Təmir

Təmir bina, qurğu, nəqliyyat vasitəsi, maşın, avadanlıq və ya digər obyektlərdə yaranmış nasazlıqların aradan qaldırılması, zədələnmiş hissələrin bərpası və obyektin işlək vəziyyətə qaytarılması üçün görülən işlərin ümumi adıdır. Təmirin həcmi kiçik bir detalın dəyişdirilməsindən binanın, istehsal avadanlığının və ya nəqliyyat vasitəsinin əsaslı şəkildə yenilənməsinə qədər dəyişə bilər.

Təmir nədir?

Təmir obyektin istifadəsi zamanı yaranan aşınma, nasazlıq, zədə və digər problemlərin aradan qaldırılmasına yönəlmiş texniki və ya tikinti işlərini əhatə edir.

Təmir zamanı nasazlığın səbəbi müəyyənləşdirilə, sıradan çıxmış hissələr dəyişdirilə, mövcud elementlər bərpa oluna və sistemin işləkliyi yoxlanıla bilər.

Görüləcək işlərin xarakteri təmir olunan obyektə görə dəyişir. Binanın təmiri ilə avtomobilin, dəmir yolu vaqonunun və ya sənaye avadanlığının təmiri eyni texnoloji proseslərdən ibarət deyil.

Cari təmir

Cari təmir obyektin normal istifadəsini davam etdirmək üçün həyata keçirilən nisbətən məhdud həcmli bərpa işləridir.

Binada divar səthinin bərpası, qapı və pəncərələrin sazlanması, santexnika elementlərinin dəyişdirilməsi və kiçik elektrik nasazlıqlarının aradan qaldırılması cari təmirə aid edilə bilər.

Avadanlıqlarda isə köhnəlmiş detalın dəyişdirilməsi, birləşmələrin bərkidilməsi və müəyyən mexanizmlərin sazlanması kimi işlər bu kateqoriyaya daxil ola bilər.

Əsaslı təmir

Əsaslı təmir daha geniş həcmli işləri əhatə edir və obyektin mühüm elementlərinin bərpası və ya dəyişdirilməsi ilə müşayiət oluna bilər.

Binalarda dam örtüyünün, mühəndis-kommunikasiya sistemlərinin və digər mühüm elementlərin genişmiqyaslı yenilənməsi əsaslı təmir çərçivəsində aparıla bilər.

Maşın və avadanlıqlarda isə əsas aqreqatların sökülməsi, yoxlanılması, bərpası və dəyişdirilməsi tələb oluna bilər.

Əsaslı təmir adətən əvvəlcədən hazırlanmış iş həcmi, texniki sənədlər və plan əsasında həyata keçirilir.

Planlı təmir

Planlı təmir nasazlığın baş verməsini gözləmədən müəyyən edilmiş vaxt, istismar müddəti və ya texniki göstəricilər əsasında həyata keçirilir.

Belə yanaşma avadanlığın qəfil sıradan çıxması riskini azaltmağa və texniki xidmət prosesini əvvəlcədən təşkil etməyə imkan verir.

İstehsalat müəssisələrində, nəqliyyatda və mühəndis sistemlərində planlı texniki xidmət və təmir avadanlığın etibarlı istismarının mühüm hissəsidir.

Qəza və təcili təmir

Avadanlıq və ya sistem gözlənilmədən sıradan çıxdıqda təcili təmir tələb oluna bilər.

Elektrik enerjisinin kəsilməsi, boru xəttində ciddi sızma, mexanizmin dayanması və ya nəqliyyat vasitəsində hərəkətə mane olan nasazlıq operativ müdaxilə tələb edən hallara nümunədir.

Belə vəziyyətdə işə başlamazdan əvvəl nasazlığın yaratdığı əlavə təhlükələr qiymətləndirilməli və enerji, təzyiq, hərəkət və digər təhlükəli mənbələr nəzarət altına alınmalıdır.

Bina və tikililərin təmiri

Binaların təmiri daxili və xarici konstruksiyalarla yanaşı mühəndis sistemlərini də əhatə edə bilər.

Divar və tavanların bərpası, döşəmə örtüklərinin dəyişdirilməsi, fasad işləri, damın təmiri, elektrik, su, kanalizasiya, havalandırma və digər sistemlərin yenilənməsi bu istiqamətə daxildir.

Təmir zamanı mövcud konstruksiyalara müdaxilənin səviyyəsi əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Daşıyıcı konstruksiyalara təsir edən işlər sadə kosmetik təmirdən fərqli olaraq əlavə texniki qiymətləndirmə tələb edə bilər.

Avadanlıqların təmiri

Mexaniki və elektrik avadanlıqları istismar müddətində aşınmaya və müxtəlif nasazlıqlara məruz qala bilər.

Təmir prosesi diaqnostika ilə başlayaraq nasaz hissənin müəyyənləşdirilməsi, avadanlığın təhlükəsiz vəziyyətə gətirilməsi, zəruri hissələrin sökülməsi, təmiri və ya dəyişdirilməsi ilə davam edə bilər.

İş tamamlandıqdan sonra avadanlığın funksional yoxlanışı aparılır və təhlükəsiz istismara hazır olduğu təsdiqlənir.

Nəqliyyat vasitələrinin təmiri

Avtomobil, avtobus, qatar, lokomotiv və digər nəqliyyat vasitələrinin təmiri onların mexaniki, elektrik və elektron sistemlərində yaranan nasazlıqların aradan qaldırılmasını əhatə edir.

Mühərrik, əyləc, asqı, elektrik sistemi və digər komponentlər nəqliyyat vasitəsinin növündən asılı olaraq təmir və texniki xidmət obyekti ola bilər.

Dəmir yolu sektorunda lokomotiv və vaqonların təmiri xüsusi depo və emalatxanalarda həyata keçirilə bilər. Vaqon arabacıqları, təkər cütləri, əyləc və digər sistemlər texniki baxış və təmir prosesindən keçirilir.

Təmir və texniki xidmət arasındakı fərq

Texniki xidmət və təmir bir-biri ilə əlaqəli olsa da, eyni anlayış deyil.

Texniki xidmət avadanlığın işlək vəziyyətinin qorunmasına və nasazlıqların qarşısının alınmasına yönəlmiş müntəzəm tədbirləri əhatə edir. Təmizləmə, yağlama, sazlama və müəyyən hissələrin yoxlanılması buna nümunə ola bilər.

Təmir isə adətən aşınmış, zədələnmiş və ya nasaz elementin bərpası və ya dəyişdirilməsi ilə bağlıdır.

Düzgün texniki xidmət bəzi nasazlıqların erkən aşkarlanmasına və böyük təmir ehtiyacının azalmasına kömək edə bilər.

Təmirə hazırlıq

Təmirin keyfiyyətli aparılması üçün işə başlamazdan əvvəl nasazlığın səbəbi və görüləcək işlərin həcmi müəyyənləşdirilməlidir.

Lazım olan materiallar, ehtiyat hissələri, alətlər və avadanlıqlar əvvəlcədən hazırlanır. İşin mürəkkəbliyindən asılı olaraq texniki sənəd, iş metodu və risk qiymətləndirilməsi də tələb oluna bilər.

İşçilərin müvafiq peşə hazırlığına malik olması xüsusilə elektrik, qaynaq, hündürlükdə iş və qaldırma əməliyyatları kimi yüksək riskli fəaliyyətlərdə vacibdir.

Təmir işlərində təhlükəsizlik

Təmir zamanı işçilər elektrik cərəyanı, hərəkət edən mexanizmlər, təzyiqli sistemlər, isti səthlər, kimyəvi maddələr, hündürlük və ağır yüklər kimi müxtəlif təhlükələrlə qarşılaşa bilərlər.

İşə başlamazdan əvvəl təhlükələr müəyyən edilməli və uyğun nəzarət tədbirləri seçilməlidir.

Avadanlığın gözlənilmədən işə düşməsi təhlükəsi varsa, enerji mənbələrinin təhlükəsiz təcrid edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Elektrik, mexaniki, hidravlik və pnevmatik enerji kimi mənbələr nəzərə alınmalıdır.

LOTO və enerjinin təcrid edilməsi

Təmir işlərində istifadə olunan mühüm təhlükəsizlik üsullarından biri Lockout/Tagout – LOTO sistemidir.

Bu yanaşmada avadanlıq enerji mənbələrindən ayrılır, uyğun kilidləmə və işarələmə tədbirləri tətbiq edilir və təmir davam etdiyi müddətdə avadanlığın icazəsiz işə salınmasının qarşısı alınır.

Yalnız idarəetmə düyməsini söndürmək hər zaman təhlükəsiz təcridetmə hesab edilmir. Təhlükəli enerjinin faktiki mənbədə izolyasiya edilməsi və işə başlamazdan əvvəl təhlükəsiz vəziyyətin yoxlanılması tələb oluna bilər.

Təmir üçün iş icazəsi

Bəzi təmir işləri yüksək risk daşıdığı üçün xüsusi iş icazəsi sistemi tətbiq edilir.

Qaynaq və digər isti işlər, hündürlükdə iş, qapalı sahəyə giriş, elektrik sistemlərinə müdaxilə və müəyyən qazıntı işləri üçün ayrıca icazə prosedurları tələb oluna bilər.

İş icazəsi təhlükələrin, nəzarət tədbirlərinin, məsul şəxslərin və işin hansı şərtlərlə aparılacağının əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsinə kömək edir.

Təmir işlərinin tamamlanması

Təmir yalnız zədələnmiş hissənin dəyişdirilməsi ilə bitmir. İş başa çatdıqdan sonra sahədə qalan alət və materiallar yığılmalı, qoruyucu elementlər yenidən quraşdırılmalı və avadanlıq yoxlanılmalıdır.

Enerjinin bərpası və avadanlığın yenidən işə salınması müəyyən edilmiş prosedura uyğun həyata keçirilməlidir.

Sınaq zamanı təmir edilmiş sistemin düzgün işlədiyi və yeni təhlükə yaratmadığı yoxlanılır. Bundan sonra avadanlıq normal istismara qaytarıla bilər.

Təmirin əhəmiyyəti

Vaxtında aparılan təmir bina, avadanlıq və nəqliyyat vasitələrinin işlək vəziyyətinin qorunmasına, nasazlıqların böyüməsinin qarşısının alınmasına və istismar müddətinin uzadılmasına kömək edir.

Təmirin effektivliyi yalnız nasazlığın aradan qaldırılması ilə deyil, onun səbəbinin düzgün müəyyənləşdirilməsi ilə də bağlıdır. Eyni nasazlıq davamlı olaraq təkrarlanırsa, yalnız zədələnmiş hissəni dəyişmək əvəzinə problemin əsas səbəbinin araşdırılması daha düzgün yanaşmadır.

Beləliklə, təmir texniki xidmət, təhlükəsizlik və obyektlərin etibarlı istismarı ilə birbaşa əlaqəli kompleks prosesdir.