#təyyarə qəzası
Təyyarə qəzası
Təyyarə qəzası hava gəmisinin uçuş, eniş, qalxış və ya yerüstü hərəkət zamanı ciddi zədələnməsi, idarəetmənin itirilməsi və ya insan tələfatı ilə nəticələnə bilən aviasiya hadisəsidir. Belə hadisələr sərnişin təyyarələri, yük təyyarələri, hərbi hava gəmiləri, kiçik aviasiya vasitələri və digər uçuş aparatları ilə bağlı baş verə bilər.
Aviasiya sahəsində “qəza”, “insident” və “ciddi insident” anlayışları bir-birindən fərqləndirilir. Hadisənin hansı kateqoriyaya aid edilməsi onun nəticələrinə, hava gəmisinə dəyən zərərin səviyyəsinə və insanların həyat və sağlamlığına təsirinə görə müəyyən olunur.
Təyyarə qəzalarının əsas səbəbləri
Təyyarə qəzalarının səbəbləri müxtəlif ola bilər. Texniki nasazlıq, insan faktoru, əlverişsiz hava şəraiti, uçuşun düzgün planlaşdırılmaması, naviqasiya problemləri, rabitə çatışmazlığı və hava limanı infrastrukturu ilə bağlı amillər mümkün səbəblər sırasındadır.
Müasir aviasiyada qəzanın səbəbi adətən yalnız bir amillə izah edilmir. Araşdırmalar zamanı pilotların fəaliyyəti, hava gəmisinin texniki vəziyyəti, meteoroloji şərait, hava hərəkətinin idarə olunması, texniki xidmət sənədləri və uçuş məlumatları birlikdə təhlil edilir.
Quşların mühərrikə düşməsi, uçuş-enmə zolağında maneələrin olması, yanacaq sistemi ilə bağlı problem və ya hava gəmisinin konstruksiyasındakı nasazlıq kimi hallar da aviasiya hadisələrinə səbəb ola bilər.
Qəzanın araşdırılması
Təyyarə qəzası baş verdikdən sonra hadisənin səbəblərinin müəyyən olunması üçün xüsusi araşdırma aparılır. Bu prosesin əsas məqsədi təqsirkar axtarmaqdan daha çox oxşar hadisələrin gələcəkdə təkrarlanmasının qarşısını almaqdır.
Araşdırma zamanı uçuş məlumatlarını qeydə alan cihazlar, pilot kabinəsindəki səs yazıları, hava hərəkətini idarəetmə rabitəsi, radar məlumatları, texniki xidmət sənədləri və hadisə yerində aşkar edilən hissələr öyrənilir.
Hava gəmisinin uçuş registratorları gündəlik dildə çox vaxt “qara qutu” adlandırılır. Bu cihazlar uçuş parametrlərinin və kabinədəki səslərin qorunub saxlanmasına kömək edir və qəzanın səbəblərinin müəyyən edilməsində mühüm rol oynayır.
Aviasiya təhlükəsizliyi və profilaktika
Təyyarə qəzalarının qarşısının alınması üçün aviasiya sənayesində ciddi təhlükəsizlik sistemi tətbiq olunur. Pilotların müntəzəm hazırlığı, hava gəmilərinin texniki baxışı, uçuş prosedurlarının standartlaşdırılması və hava hərəkətinin idarə olunması bu sistemin əsas hissələridir.
Qəzaların və ciddi insidentlərin araşdırılmasından əldə edilən nəticələr əsasında təhlükəsizlik tövsiyələri hazırlanır. Bu tövsiyələr təyyarə istehsalçılarına, aviaşirkətlərə, hava limanlarına və aviasiya orqanlarına təqdim oluna bilər.
Mülki aviasiya yüksək səviyyədə standartlaşdırılmış nəqliyyat sahələrindən biridir. Hər bir ciddi hadisənin ətraflı araşdırılması gələcək uçuşların daha təhlükəsiz təşkil edilməsinə və mövcud prosedurların təkmilləşdirilməsinə xidmət edir.
