Telefon

Telefon insanların uzaq məsafədən səsli əlaqə saxlamasına imkan verən rabitə vasitəsidir. İlk telefon sistemləri əsasən səsin elektrik siqnalları vasitəsilə ötürülməsi üçün yaradılmışdı. Texnologiyanın inkişafı nəticəsində telefon stasionar rabitə qurğusundan mobil telefona, daha sonra isə internet bağlantısı, kamera, naviqasiya və müxtəlif rəqəmsal xidmətləri bir cihazda birləşdirən smartfona çevrilib.

Telefon nədir?

Telefon danışıq zamanı yaranan səsin rabitə şəbəkəsi vasitəsilə başqa istifadəçiyə ötürülməsini təmin edən cihazdır. Ənənəvi telefonlarda səs elektrik siqnalına çevrilərək məftilli şəbəkə ilə ötürülürdü.

Mobil telefonlarda isə rabitə radiodalğalar və mobil şəbəkənin baza stansiyaları vasitəsilə həyata keçirilir. Müasir smartfonlarda səsli zənglə yanaşı internet üzərindən audio və video əlaqə də geniş istifadə olunur.

Telefon anlayışı buna görə həm klassik stasionar telefonu, həm mobil telefonu, həm də smartfonu əhatə edə bilər.

Telefonun yaranması

Telefonun inkişafı XIX əsrdə elektrik rabitəsi sahəsində aparılan tədqiqatlarla bağlıdır. Bu sahədə bir neçə ixtiraçının mühüm rolu olsa da, telefon tarixində Aleksandr Qraham Bell xüsusi yer tutur.

Bell 1876-cı ildə telefonla bağlı ABŞ patentini əldə edib və həmin il səsin elektrik vasitəsilə ötürülməsini nümayiş etdirən təcrübələr həyata keçirilib.

Sonrakı dövrdə telefon stansiyalarının və rabitə xətlərinin yaradılması ayrı-ayrı telefonların böyük şəbəkələrdə birləşdirilməsinə imkan verdi.

Stasionar telefon

Stasionar və ya sabit telefon müəyyən ünvanda telefon şəbəkəsinə qoşulan rabitə vasitəsidir.

Azərbaycanda qanunvericilikdə telefon (məftilli) xidməti stasionar son avadanlıqdan istifadə etməklə göstərilən telekommunikasiya xidməti kimi müəyyən edilir.

Klassik stasionar telefonlarda istifadəçinin nömrəsi konkret telefon xətti ilə əlaqəli olur. Müasir sabit rabitədə ənənəvi mis kabellərlə yanaşı fiber-optik şəbəkələr və rəqəmsal texnologiyalardan da istifadə edilə bilər.

Mobil telefon

Mobil telefon istifadəçinin müəyyən bir sabit nöqtəyə bağlı qalmadan rabitə şəbəkəsindən istifadə etməsinə imkan verir.

Mobil şəbəkə xidmət ərazisini ayrı-ayrı hüceyrələrə bölür. Bu hüceyrələrə xidmət göstərən baza stansiyaları mobil cihazların şəbəkəyə qoşulmasını təmin edir.

İstifadəçi hərəkət etdikdə telefonun bağlantısı bir baza stansiyasından digərinə ötürülə bilər. Bu prinsip mobil rabitənin əsas xüsusiyyətlərindən biridir.

Mobil telefonlar əvvəlcə əsasən zəng və qısa mesaj üçün istifadə olunsa da, sonradan onların funksiyaları əhəmiyyətli dərəcədə genişlənib.

Smartfon nədir?

Smartfon telefon rabitəsini kompüterə xas bir sıra imkanlarla birləşdirən mobil cihazdır.

Smartfon vasitəsilə zəng etmək, mesaj göndərmək, internetə daxil olmaq, foto və video çəkmək, elektron poçtdan istifadə etmək, xəritə və naviqasiya xidmətlərini açmaq, sənədlərlə işləmək və müxtəlif mobil tətbiqlərdən istifadə etmək mümkündür.

Smartfonların fəaliyyətində əməliyyat sistemi mühüm rol oynayır. Müasir bazarda Android və iOS ən geniş istifadə edilən mobil əməliyyat sistemləri sırasındadır.

Telefonun əsas hissələri

Müasir telefonun quruluşu modeldən və cihazın növündən asılı olaraq dəyişir.

Smartfonlarda əsas komponentlərə prosessor, operativ və daxili yaddaş, ekran, batareya, kamera modulları, mikrofon, dinamik, antenalar və müxtəlif sensorlar daxildir.

Mobil rabitəni təmin edən modem və antena sistemi cihazın mobil şəbəkə ilə əlaqəsini yaradır. Wi-Fi və Bluetooth kimi texnologiyalar isə telefonun digər simsiz şəbəkə və cihazlarla əlaqə qurmasına imkan verir.

SIM kart və telefon nömrəsi

Mobil rabitədə SIM istifadəçinin mobil şəbəkədə identifikasiyasına xidmət edən əsas elementlərdən biridir.

Ənənəvi fiziki SIM kartlarla yanaşı bəzi müasir telefonlarda eSIM texnologiyasından istifadə olunur. eSIM funksiyası uyğun cihazda fiziki kart dəyişdirilmədən mobil operator profilinin elektron şəkildə aktivləşdirilməsinə imkan verir.

Telefon nömrəsi isə istifadəçinin telekommunikasiya şəbəkəsində əlaqə ünvanı rolunu oynayır.

Telefon və mobil internet

Müasir telefonun əsas funksiyalarından biri internet bağlantısıdır.

Mobil internet istifadəçiyə mobil operatorun şəbəkəsi üzərindən məlumat ötürmək və qəbul etmək imkanı verir. Mobil rabitənin müxtəlif nəsilləri texnologiyanın inkişaf mərhələlərini ifadə edir.

2G sistemləri səsli rabitə və sadə məlumat xidmətlərinin yayılmasında mühüm rol oynayıb. 3G mobil internet imkanlarını genişləndirib, 4G daha yüksək məlumat ötürmə sürətləri yaradıb, 5G isə daha yüksək sürət, aşağı gecikmə və çoxsaylı cihazların şəbəkəyə qoşulması imkanlarının inkişafına yönəlib.

Telefon kamerası

Kamera smartfonların ən çox istifadə edilən funksiyalarından biridir.

Müasir telefonlarda əsas kamera ilə yanaşı ultra genişbucaqlı, telefoto və digər kamera modulları ola bilər. Ön kamera isə əsasən videozənglər və avtoportretlər üçün istifadə edilir.

Telefon kameralarının inkişafı mobil fotoqrafiya və video çəkilişini gündəlik həyatın mühüm hissəsinə çevirib.

Telefon və rəqəmsal ünsiyyət

Telefon artıq yalnız danışıq üçün istifadə olunan cihaz deyil.

Mesajlaşma proqramları, sosial şəbəkələr, elektron poçt, videozəng və internet telefoniyası insanların ünsiyyət formalarını dəyişdirib. Eyni cihaz vasitəsilə mətn, səs, foto, video və sənədlər göndərmək mümkündür.

İnternet üzərindən həyata keçirilən səsli rabitədə VoIP texnologiyasından istifadə edilə bilər. Bu zaman danışıq ənənəvi telefon xətti əvəzinə internet şəbəkəsi vasitəsilə ötürülür.

Telefonun gündəlik istifadəsi

Telefon müasir gündəlik həyatın çoxfunksiyalı rəqəmsal vasitəsinə çevrilib.

Smartfonlardan bank əməliyyatları, ödənişlər, naviqasiya, təhsil, işgüzar yazışmalar, foto və video çəkilişi, musiqi dinləmək, xəbər oxumaq və müxtəlif elektron xidmətlərdən istifadə etmək üçün yararlanılır.

Mobil tətbiqlərin inkişafı əvvəllər ayrıca cihaz və ya xidmət tələb edən bir çox funksiyanın telefonda birləşdirilməsinə şərait yaradıb.

Telefon təhlükəsizliyi

Smartfonlarda şəxsi yazışmalar, fotoşəkillər, kontaktlar, bank tətbiqləri və digər məlumatlar saxlanıldığı üçün cihazın informasiya təhlükəsizliyi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Ekran kilidi, güclü parol, biometrik identifikasiya və iki mərhələli autentifikasiya kimi vasitələr hesabların və məlumatların qorunmasına kömək edir.

Əməliyyat sisteminin və tətbiqlərin yenilənməsi də məlum təhlükəsizlik boşluqlarının aradan qaldırılması baxımından vacibdir.

Naməlum mənbələrdən tətbiqlərin quraşdırılması və şübhəli keçidlərin açılması isə şəxsi məlumatların təhlükəsizliyi üçün risk yarada bilər.

Azərbaycanda telefon rabitəsi

Azərbaycanda telefon rabitəsi telekommunikasiya sisteminin əsas xidmət istiqamətlərindən biridir. Ölkə qanunvericiliyində məftilli telefon və sellülar mobil xidmətlər ayrıca telekommunikasiya xidmətləri kimi müəyyən edilir.

Sabit telefon rabitəsi ilə yanaşı mobil rabitə və mobil internet gündəlik kommunikasiya infrastrukturunun mühüm hissəsini təşkil edir.

Telekommunikasiya sahəsində tənzimləmə və nəzarət funksiyalarında Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi və onun tabeliyində fəaliyyət göstərən İnformasiya Kommunikasiya Texnologiyaları Agentliyi mühüm rol oynayır.

Telefonun rabitədə rolu

Telefonun inkişafı insanların məsafədən ünsiyyət imkanlarını köklü şəkildə dəyişib. Stasionar telefon səsli rabitəni geniş auditoriya üçün əlçatan etmiş, mobil telefon ünsiyyəti konkret məkandan asılılıqdan çıxarmış, smartfon isə telefon rabitəsini internet və rəqəmsal xidmətlərlə birləşdirmişdir.

Bu gün telefon şəxsi ünsiyyət, iş, təhsil və informasiya əldə etmək üçün istifadə edilən əsas rəqəmsal vasitələrdən biridir.