taxta üzərində oyma

Taxta üzərində oyma: Qədimliyin və zərifliyin vəhdəti Taxta üzərində oyma sənəti bəşəriyyətin ən qədim, ən təbii və bədii yaradıcılıq növlərindən biridir. İnsanlar minilliklər boyu ağacın temperaturunu, təbiiliyini və emala yatımlı olmasını yüksək qiymətləndirmiş, ondan təkcə məişət alətləri deyil, həm də əsl sənət əsərləri yaratmışlar. Azərbaycan mədəniyyətində də ağac oyma sənəti (nəqqaşlıq və şəbəkə) xalq tətbiqi sənətinin ən parlaq qollarından biri hesab olunur. Ağac oyma sənətinin tarixi və Azərbaycandakı yeri Arxeoloji qazıntılar və tarixi mənbələr sübut edir ki, Azərbaycanda taxta oyma sənətinin kökləri çox qədimlərə gedib çıxır. Orta əsrlərdə bu sənət növü xüsusilə inkişaf etmiş, sarayların, məscidlərin, yaşayış evlərinin qapı və pəncərələrinin, eləcə də mücrülərin, musiqi alətlərinin və mebellərin bəzədilməsində geniş istifadə olunmuşdur. Azərbaycan memarlığının incisi sayılan Şəki Xan sarayının şəbəkə pəncərələri, qədim xəncər və qılınc qınları, həmçinin milli musiqi alətlərimiz (tar, kamança, saz) üzərindəki incə oymalar bu sənətin ölkəmizdə nə qədər yüksək səviyyəyə çatdığının əyani sübutudur. Taxta oymaçılığının əsas növləri Taxta üzərində oyma işi icra texnikasına və alınan təsvirə görə bir neçə əsas növə bölünür: Konturlu oyma: Ən sadə növ hesab olunur. Naxışlar taxtanın hamar səthi üzərində dərin olmayan xətlərlə (bıçaq və ya iskənə vasitəsilə) cızılır. Yastı relyefli oyma: Bu texnikada naxışın fonu bir az dərinləşdirilir və naxışın özü müstəvi üzərində qabarıq formada qalır. Həcmli (heykəltəraşlıq) oyma: Ağacdan tam fiqurların, insan və heyvan heykəlciklərinin, mürəkkəb suvenirlərin kəsilərək hazırlanması prosesidir. Kəsmə (şəbəkə) oyma: Bu üsulda taxtanın fon hissəsi tamamilə kəsilərək çıxarılır və ortaya şəffaf, krujeva bənzər bir naxış forması çıxır. Oyma üçün düzgün ağac seçimi Hər ağac növü oyma üçün yararlı deyil. Ustad sənətkarlar işin növünə görə ağac seçiminə xüsusi diqqət yetirirlər: Cökə və qovaq: Yumşaq və lifsiz olduqları üçün yeni başlayanlar və incə naxışlar üçün idealdır. Qoz və palıd: Sərt və dözümlü ağaclardır. Bu ağaclardan hazırlanan oymalar əsrlərlə rütubətə və aşınmaya tab gətirir. Xüsusilə qoz ağacı tünd rəngi və unikal teksturası ilə mebel və musiqi alətlərində çox sevilir. Bu gün taxta üzərində oyma sənəti həm qədim ənənələrin qorunması, həm də müasir interyer dizaynının zənginləşdirilməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Texnologiyanın inkişafı ilə lazer kəsim aparatları yaransa da, əl əməyi ilə hazırlanan, sənətkarın ruhunu və enerjisini daşıyan unikal taxta oymaları hər zaman ən yüksək qiymətə layiq görülür.