teatr

Teatr sənəti: Bəşəriyyətin canlı yaddaşı və mədəniyyət məbədi Teatr — insan amilini, sözü, hərəkəti, musiqini və təsviri sənəti özündə birləşdirən ən qədim və universal sintetik sənət növlərindən biridir. Yunan dilindən tərcümədə "tamaşa yeri" mənasını verən teatr, sadəcə aktyorların səhnədə çıxış etdiyi bir məkan deyil, həm də cəmiyyətin mənəvi dəyərlərinin, tarixin və fəlsəfi düşüncənin canlı olaraq nəsillərdən-nəsillərə ötürüldüyü bir mədəniyyət institutudur. Rəsmi tarixi mənbələr teatr sənətinin təməlinin Qədim Yunanıstanda, məhsuldarlıq tanrısı Dionisin şərəfinə keçirilən ayin və şənliklərlə qoyulduğunu göstərir. Zaman keçdikcə bu rituallar formalaşaraq peşəkar səhnə sənətinə çevrilmişdir. Teatrın əsas növləri və janr müxtəlifliyi Müasir teatr dünyası zəngin formaları və təqdimat üsulları ilə seçilir. Səhnədə fikrin hansı vasitələrlə ifadə olunmasından asılı olaraq teatrın bir neçə əsas rəsmi növü müəyyən edilir: Dram teatrı: Sözün, dialoqun və psixoloji aktyor oyununun ön planda olduğu, reallığa ən yaxın teatr növüdür. Opera və balet teatrı: Klassik musiqili səhnə sənətidir. Operada hadisələr və emosiyalar vokal ifa (oxumaq) vasitəsilə, baletdə isə bədən dili, xoreoqrafiya və rəqslə ifadə olunur. Pantomima teatrı: Səhnədə heç bir sözdən istifadə edilmir; aktyorlar süjeti və hissləri yalnız mimika, jestlər və bədən hərəkətləri ilə izləyiciyə çatdırırlar. Kukla teatrı: Personajların aktyorlar tərəfindən idarə olunan xüsusi kuklalar vasitəsilə canlandırıldığı, xüsusilə azyaşlıların dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynayan yaradıcılıq sahəsidir. Azərbaycan teatr mədəniyyəti Azərbaycan xalqının da zəngin teatr ənənələri mövcuddur. Peşəkar teatrın yaranmasından çox-çox əvvəl xalq arasında "Kos-kosa", "Qaravəlli" kimi meydan tamaşaları, kukla teatrı növü olan "Kilim arası" oyunu geniş yayılmışdı. Rəsmi olaraq, Azərbaycanda peşəkar dünyəvi teatrın təməli 1873-cü il martın 10-da Bakıda mütəfəkkir yazıçı Mirzə Fətəli Axundovun "Lənkəran xanının vəziri" komediyasının səhnələşdirilməsi ilə qoyulmuşdur. Həsən bəy Zərdabi və Nəcəf bəy Vəzirovun rəhbərliyi ilə nümayiş etdirilən bu tamaşa, bütün Şərqdə teatr sənətinin inkişafında yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Teatrın cəmiyyət üçün əhəmiyyəti Kino və rəqəmsal platformaların sürətli inkişafına baxmayaraq, teatr öz aktuallığını və sehrini heç vaxt itirmir. Teatrın əsas gücü onun canlı olmasındadır. İzləyici ilə aktyor arasında eyni məkanda, eyni saniyədə qurulan emosional bağ unikal bir təcrübə yaradır. Teatr cəmiyyəti düşündürür, eybəcərlikləri tənqid edir, humanizm və estetik zövq pevənd edir. Məhz bu səbəbdən teatr fəaliyyəti hər bir mütərəqqi cəmiyyətin mədəni inkişaf səviyyəsinin ən mühüm rəsmi barometridir.