təbii qaz

Yer Altından Mətbəximizə: Təbii Qazın Mənşəyi, Tərkibi və Əhəmiyyəti Təbii qaz — yer qabığının dərinliklərində minilliklər boyu üzvi maddələrin (bitki və heyvan qalıqlarının) anarobik (oksigensiz) şəraitdə parçalanması nəticəsində yaranan karbohidrogen tərkibli, rəngsiz və qoxusuz qaz halında olan yanar faydalı qazıntıdır. Təbii Qazın Kimyəvi TərkibiTəbii qaz tək bir maddədən ibarət deyil, müxtəlif qazların qarışığıdır:Metan ($CH_4$): Tərkibin 70–98%-ni təşkil edən əsas komponentdir.Digər Karbohidrogenlər: Etan ($C_2H_6$), propan ($C_3H_8$) və bütan ($C_4H_10$).Qarışıq Qazlar: Az miqdarda azot ($N_2$), karbon-dioksid ($CO_2$), hidrogen-sulfid ($H_2S$) və su buxarı.Vacib qeyd: Təbii qaz əslində tamamilə qoxusuzdur. Məişətdə və sənayedə baş verə biləcək qaz sızmalarını vaxtında aşkar etmək və təhlükəsizliyi təmin etmək üçün ona xüsusi kəskin qoxulu maddə — merkaptan (odorant) əlavə olunur.Əsas Tətbiq Və İstehsal SahələriSahəTətbiq FormasıƏhəmiyyətiMəişətİstilik sistemləri (kombi), mətbəx plitələri, isti suYüksək istilik vermə qabiliyyəti və rahat istifadəEnergetikaİstilik Elektrik Stansiyaları (İES)Elektrik enerjisinin kütləvi istehsalıSənayeGübrə (ammiak), plastmas, kimyəvi xammalNeft-kimya sənayesinin əsas bazasıNəqliyyatSıxılmış Təbii Qaz (CNG)Avtomobillər üçün ekoloji cəhətdən təmiz yanacaqTəbii Qazın Nəqliyyat Və Saxlanma FormasıTəbii qaz hasil edildikdən sonra istehlakçılara əsasən iki yolla çatdırılır:Borukəməri İlə (Magistral Qaz Kəmərləri): Yüksək təzyiqli polad borular vasitəsilə quru və dəniz dibi ilə minlərlə kilometr məsafəyə ötürülür.Mayeləşdirilmiş Təbii Qaz (LNG - Liquefied Natural Gas): Qaz $-162^\circ C$ dərəcəyə qədər soyudularaq maye hala gətirilir. Bu zaman həcmi təxminən 600 dəfə kiçilir və xüsusi tankerlərlə okeanlararası daşınması mümkün olur.Təbii qaz, kömür və neftlə müqayisədə yanarkən atmosferə ən az karbon-dioksid ($CO_2$) və zərərli tullantı buraxan fosil yanacaq olduğu üçün müasir "yaşıl keçid" dövründə keçid enerjisi kimi mühüm rol oynayır.