Təkər

Təkər nəqliyyat vasitələrinin hərəkətini təmin edən əsas konstruktiv elementlərdən biridir. O, avtomobil, velosiped, motosiklet, yük maşını, kənd təsərrüfatı texnikası və digər nəqliyyat vasitələrində istifadə olunur. Təkərin əsas funksiyası nəqliyyat vasitəsinin yükünü daşımaq, hərəkəti yol səthinə ötürmək və idarəetmə zamanı sabitliyi təmin etməkdir.

Təkərin əsas hissələri
Müasir avtomobillərdə təkər adətən disk və şindən ibarət olur. Disk metal və ya yüngül lehimli materialdan hazırlanır və şinin yerləşdiyi daşıyıcı hissədir. Şin isə yol ilə birbaşa təmas edən elastik elementdir.

Bu iki hissə birlikdə nəqliyyat vasitəsinin hərəkəti, əyləclənməsi və istiqamət dəyişməsi zamanı əsas yükü qəbul edir.

Təkərin yaranması və inkişafı
Təkər bəşəriyyət tarixinin ən mühüm ixtiralarından biri hesab olunur. İlk təkərlər sadə taxta konstruksiyalardan ibarət idi və əsasən yük daşınmasında istifadə edilirdi.

Zaman keçdikcə təkər texnologiyası inkişaf edib, metal çərçivələr, rezin örtüklər və daha sonra pnevmatik şinlər meydana çıxıb.

Avtomobil təkəri
Avtomobil təkəri yüksək sürət, yük və müxtəlif yol şəraitinə uyğun hazırlanır. Onun konstruksiyası nəqliyyat vasitəsinin çəkisini daşımaqla yanaşı, döngələrdə sabitlik və əyləcləmə zamanı yol tutuşu yaratmalıdır.

Təkərin ölçüsü və texniki göstəriciləri avtomobil modelinə uyğun seçilir.

Şin nədir?
Şin təkərin yol səthi ilə təmas edən rezin hissəsidir. O, karkas, protektor, yan divar və möhkəmləndirici qatlar kimi müxtəlif elementlərdən ibarətdir.

Şinin konstruksiyası onun rahatlıq, yol tutuşu, aşınma və təhlükəsizlik xüsusiyyətlərinə təsir edir.

Protektor
Protektor şinin üst səthində yerləşən naxışlı hissədir. Onun forması suyun yoldan kənarlaşdırılmasına, dartı qüvvəsinin ötürülməsinə və yol tutuşunun yaxşılaşdırılmasına xidmət edir.

Protektor naxışı təkərin istifadə məqsədinə və mövsümünə görə dəyişə bilər.

Disk
Disk təkərin metal əsas hissəsidir. Polad və yüngül lehimli disklər ən geniş yayılmış növlərdir.

Diskin diametri, eni və digər texniki göstəriciləri şin ölçüsü və avtomobil istehsalçısının tələbləri ilə uyğun olmalıdır.

Təkər ölçüləri
Təkərin ölçüsü adətən şinin yan hissəsində göstərilir. Bu işarələr şinin eni, profil nisbəti, konstruksiya tipi və disk diametri haqqında məlumat verir.

Məsələn, 205/55 R16 işarəsində 205 en ölçüsünü, 55 profil nisbətini, R radial konstruksiyanı, 16 isə disk diametrini göstərir.

Yay təkərləri
Yay təkərləri isti hava və quru və ya yağışlı yol şəraiti üçün hazırlanır. Onların rezin qarışığı yüksək temperaturda elastiklik və yol tutuşunu qorumağa hesablanır.

Bu tip təkərlər əsasən mülayim və isti mövsümlərdə istifadə edilir.

Qış təkərləri
Qış təkərləri aşağı temperatur, qar və buz şəraitində istifadə üçün nəzərdə tutulur. Onların protektorunda daha çox kanal və lamel olur.

Rezin tərkibi aşağı temperaturda elastikliyini qoruduğu üçün qış şəraitində daha yaxşı yol tutuşu təmin edə bilər.

Universal təkərlər
Universal və ya all-season təkərlər müxtəlif hava şəraitində istifadə üçün hazırlanır. Onlar yay və qış təkərlərinin bəzi xüsusiyyətlərini birləşdirir.

Bu tip təkərlər mülayim iqlim şəraitində praktik seçim hesab olunur.

Təkər təzyiqi
Şində düzgün hava təzyiqinin saxlanması həm təhlükəsizlik, həm də təkərin ömrü baxımından vacibdir.

Çox aşağı və ya çox yüksək təzyiq idarəetməyə, yanacaq sərfiyyatına və şinin aşınmasına mənfi təsir göstərə bilər.

Təkərin aşınması
Təkər istifadə zamanı tədricən aşınır. Protektorun səviyyəsi azaldıqca yol tutuşu zəifləyə bilər, xüsusilə yaş yolda təhlükə arta bilər.

Təkərin səthində çat, şişmə və qeyri-bərabər aşınma kimi əlamətlər də onun dəyişdirilməsi ehtiyacını göstərə bilər.

Balanslaşdırma
Təkərlərin balanslaşdırılması onların fırlanma zamanı titrəməsinin qarşısını almaq üçün aparılır.

Balans pozulduqda sükan vibrasiyası, qeyri-bərabər aşınma və komfortun azalması müşahidə oluna bilər.

Təkər və təhlükəsizlik
Təkər nəqliyyat vasitəsinin yol ilə birbaşa təmas nöqtəsidir. Əyləcləmə, sürətlənmə və dönmə zamanı əsas qüvvələr təkər vasitəsilə ötürülür.

Bu səbəbdən düzgün ölçü, yaxşı texniki vəziyyət və uyğun təzyiq təhlükəsiz hərəkətin əsas şərtlərindəndir.

Təkərin istifadə sahələri
Təkərlər yalnız avtomobillərdə deyil, velosiped, motosiklet, avtobus, yük maşını, traktor, sənaye texnikası və müxtəlif xüsusi nəqliyyat vasitələrində də istifadə olunur.

Hər bir nəqliyyat növü üçün təkərin konstruksiyası və materialları fərqli ola bilər.

Müasir təkər texnologiyaları
Müasir təkərlərdə daha yüngül materiallar, aşağı yuvarlanma müqaviməti və daha uzun istismar müddəti kimi xüsusiyyətlər üzərində işlənilir.

Elektrik avtomobillərinin yayılması ilə birlikdə yüksək yükə və ani fırlanma momentinə uyğun şinlərə tələbat da artır.