Tövrat

Tövrat (İvritcə: תּוֹרָה‎ – Tora) — lüğəti mənada "təlim", "tədris" və ya "qanun" deməkdir. İslam inancına görə Həzrəti Musaya (ə.s) nazil edilmiş müqəddəs kitab, yəhudi inancına görə isə Tanrının bütün varlıq aləmini idarə etmək üçün bəşəriyyətə sunduğu ilahi bələdçidir. Tövratın quruluşu: Beş kitab (Pentateuch) Tövrat əsasən beş bölmədən (kitabdan) ibarətdir. Bu səbəbdən o, yunan dilində "Pentateuch" (beş cildlik) adlanır: Yaradılış (Bereşit): Dünyanın yaradılışı, Adəm və Həvva, Nuh tufanı və yəhudi xalqının ataları (İbrahim, İshaq, Yaqub) haqqında bəhs edir. Çıxış (Şemot): Həzrəti Musanın rəhbərliyi ilə İsrail oğullarının Misirdən çıxışı və Sina dağında "On Əmr"in nazil olması qeyd olunur. Levililər (Vayikra): İbadət qaydaları, qurbanlıqlar, kahinlik və paklıq qanunlarını əhatə edir. Sayılar (Bemidbar): İsrail oğullarının səhrada 40 illik gəzişmələri və siyahıyaalınmaları haqqında məlumat verir. Qanunun təkrarı (Devarim): Həzrəti Musanın vəfatından əvvəl xalqa verdiyi öyüdlər və qanunların xülasəsidir. Mənəvi və hüquqi əhəmiyyəti Tövrat sadəcə dini hekayələr toplusu deyil, həm də əsas etik və hüquqi normaların mənbəyidir: On Əmr: Tövratın mərkəzində dayanan bu prinsiplər (məsələn, "öldürməyəcəksən", "oğurluq etməyəcəksən") müasir hüquq sistemlərinin mənəvi əsasını təşkil edir. Mitzvot (Əmrlər): Tövratda cəmi 613 əmr (365 qadağa və 248 müsbət əmr) yer alır ki, bunlar həyatın hər sahəsini tənzimləyir. Təhsil: Yəhudi mədəniyyətində Tövratı öyrənmək və öyrətmək hər bir fərdin müqəddəs borcu sayılır. Tövrat vərəqləri: Sefer Tora Ənənəvi olaraq Tövrat xüsusi hazırlanmış perqament (dəri) üzərinə əllə yazılır. Bu əlyazmaya "Sefer Tora" deyilir. O, rəfə deyil, xüsusi qablarda (tik) və ya örtüklərdə saxlanılır. Sefer Tora sinaqoqlarda oxunarkən yazıya əl vurulmur, əvəzində "Yad" (işarə çubuğu) istifadə olunur. İslam və digər dinlərdə Tövrat İslam dinində Tövrat Həzrəti Musaya göndərilmiş dörd böyük kitabdan biri kimi qəbul edilir. Qurani-Kərimdə Tövratın bir hidayət və nur olduğu qeyd olunur. Xristianlıqda isə Tövrat "Əhdi-Ətiq"in (Köhnə Əhd) ilk və ən mühüm hissəsini təşkil edir.