Tonometr

Tonometr arterial qan təzyiqini ölçmək üçün istifadə olunan tibbi cihazdır. Bu cihaz vasitəsilə əsasən sistolik və diastolik qan təzyiqi müəyyən edilir, bir çox elektron modellərdə isə nəbz göstəricisi də ölçülür. Tonometrdən tibb müəssisələrində, apteklərdə və ev şəraitində qan təzyiqinin müntəzəm izlənməsi üçün istifadə olunur.

Tonometr nədir?

Tonometr insanın arterial qan təzyiqini qeyri-invaziv üsulla ölçməyə imkan verən cihazdır. Qan təzyiqi ürəyin fəaliyyəti nəticəsində qanın arteriya divarlarına göstərdiyi təzyiqi ifadə edir.

Ölçmə nəticəsində adətən iki əsas rəqəm göstərilir. Birinci göstərici sistolik, ikinci isə diastolik təzyiqdir.

Qan təzyiqinin ölçü vahidi ənənəvi olaraq millimetr civə sütunu – mmHg ilə ifadə edilir.

Sistolik və diastolik təzyiq

Sistolik təzyiq ürək yığılaraq qanı arteriyalara vurduğu zaman yaranan təzyiqdir və ölçmə nəticəsində yuxarı rəqəm kimi göstərilir.

Diastolik təzyiq isə ürək döyüntüləri arasındakı istirahət mərhələsində arteriyalardakı təzyiqi ifadə edir və aşağı rəqəm kimi qeyd olunur.

Məsələn, nəticə 120/80 mmHg formasında göstərildikdə 120 sistolik, 80 isə diastolik göstəricidir. Lakin konkret nəticənin tibbi qiymətləndirilməsi insanın ümumi sağlamlıq vəziyyəti və digər amillərlə birlikdə aparılmalıdır.

Tonometr növləri

Təzyiqölçən cihazlar əsasən manual və elektron modellərə bölünür. Manual cihazlara civəli və aneroid sfiqmomanometrlər, elektron modellərə isə avtomatik və yarımavtomatik cihazlar daxildir.

Müasir ev istifadəsində avtomatik elektron tonometrlər geniş yayılıb. Bu cihazlarda manjet qola yerləşdirildikdən sonra ölçmə prosesinin böyük hissəsi avtomatik həyata keçirilir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı qan təzyiqinin ölçülməsində klinik dəqiqliyi yoxlanılmış avtomatik cihazlardan istifadənin əhəmiyyətini vurğulayır.

Mexaniki tonometr

Mexaniki və ya aneroid tonometr adətən manjet, hava pompası, manometr və şlanqlardan ibarətdir. Auskultativ ölçmə üsulunda əlavə olaraq stetoskop istifadə olunur.

Manjet yuxarı qola yerləşdirilərək hava ilə doldurulur. Hava tədricən buraxıldıqca stetoskopla arteriyadakı Korotkov səsləri dinlənilir. Bu səslərin meydana çıxması və itməsinə uyğun manometr göstəriciləri sistolik və diastolik təzyiqin müəyyən edilməsinə imkan verir.

Mexaniki tonometrlə düzgün ölçmə müəyyən hazırlıq və praktiki bacarıq tələb etdiyindən daha çox tibbi mühitdə istifadə olunur.

Elektron tonometr

Elektron tonometr qan təzyiqinin ölçülməsini avtomatlaşdıran cihazdır. Əksər müasir modellər oscillometrik prinsip əsasında işləyir.

Manjetdə təzyiq dəyişərkən arteriyadakı pulsasiyalar cihazın sensorları tərəfindən qeydə alınır. Elektron sistem əldə edilən siqnalları emal edərək sistolik və diastolik təzyiqi hesablayır.

Modeldən asılı olaraq elektron tonometr nəbzi göstərə, əvvəlki nəticələri yadda saxlaya, orta göstəricini hesablaya və müəyyən nizamsız ürək döyüntüləri barədə xəbərdarlıq göstərə bilər. Belə funksiyalar tibbi diaqnozu əvəz etmir.

Qol və bilək tonometrləri

Elektron tonometrlər ölçmə yerinə görə də fərqlənir. Ev şəraitində istifadə üçün ən çox tövsiyə olunan variant yuxarı qola taxılan manjetli avtomatik tonometrdir.

Bilək tonometrləri daha kiçik və daşınması rahat olsa da, ölçmə zamanı biləyin mövqeyinə daha həssas ola bilər. Biləyin ürək səviyyəsində düzgün saxlanılmaması nəticəyə təsir edə bilər.

Barmaqdan təzyiq ölçən cihazların göstəriciləri də daha az etibarlı ola bilər. Buna görə evdə monitorinq üçün klinik cəhətdən yoxlanılmış, uyğun ölçülü manjetə malik yuxarı qol tonometri daha məqsədəuyğun hesab edilir.

Manjet ölçüsü niyə vacibdir?

Tonometrin düzgün nəticə verməsində manjetin ölçüsü mühüm rol oynayır. Manjet istifadəçinin qol çevrəsinə uyğun olmalıdır.

Həddindən artıq kiçik və ya böyük manjet qan təzyiqinin düzgün ölçülməməsinə səbəb ola bilər. Buna görə tonometr seçərkən cihazın hansı qol çevrəsi üçün nəzərdə tutulduğunu yoxlamaq vacibdir.

Xüsusilə uşaqlar, hamilə şəxslər və xüsusi klinik vəziyyəti olan insanlar üçün cihazın həmin istifadəçi qrupu üzrə klinik validasiyasının olması nəzərə alınmalıdır.

Tonometrdən düzgün istifadə

Qan təzyiqinin nəticəsinə yalnız cihazın keyfiyyəti deyil, ölçmə şəraiti də təsir edir.

Ölçmədən əvvəl ən azı beş dəqiqə sakit oturmaq tövsiyə olunur. Ölçmədən əvvəlki 30 dəqiqə ərzində fiziki məşq, siqaret və kofeinli içkilərdən çəkinmək nəticənin daha düzgün alınmasına kömək edir.

Ölçmə zamanı arxa hissə dəstəklənməli, ayaqlar yerə düz qoyulmalı və qol ürək səviyyəsində dəstəklənməlidir. Manjet paltarın üzərindən deyil, çılpaq yuxarı qola taxılmalıdır.

Ölçmə zamanı danışmaq və hərəkət etmək də nəticəyə təsir edə bilər.

Bir dəfə ölçmək kifayətdirmi?

Qan təzyiqi gün ərzində dəyişə bildiyi üçün bir ölçmə insanın ümumi qan təzyiqi vəziyyətini tam əks etdirməyə bilər.

Evdə monitorinq zamanı ölçmələrin eyni şəraitdə və oxşar vaxtlarda aparılması nəticələrin müqayisəsini asanlaşdırır. Amerika Ürək Assosiasiyası bir ölçmə zamanı bir dəqiqə fasilə ilə iki göstəricinin alınmasını və nəticələrin qeyd edilməsini tövsiyə edir.

Toplanan göstəricilər həkim tərəfindən qan təzyiqinin daha düzgün qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər. Evdə tonometrlə ölçmə tibbi müayinəni və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Tonometr seçərkən nəyə diqqət edilməlidir?

Tonometr seçimində yalnız marka və əlavə elektron funksiyalar əsas meyar olmamalıdır. Cihazın klinik olaraq validasiya edilməsi, ölçmə dəqiqliyi və uyğun manjet ölçüsü daha mühüm göstəricilərdir.

Ev istifadəsi üçün avtomatik yuxarı qol tonometrləri praktik seçim hesab olunur. Yaddaş funksiyası bir neçə ölçmənin saxlanmasına, bəzi modellərdə isə nəticələrin mobil tətbiq və digər rəqəmsal sistemlərə ötürülməsinə imkan verir.

Etibarlı tonometr və düzgün ölçmə texnikası qan təzyiqinin ev şəraitində izlənməsinin əsas şərtlərindəndir.