Təzyiq ölçən cihaz

Təzyiq ölçən cihaz maye və ya qazın təzyiqini, tibbi sahədə isə insanın arterial qan təzyiqini müəyyən etmək üçün istifadə olunan ölçmə vasitələrinin ümumi adıdır. İstifadə sahəsindən asılı olaraq bu anlayış tonometr, manometr, rəqəmsal təzyiqölçən, təzyiq sensoru və digər cihazları əhatə edə bilər. Buna görə “təzyiq ölçən cihaz” ifadəsinin mənası cihazın hansı təzyiqi ölçməsindən asılıdır.

Təzyiq ölçən cihaz nədir?

Təzyiq müəyyən səthə təsir edən qüvvənin həmin səthin sahəsinə nisbətini ifadə edən fiziki kəmiyyətdir. Təzyiq ölçən cihaz isə bu göstəricini müəyyən edərək istifadəçiyə mexaniki şkala, rəqəmsal ekran və ya elektron sistem vasitəsilə təqdim edir.

Belə cihazlardan tibb, sənaye, energetika, avtomobil sektoru, istilik və havalandırma sistemləri, laboratoriyalar və bir çox texniki sahədə istifadə olunur.

Təzyiqin növündən və tətbiq sahəsindən asılı olaraq cihazların konstruksiyası və ölçmə prinsipi əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər.

Qan təzyiqi ölçən cihaz

Gündəlik danışıqda “təzyiq ölçən cihaz” ifadəsi çox vaxt arterial qan təzyiqini ölçən tonometr mənasında işlədilir.

Tonometr vasitəsilə əsasən sistolik və diastolik arterial təzyiq müəyyən edilir. Elektron modellərin əksəriyyəti eyni zamanda nəbz göstəricisini də ekranda təqdim edir.

Sistolik təzyiq ürəyin yığılması zamanı arteriyalarda yaranan təzyiqi, diastolik təzyiq isə ürək döyüntüləri arasındakı mərhələdə olan təzyiqi ifadə edir.

Qan təzyiqi adətən mmHg, yəni millimetr civə sütunu ilə göstərilir.

Mexaniki tonometr

Mexaniki qan təzyiqi ölçən cihaz ənənəvi tonometr növlərindən biridir. Sistem adətən manjet, hava pompası, manometr və şlanqlardan ibarət olur. Auskultativ ölçmədə stetoskopdan da istifadə edilir.

Manjet qola yerləşdirilir və müəyyən səviyyəyə qədər hava ilə doldurulur. Təzyiq tədricən azaldılarkən qan axınının yaratdığı Korotkov səsləri stetoskop vasitəsilə dinlənilir və manometrdəki göstəricilər əsasında arterial təzyiq müəyyən edilir.

Bu üsul düzgün texnika və müəyyən praktiki bacarıq tələb edir.

Elektron təzyiq ölçən cihaz

Elektron tonometrlər ev şəraitində qan təzyiqinin izlənməsi üçün geniş istifadə olunan cihazlardır. Avtomatik modellərdə manjetin şişirdilməsi, təzyiqin azaldılması və nəticənin hesablanması cihaz tərəfindən həyata keçirilir.

Bu cihazların böyük hissəsi oscillometrik ölçmə prinsipindən istifadə edir. Manjetdəki təzyiq dəyişərkən arteriyada qan axınının yaratdığı pulsasiyalar sensor tərəfindən qeydə alınır və cihazın proqram təminatı sistolik və diastolik göstəriciləri hesablayır.

Nəticələr rəqəmsal ekranda göstərilir. Modeldən asılı olaraq cihazda nəbzin göstərilməsi, əvvəlki nəticələrin yadda saxlanılması, orta göstəricinin hesablanması və nizamsız ürək döyüntüsünün aşkarlanması kimi əlavə funksiyalar ola bilər.

Qoldan və biləkdən ölçən cihazlar

Elektron tonometrlər manjetin yerləşdirildiyi nahiyəyə görə də fərqlənir. Ən geniş yayılmış variantlardan biri yuxarı qola taxılan cihazdır.

Biləkdən ölçən tonometrlər daha yığcam və portativdir. Lakin biləyin ölçmə zamanı ürək səviyyəsində düzgün saxlanılması nəticəyə ciddi təsir göstərə bilər.

Evdə qan təzyiqinin monitorinqi üçün uyğun cihaz seçilərkən yalnız cihazın elektron və ya mexaniki olması deyil, manjetin istifadəçinin qol ölçüsünə uyğunluğu da nəzərə alınmalıdır.

Manometr nədir?

Texniki sahələrdə təzyiq ölçən cihaz dedikdə çox vaxt manometr nəzərdə tutulur. Manometr qaz və mayelərin təzyiqinin ölçülməsi üçün istifadə edilir.

Mexaniki manometrlərin geniş yayılmış növlərindən birində Burdon borusu istifadə olunur. Təzyiq dəyişdikcə əyri metal boru deformasiya edir və bu hərəkət mexanizm vasitəsilə göstərici əqrəbə ötürülür.

Rəqəmsal manometrlərdə isə təzyiq sensor vasitəsilə elektrik siqnalına çevrilərək ekranda göstərilir.

Təzyiq ölçən cihazların istifadə sahələri

Təzyiqölçənlər yalnız tibbi cihaz deyil. Onların tətbiq sahəsi olduqca genişdir.

Sənaye müəssisələrində boru xətlərinin, nasosların, kompressorların, hidravlik və pnevmatik sistemlərin təzyiqinin izlənməsi üçün manometrlərdən istifadə olunur.

Avtomobil sahəsində təkərlərin hava təzyiqini ölçmək üçün mexaniki və rəqəmsal təzyiqölçənlər mövcuddur. İstilik, soyutma və ventilyasiya sistemlərində də təzyiq müxtəlif cihaz və sensorlarla nəzarətdə saxlanılır.

Tətbiq sahəsi dəyişdikcə cihazın ölçmə diapazonu, dəqiqliyi, konstruksiyası və istifadə olunan təzyiq vahidi də dəyişə bilər.

Təzyiq vahidləri

Təzyiq müxtəlif vahidlərlə ifadə edilə bilər. Beynəlxalq Vahidlər Sistemində təzyiqin əsas vahidi paskaldır (Pa).

Texniki sahələrdə kilopaskal (kPa), meqapaskal (MPa), bar və psi kimi vahidlərə də geniş rast gəlinir.

Arterial qan təzyiqinin ölçülməsində isə əsasən mmHg istifadə olunur. Buna görə cihazın göstəricisini qiymətləndirərkən hansı ölçü vahidindən istifadə etdiyinə diqqət yetirmək vacibdir.

Ölçmənin dəqiqliyinə nə təsir edir?

Təzyiq ölçən cihazın düzgün nəticə verməsi onun texniki vəziyyətindən, ölçmə metodundan və istifadə qaydasından asılıdır.

Tibbi tonometrdə uyğun olmayan manjet ölçüsü, danışmaq və hərəkət etmək, qolun düzgün yerləşdirilməməsi və ölçmədən əvvəl kifayət qədər sakit vəziyyətdə olmamaq nəticəyə təsir edə bilər.

Texniki manometrlərdə isə cihazın ölçmə diapazonunun düzgün seçilməsi, kalibrləmə vəziyyəti, temperatur, vibrasiya, pulsasiya və istismar şəraiti nəticələrin etibarlılığına təsir göstərən amillərdəndir.

Bu səbəbdən təzyiq ölçən cihaz seçilərkən onun konkret istifadə məqsədinə uyğunluğu və tələb olunan ölçmə dəqiqliyi nəzərə alınmalıdır.