Təbii daş

Təbii daş təbiətdə geoloji proseslər nəticəsində formalaşan və tikinti, memarlıq, dekorasiya, landşaft dizaynı, abidə istehsalı və digər sahələrdə istifadə olunan daş materialıdır. Təbii daş süxur və minerallardan ibarət olur, onun rəngi, sərtliyi, teksturası, sıxlığı və davamlılığı yaranma şəraitindən asılı olaraq dəyişir. Qranit, mərmər, travertin, əhəngdaşı, qumdaşı, bazalt və şifer geniş istifadə olunan təbii daş növləri sırasındadır.

Təbii daş nədir?

Təbii daş insan tərəfindən süni şəkildə yaradılmayan, Yer qabığında təbii geoloji proseslər nəticəsində əmələ gələn materialdır. Daş karxanalardan iri bloklar şəklində çıxarıla, daha sonra kəsilərək, cilalanaraq və emal edilərək müxtəlif ölçü və formalarda istifadəyə hazırlana bilər.

Təbii daşların xüsusiyyətləri onların mineral tərkibindən və yaranma üsulundan asılıdır. Bəzi daşlar yüksək möhkəmliyi ilə, digərləri isə dekorativ görünüşü, rəng müxtəlifliyi və asan emal olunması ilə seçilir.

Təbii daşların əsas növləri

Təbii daşlar geoloji mənşəyinə görə maqmatik, çökmə və metamorfik süxurlardan əldə edilir.

Qranit maqmatik mənşəli süxurdur və yüksək möhkəmliyinə görə fasad, pilləkən, döşəmə, səki və digər tikinti işlərində geniş istifadə olunur.

Mərmər metamorfik süxurdur və əsasən dekorativ görünüşünə görə interyer, üzlük və memarlıq elementlərində tətbiq edilir.

Əhəngdaşı, travertin və qumdaşı çökmə mənşəli daşlara nümunədir. Bu daşlar həm tikinti, həm də dekorasiya məqsədilə istifadə olunur.

Qranit

Qranit möhkəm və davamlı təbii daşlardan biridir. Onun tərkibində adətən kvars, feldşpat və slyuda kimi minerallar olur.

Qranit yüksək mexaniki davamlılığı, aşınmaya müqaviməti və uzunömürlülüyü səbəbindən xarici mühitdə geniş istifadə edilir. Pilləkənlər, səki daşları, fasad üzlükləri və abidələr qranitin əsas tətbiq sahələrindəndir.

Mərmər

Mərmər əsasən kalsit və ya dolomit minerallarından ibarət metamorfik süxurdur. O, fərqli rənglərdə və damar naxışlarında rast gəlinir.

Mərmər memarlıq və dekorativ dizaynda geniş istifadə olunur. Döşəmə, divar üzlüyü, pilləkən, sütun, masa səthi və dekorativ elementlərin hazırlanmasında tətbiq edilir.

Mərmərin bəzi növləri turşulara və aşınmaya qarşı qranitdən daha həssas ola bilər, buna görə istifadə yeri düzgün seçilməlidir.

Travertin

Travertin əsasən kalsium karbonatdan ibarət çökmə mənşəli təbii daşdır. O, məsaməli quruluşu və isti rəng tonları ilə seçilir.

Travertin fasadların, divarların, döşəmələrin və dekorativ səthlərin üzlənməsində istifadə olunur. Emal üsulundan asılı olaraq onun səthi cilalanmış, honlanmış və ya daha təbii teksturada saxlanıla bilər.

Əhəngdaşı

Əhəngdaşı əsasən kalsit mineralından ibarət çökmə süxurudur. O, tikintidə və sənayedə geniş istifadə olunan təbii materiallardan biridir.

Əhəngdaşı tikinti daşı kimi istifadə edilməklə yanaşı sement və əhəng istehsalında da mühüm xammaldır. Müxtəlif rəng və teksturaya malik növləri dekorativ üzlük materialı kimi də tətbiq edilir.

Bazalt

Bazalt vulkanik mənşəli maqmatik süxurdur. Tünd rəngi və yüksək möhkəmliyi ilə seçilir.

Bazalt yol tikintisində, səki daşlarında, dekorativ üzlüklərdə və müxtəlif sənaye məhsullarının istehsalında istifadə olunur. O, yüksək mexaniki müqaviməti səbəbindən intensiv istifadə olunan sahələr üçün əlverişli materialdır.

Qumdaşı və şifer

Qumdaşı əsasən qum ölçülü mineral hissəciklərinin sıxlaşması və sementləşməsi nəticəsində yaranır. O, fasad, landşaft və dekorativ tikinti işlərində istifadə edilə bilər.

Şifer isə nazik təbəqələrə ayrılma qabiliyyəti ilə seçilən metamorfik süxurdur. Dam örtüklərində, döşəmələrdə, fasadlarda və dekorativ elementlərdə tətbiq olunur.

Təbii daşın tikintidə istifadəsi

Təbii daş tikintidə həm daşıyıcı, həm də dekorativ material kimi istifadə oluna bilər. Müasir tikintidə onun əsas tətbiq sahələri fasad üzlüyü, döşəmə, pilləkən, divar, parapet, səki və landşaft elementləridir.

Daşın seçilməsi zamanı onun möhkəmliyi, su udma qabiliyyəti, şaxtaya davamlılığı, sürüşmə müqaviməti və xarici mühitə uyğunluğu nəzərə alınmalıdır.

İnteryer dizaynında təbii daş

Təbii daş interyerə fərqli tekstura və vizual xarakter verir. Mərmər və travertin döşəmə və divar üzlüklərində, qranit isə mətbəx və digər yüksək istifadə intensivliyi olan səthlərdə geniş tətbiq edilir.

Təbii daşın naxışı hər blokda fərqli ola bildiyi üçün eyni növdən hazırlanan səthlər belə tamamilə eyni görünməyə bilər. Bu xüsusiyyət təbii daşın əsas estetik üstünlüklərindən biridir.

Təbii daşın üstünlükləri

Təbii daşın əsas üstünlüklərinə uzunömürlülük, yüksək mexaniki dayanıqlıq, təbii görünüş və müxtəlif istifadə imkanları daxildir.

Uyğun daş növü seçildikdə və düzgün qulluq edildikdə təbii daş uzun illər öz funksional və estetik xüsusiyyətlərini saxlaya bilər.

Təbii daş və süni daş arasındakı fərq

Təbii daş karxanalardan çıxarılan geoloji materialdır. Süni daş isə müxtəlif mineral doldurucuların, qatranların, sementin və ya digər komponentlərin sənaye şəraitində birləşdirilməsi ilə istehsal olunur.

Süni materiallarda rəng və naxışı daha standart şəkildə təkrarlamaq mümkün olduğu halda, təbii daşın teksturası geoloji proseslərin nəticəsi olduğuna görə hər nümunədə fərqli ola bilər.

Təbii daşın qulluq və istismarı

Təbii daşın qulluq qaydası onun növündən asılıdır. Mərmər və əhəngdaşı kimi karbonat tərkibli daşlar turşulu təmizləyici vasitələrə qarşı həssas ola bilər.

Daş səthlərin mütəmadi təmizlənməsi, uyğun qoruyucu vasitələrin tətbiqi və mexaniki zədələrdən qorunması onların xidmət müddətini uzada bilər.