Təlim minası

Təlim minası hərbi qulluqçuların, minatəmizləmə mütəxəssislərinin və digər aidiyyəti əməkdaşların hazırlanması zamanı istifadə edilən mina maketi və ya xüsusi təlim sursatıdır. O, döyüş minasının formasını, ölçüsünü, rəngini və bəzi xarici xüsusiyyətlərini təqlid edə bilər. Təlim nümunələri minaların tanınması, axtarışı, aşkarlanması, işarələnməsi və təhlükəli ərazidə davranış qaydalarının öyrədilməsi üçün nəzərdə tutulur.

Belə vasitələr tədris siniflərində, mühəndis hazırlığı sahələrində və nəzarət olunan praktiki məşğələlərdə istifadə edilir. Təlim minası döyüş sursatı hesab edilən real mina ilə eyni anlayış deyil. Lakin kənardan onların arasında fərq qoymaq həmişə mümkün olmur. Buna görə naməlum ərazidə aşkarlanan istənilən minaşəkilli əşya real partlayıcı sursat kimi qəbul edilməlidir.

Təlim minalarının növləri

Təlim minaları təyinatına və hazırlanma üsuluna görə fərqlənir. Tamamilə inert nümunələrdə döyüş partlayıcısı və işlək döyüş mexanizmi olmur. Belə maketlər əsasən quruluşun izahı, zahiri əlamətlərin öyrənilməsi və tanıma məşqləri üçün istifadə edilir. Kəsik tədris nümunələrində daxili hissələr görünən şəkildə hazırlanaraq sursatın ümumi quruluşunun nümayişinə imkan yaradılır.

Bəzi təlim nümunələrində məşqin nəticəsini göstərən səs, tüstü, işıq və ya başqa siqnal vasitəsi ola bilər. Bu vasitələr döyüş minasının partlayışını əvəz etsə də, yanlış istifadə zamanı yanıq, eşitmə zədəsi və digər xəsarətlər yarada bilər. Buna görə təlim sursatları yalnız hazırlanmış şəxslər tərəfindən, təsdiqlənmiş proqram və təhlükəsizlik qaydaları əsasında istifadə olunmalıdır.

Təlim məqsədli vasitələr tank əleyhinə və piyada əleyhinə mina modellərini təqlid edə bilər. Azərbaycanda yayımlanmış rəsmi məlumatlarda mütəxəssislərin TM-62M tank əleyhinə və PMN-2 piyada əleyhinə minaların təlim nümunələrini aşkar etdiyi hallar qeyd olunub. Konkret əşyanın təlim, inert və ya döyüş nümunəsi olduğunu yalnız sursat üzrə ixtisaslaşmış mütəxəssis müəyyən edə bilər.

Döyüş minasından fərqi

Döyüş minasında insanı, nəqliyyat vasitəsini və ya texnikanı zədələmək üçün nəzərdə tutulan partlayıcı yük və işə düşmə sistemi mövcuddur. Təlim minasının əsas məqsədi isə təhlükəsiz şəraitdə tədris prosesini təmin etməkdir. İstehsalçıdan və modeldən asılı olaraq təlim nümunəsinin üzərində fərqləndirici rəng, yazı, işarə və ya xüsusi nişan ola bilər.

Bu əlamətlər əşyanın təhlükəsiz olduğuna müstəqil qərar vermək üçün kifayət etmir. Yazılar zamanla silinə, korpus korroziyaya uğraya və mina başqa hissələrlə qarışdırıla bilər. Döyüş sursatları da bəzən təlim vasitəsinə bənzədilə və ya səhv işarələnə bilər. Əşyanın daxilində hansı maddələrin və mexanizmlərin olduğunu zahiri görünüş əsasında müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

“Təlim minasıdır” ifadəsi “ona toxunmaq olar” mənasını vermir. Köhnə təlim sursatında pirotexniki elementlər, iti detallar və təhlükəli kimyəvi qalıqlar ola bilər. Tapıntının yaxınlığında başqa döyüş sursatlarının yerləşməsi ehtimalı da nəzərə alınmalıdır.

Təlim zamanı istifadəsi

Təlim minaları mina təhlükəsinin vizual əlamətlərini öyrətmək, təhlükəli sahələrin işarələnməsini məşq etmək və mütəxəssislərin avadanlıqla işləmə bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün tətbiq olunur. Praktiki məşğələlər əvvəlcədən yoxlanılmış ərazidə, təlimatçıların və təhlükəsizlik üzrə məsul şəxslərin nəzarəti altında keçirilir.

Mina təhlükəsi barədə maarifləndirmə təlimlərində iştirakçılara şübhəli əşyalardan uzaq durmaq, naməlum sahəyə daxil olmamaq, xəbərdarlıq nişanlarını keçməmək və tapıntı barədə məlumat vermək öyrədilir. Bu proqramların məqsədi insanları minaları özbaşına yoxlamağa və ya zərərsizləşdirməyə hazırlamaq deyil. Aşkarlama və zərərsizləşdirmə yalnız xüsusi hazırlığa və səlahiyyətə malik mütəxəssislərin işidir.

Aşkarlandıqda təhlükəsizlik qaydaları

Təlim minasına bənzəyən əşya yaşayış məntəqəsində, əkin sahəsində, meşədə, yol kənarında və ya tikinti ərazisində aşkar edilərsə, ona toxunmaq, yerindən tərpətmək, üzərini açmaq və ya başqa yerə aparmaq olmaz. Əşyanın üzərinə əşya atmaq, yaxınlığında od yandırmaq və mobil telefonla çox yaxın məsafədən çəkiliş etmək də təhlükəlidir.

Şəxs gəldiyi istiqamətlə ehtiyatla geri qayıtmalı, ətrafdakıları uzaqlaşdırmalı və polisə, fövqəladə hallar xidmətinə və ya mina təhlükəsinə cavabdeh rəsmi quruma məlumat verməlidir. Tapıntının yeri təhlükəsiz məsafədən təsvir edilə bilər, lakin əraziyə yenidən daxil olmaq olmaz. Mütəxəssislər əşyanı və ətraf sahəni yoxladıqdan sonra onun növünü müəyyən edir və müvafiq qaydada götürür və ya zərərsizləşdirirlər.

Mina təhlükəsi ilə bağlı əhəmiyyəti

Təlim minaları peşəkar hazırlıq və əhalinin maarifləndirilməsi baxımından mühüm vasitədir. Onların köməyi ilə real döyüş sursatından istifadə edilmədən mina təhlükəsinin zahiri əlamətləri və təhlükəsiz davranış qaydaları göstərilir. Bununla yanaşı, hər bir şübhəli tapıntıya ehtiyatla yanaşmaq əsas prinsipdir. Əşyanın təlim nümunəsi olduğu barədə yekun qərarı yalnız ixtisaslaşmış mütəxəssis verə bilər.