Teleqüllə

Teleqüllə televiziya və radio siqnallarının ötürülməsi, telekommunikasiya avadanlıqlarının yerləşdirilməsi və geniş əraziyə yayımın təmin olunması üçün inşa edilən hündür mühəndis qurğusudur. Belə qüllələr əsasən şəhərlərin yüksək nöqtələrində yerləşdirilir və radio-televiziya yayımı ilə yanaşı rabitə infrastrukturu üçün də istifadə oluna bilər. “Teleqüllə” sözü Azərbaycanda xüsusilə Bakı Televiziya Qülləsi ilə assosiasiya olunur.

Teleqüllənin əsas funksiyası

Teleqüllənin əsas vəzifəsi televiziya və radio siqnallarını böyük əraziyə ötürməkdir. Qüllənin hündürlüyü siqnalın daha uzaq məsafələrə və daha az maneə ilə yayılmasına imkan verir.

Qüllədə müxtəlif tezlik diapazonlarında işləyən antenalar yerləşdirilə bilər. Bundan əlavə, mobil rabitə, mikrodalğalı rabitə və digər telekommunikasiya sistemləri üçün də xüsusi texniki avadanlıqlar quraşdırıla bilər.

Yayım sistemləri daimi texniki nəzarət altında saxlanılır və nasazlıq halında ehtiyat sistemlərdən istifadə edilə bilər.

Bakı Teleqülləsi

Bakı Televiziya Qülləsi Azərbaycanın paytaxtının ən tanınmış mühəndis və memarlıq obyektlərindən biridir. Qüllə Bakı şəhərinin yüksək ərazilərindən birində yerləşir və şəhərin müxtəlif nöqtələrindən görünür.

Teleqüllə televiziya və radio yayım infrastrukturu üçün mühüm obyekt olmaqla yanaşı, Bakının müasir şəhər panoramasının tanınan elementlərindən birinə çevrilib.

Onun hündür silueti xüsusilə gecə işıqlandırması zamanı şəhərin vizual simvollarından biri kimi seçilir.

Tikintisi və istifadəyə verilməsi

Bakı Teleqülləsinin tikintisi sovet dövründə başlanıb və layihənin tamamlanması uzun müddət çəkib. Qüllə 1990-cı illərdə istifadəyə verilib.

İnşa prosesində yüksəklik, külək yükü, konstruksiyanın dayanıqlığı və radio-televiziya avadanlığının yerləşdirilməsi kimi mühəndislik məsələləri nəzərə alınıb.

Tikinti başa çatdıqdan sonra obyekt ölkənin əsas radio və televiziya yayım infrastrukturlarından birinə çevrilib.

Mühəndislik quruluşu

Teleqüllələr böyük külək yüklərinə və atmosfer təsirlərinə davam gətirməli olduğu üçün xüsusi konstruktiv həllərlə layihələndirilir.

Qüllənin əsas konstruksiyası yükü aşağı hissəyə ötürür və hündürlük artdıqca küləyin təsirindən yaranan hərəkətlər nəzərə alınır. Antena və texniki avadanlıqların yerləşdirilməsi zamanı konstruksiyanın balansı və ümumi dayanıqlığı mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Müasir teleqüllələrdə liftlər, texniki mərtəbələr, kabel sistemləri və xüsusi xidmət sahələri də olur.

Antena sistemləri

Teleqüllənin yuxarı hissəsində müxtəlif növ antenalar yerləşdirilir. Bu antenalar televiziya, radio və digər rabitə siqnallarının ötürülməsi üçün istifadə olunur.

Antenaların yerləşmə hündürlüyü siqnalın yayılma radiusuna təsir edir. Yüksək yerləşmə bina və relyef kimi fiziki maneələrin təsirini azaltmağa kömək edir.

Müasir yayım sistemlərində rəqəmsal televiziya və radio texnologiyalarından istifadə olunur.

Televiziya və radio yayımı

Teleqüllə yayım mərkəzindən gələn siqnalı qəbul edir və onu xüsusi ötürücü sistem vasitəsilə geniş əraziyə yayır.

Əvvəllər analoq yayım sistemləri daha geniş istifadə olunurdu. Rəqəmsal yayım texnologiyalarının inkişafı isə eyni tezlik resursundan daha səmərəli istifadə etməyə və daha keyfiyyətli görüntü və səs ötürməyə imkan verdi.

Teleqüllənin fəaliyyəti buna görə ölkənin informasiya və media infrastrukturu üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Telekommunikasiya infrastrukturu

Teleqüllə yalnız televiziya üçün nəzərdə tutulmuş obyekt deyil. Qüllədə müxtəlif rabitə operatorlarının və dövlət kommunikasiya sistemlərinin avadanlığı da yerləşdirilə bilər.

Radiorele xətləri müxtəlif məntəqələr arasında məlumat ötürmək üçün teleqüllələrdən istifadə edə bilər.

Müasir dövrdə fiber-optik rabitənin geniş yayılmasına baxmayaraq, yüksək qüllələr simsiz rabitə və yayım üçün əhəmiyyətini qoruyur.

Təhlükəsizlik

Teleqüllə yüksək riskli texniki obyekt hesab olunur. Burada yüksəklikdə iş, elektrik avadanlığı, elektromaqnit sahələri, yanğın və digər peşə təhlükələri mövcud ola bilər.

Texniki işçilərin qüllənin yüksək hissələrinə çıxması xüsusi təhlükəsizlik qaydaları ilə həyata keçirilir. Yüksəklikdə işləyən şəxslər uyğun fərdi mühafizə vasitələrindən və düşmədən qoruyucu sistemlərdən istifadə etməlidirlər.

Qüllədə yanğın təhlükəsizliyi, elektrik təhlükəsizliyi və təxliyə planları da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Külək və hava şəraiti

Teleqüllələrin layihələndirilməsində külək əsas mühəndislik amillərindən biridir. Hündürlük artdıqca külək sürəti və onun konstruksiyaya təsiri daha əhəmiyyətli olur.

Qüllə müəyyən səviyyədə elastik hərəkət edə bilər və bu, konstruksiyanın normal mühəndislik davranışının bir hissəsi ola bilər.

Güclü külək, ildırım və digər ekstremal hava şəraitləri nəzərə alınaraq qüllədə xüsusi mühafizə sistemləri qurulur.

İldırımdan mühafizə

Teleqüllə şəhərin ən hündür obyektlərindən biri olduğu üçün ildırım vurması ehtimalı yüksəkdir.

Bu səbəbdən qüllələr xüsusi ildırımdan mühafizə və torpaqlama sistemləri ilə təchiz edilir. Elektrik enerjisi təhlükəsiz şəkildə yerə ötürülərək texniki avadanlığın və insanların qorunmasına çalışılır.

Elektron sistemlər üçün əlavə gərginlikdən mühafizə avadanlıqları da istifadə oluna bilər.

Şəhər panoramasında rolu

Teleqüllələr funksional mühəndis obyektləri olmaqla yanaşı, şəhərlərin vizual simvollarına çevrilə bilir.

Bakı Teleqülləsi də şəhərin yüksək nöqtələrindən biri kimi Xəzər dənizi və şəhər panoraması fonunda seçilir. Qüllənin gecə işıqlandırılması onun memarlıq görünüşünü daha da nəzərəçarpan edir.

Bu səbəbdən teleqüllə Bakı ilə bağlı şəhər mənzərələrində tez-tez istifadə olunan tanınan elementlərdəndir.

Dünyadakı məşhur teleqüllələr

Dünyanın bir çox böyük şəhərində teleqüllələr həm rabitə obyekti, həm də şəhər simvolu kimi tanınır. Tokio Skytree, Toronto CN Tower, Berlin Televiziya Qülləsi və Ostankino Qülləsi buna nümunədir.

Bəzi teleqüllələrdə müşahidə meydançası, restoran və turistik obyektlər də fəaliyyət göstərir.

Beləliklə, teleqüllə müasir şəhərdə telekommunikasiya infrastrukturu ilə memarlıq və şəhər simvolikasını birləşdirən xüsusi mühəndis qurğusudur.