik yerləşdirmə nəticənin görünüşünə təsir göstərir.

Buna görə mürəkkəb tattoo işlərində əvvəlcə eskiz hazırlanması və təsvirin bədənin hansı hissəsində yerləşdiriləcəyinin planlaşdırılması geniş istifadə olunan yanaşmadır.

Tattoo üslubları

Tattoo sənətində çoxsaylı vizual üslublar mövcuddur. Minimalist tattoo adətən sadə və incə xətlərlə seçilir. Realizm üslubunda portret, heyvan və digər obyektlərin mümkün qədər real görünüşdə təsvirinə çalışılır.

Blackwork əsasən qara rəng və geniş qara sahələrdən istifadə ilə xarakterizə olunur. Geometrik tattoo müxtəlif xətlər və həndəsi fiqurlar üzərində qurulur.

Old school, new school, traditional, neo-traditional, watercolor və lettering də tattoo sənətində rast gəlinən istiqamətlər sırasındadır.

Yazılı tattoo

Tattoo dizaynlarının geniş yayılmış formalarından biri yazı və ifadələrdir.

Ad, tarix, qısa ifadə, sitat və müxtəlif əlifbalarda sözlər tattoo kimi tətbiq edilə bilər. Belə dizaynlarda şrift, hərflər arasındakı məsafə və yazının yerləşdirilməsi ümumi görünüşə təsir edir.

Xarici dildə və ya tanış olmayan əlifbada tattoo etdirməzdən əvvəl yazının mənasının və düzgün yazılışının yoxlanılması xüsusilə vacibdir.

Tattoo necə edilir?

Müasir tattoo prosedurunda adətən xüsusi tattoo maşını və steril iynələrdən istifadə olunur. İynə dərini çoxsaylı kiçik hərəkətlərlə deşərək piqmenti dermis qatına yerləşdirir.

Prosedurun müddəti təsvirin ölçüsündən, mürəkkəbliyindən, rənglərin sayından və bədənin seçilən hissəsindən asılı olaraq dəyişə bilər.

Kiçik və sadə tattoo nisbətən qısa müddətdə hazırlana bildiyi halda, böyük və detallı kompozisiyalar bir neçə seans tələb edə bilər.

Tattoo üçün eskiz seçimi

Tattoo qalıcı olduğundan dizaynın əvvəlcədən düşünülməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Hazır eskizlərdən istifadə etmək mümkün olsa da, fərdi dizaynlar konkret insanın istəklərinə və tattoo yerləşdiriləcək nahiyənin formasına uyğun hazırlana bilər.

Eskizin ölçüsü də nəzərə alınmalıdır. Həddindən artıq kiçik sahədə çoxsaylı incə detalların yerləşdirilməsi təsvirin zaman keçdikcə görünüşünə təsir edə bilər.

Tattoo və gigiyena

Tattoo proseduru zamanı dəri baryeri pozulduğu üçün gigiyena əsas təhlükəsizlik məsələlərindən biridir.

İynələrin və digər birdəfəlik materialların düzgün istifadəsi, iş səthlərinin təmizliyi, əl gigiyenası və çarpaz çirklənmənin qarşısının alınması vacibdir.

Steril olmayan avadanlıq və gigiyenik tələblərin pozulması infeksiya riskini artıra bilər. Çirklənmiş tattoo mürəkkəbinin özü də infeksiya mənbəyi ola bilər.

Bu səbəbdən tattoo studiyası və ustası seçilərkən yalnız işlərin vizual keyfiyyətinə deyil, gigiyena prosedurlarına da diqqət yetirilməlidir.

Tattoo mürəkkəbi

Tattoo mürəkkəbi rəng yaradan piqmentlər və onları daşıyan maye komponentlərdən ibarət ola bilər. Müxtəlif rənglər üçün fərqli piqmentlərdən istifadə edilir.

Mürəkkəbin mənşəyi, istehsalçısı, saxlanma şəraiti və mikrobioloji təmizliyi təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyətlidir.

Tattoo mürəkkəbləri dərinin daxilinə yerləşdirildiyi üçün məhsulun keyfiyyəti adi səth boyalarından fərqli şəkildə qiymətləndirilməlidir.

Tattoo ilə bağlı mümkün risklər

Tattoo proseduru tamamilə risksiz deyil. Dərinin deşilməsi infeksiya ehtimalı yaradır. Bundan başqa, bəzi insanlarda istifadə olunan piqmentlərə qarşı allergik reaksiya meydana çıxa bilər.

Tattoo ilə əlaqədar dəri reaksiyaları, çapıq, keloid və qranuloma kimi problemlər də müşahidə edilə bilər.

Tattoo sahəsində uzun müddət davam edən güclü qızartı, şişkinlik, səpkilər və ya digər qeyri-adi əlamətlər yaranarsa, tibbi mütəxəssisə müraciət etmək məqsədəuyğundur.

Tattoo sonrası qulluq

Yeni tattoo əslində dərinin zədələndiyi sahə olduğundan sağalma müddətində düzgün qulluq tələb edir.

Tattoo ustasının verdiyi qulluq təlimatlarına əməl etmək, nahiyəni təmiz saxlamaq və sağalma prosesinə müdaxilə etməmək vacibdir.

İlk dövrdə dəridə müəyyən qızartı və həssaslıq yarana bilər. Lakin vəziyyət pisləşirsə və ya infeksiya əlamətləri yaranırsa, bunu normal sağalma prosesi kimi qəbul etmək düzgün deyil.

Qalıcı və müvəqqəti tattoo

Tattoo dedikdə əsasən qalıcı tattoo nəzərdə tutulur. Burada piqment dərinin daxilinə yerləşdirilir.

Müvəqqəti tattoo isə dərinin səthində yaradılır və müəyyən müddətdən sonra silinir və ya tədricən yox olur. Yapışqan əsaslı müvəqqəti təsvirlər və xına ilə yaradılan naxışlar buna nümunədir.

Qalıcı tattoo ilə müvəqqəti tattoo arasında əsas fərq piqmentin dəriyə tətbiq edilmə üsulu və nəticənin davamlılığıdır.

Permanent makiyaj və tattoo

Permanent makiyaj da tattoo texnikasına əsaslanan kosmetik tətbiqlərdən biridir. Qaş, göz xətti və dodaq konturunun uzunmüddətli vizual effektini yaratmaq üçün piqmentlər dəridə yerləşdirilir.

Bununla belə, permanent makiyajın məqsədi klassik bədən tattoo-sundan fərqlənir. Burada əsas məqsəd dekorativ bədən təsviri deyil, kosmetik görünüş yaratmaqdır.

Tattoo silinməsi

Qalıcı tattoo sonradan silinə bilər, lakin proses tattoo etdirməkdən daha mürəkkəb ola bilər.

Tattoo silinməsində ən çox istifadə edilən üsullardan biri lazer texnologiyasıdır. Lazer piqment hissəciklərinin parçalanmasına kömək edir və orqanizm zamanla həmin hissəciklərin bir hissəsini uzaqlaşdırır.

Tattoo-nun ölçüsü, rəngi, piqmentin xüsusiyyətləri və dəridə yerləşmə dərinliyi tələb olunan prosedurların sayına təsir edə bilər.

Bütün tattoo-ların tam və izsiz silinəcəyinə zəmanət vermək mümkün deyil. Bəzi hallarda rəng dəyişikliyi və çapıq qala bilər.

Tattoo və fərdi özünüifadə

İnsanların tattoo etdirməsinin səbəbləri müxtəlifdir. Bəziləri tattoo-nu estetik seçim, digərləri şəxsi xatirə, həyat hadisəsi, ailə əlaqəsi, mədəni mənsubiyyət və ya müəyyən ideyanın simvolu kimi qəbul edir.

Eyni simvol müxtəlif mədəniyyətlərdə fərqli məna daşıya bilər. Buna görə dini, tarixi və mədəni simvollardan istifadə edilərkən onların mənşə və mənasının araşdırılması məqsədəuyğundur.

Müasir tattoo mədəniyyətində fərdi dizayn, vizual üslub və şəxsi məna bir-birini tamamlayan əsas elementlər hesab olunur.