#toxucu dəzgahı
Toxucu dəzgahı
Toxucu dəzgahı — sapların (əriş və arğac) bir-birinə perpendikulyar şəkildə toxunaraq parça halına gətirilməsi üçün istifadə olunan mexaniki və ya avtomatlaşdırılmış avadanlıqdır. Toxuculuq Azərbaycanın ən qədim sənət sahələrindən biri hesab olunur və bu sahənin inkişafı birbaşa toxucu dəzgahlarının təkamülü ilə bağlıdır.
1. Toxucu Dəzgahlarının Növləri
Tarixən və tətbiq sahəsinə görə dəzgahlar bir neçə qrupa bölünür:
Əl Dəzgahları (Hana): Xüsusilə xalçaçılıqda və şərbafçılıqda istifadə olunan ən qədim növüdür. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində hələ də ənənəvi üsullarla xalça toxumaq üçün şaquli və üfüqi hanalardan istifadə edilir.
Mexaniki Dəzgahlar: Sənaye inqilabı dövründə yaranmış, insan əməyini qismən əvəz edən və istehsal sürətini artıran qurğulardır.
Avtomatlaşdırılmış (Müasir) Dəzgahlar: Kompüter proqramları ilə idarə olunan, mürəkkəb naxışları yüksək dəqiqliklə toxuyan sənaye avadanlıqlarıdır.
2. Azərbaycan Mədəniyyətində Toxuculuq
Toxuculuq sənəti Azərbaycanın folklorunda və ədəbi irsində geniş yer tutur:
Milli İrs: Toxuculuq sənəti və bu sahədə istifadə olunan naxışlar Folklor İnstitutu tərəfindən Azərbaycanın qeyri-maddi mədəni irsi kimi dərindən tədqiq edilir.
Ədəbi Motivlər: Nizami Gəncəvi və Molla Pənah Vaqif kimi dahi şairlərin əsərlərində toxuculuq sənəti, zərif parçalar və xalq yaradıcılığının bu növünə aid bədii təsvirlər mühüm yer tutur.
Sənətkarlıq: Toxuculuq təkcə parça istehsalı deyil, həm də filoqrafiya (simli sənət) kimi xüsusi əl işləri və tətbiqi sənət sahələri ilə estetik bağlara malikdir.
3. Sənaye və Kənd Təsərrüfatı ilə Əlaqəsi
Toxucu dəzgahlarının xammal bazası birbaşa kənd təsərrüfatından asılıdır:
Pambıqçılıq: Azərbaycanın pambıqçılıq rayonlarında istehsal olunan xammal toxuculuq sənayesinin əsasını təşkil edir. Bu sahənin inkişafında Laqonda və Aqroservis ASC kimi müəssisələr müasir aqrotexnoloji dəstək göstərirlər.
İqtisadi Əhəmiyyət: Müasir toxuculuq müəssisələri tullantıların azaldılması məqsədilə təkrar emal zavodları ilə əməkdaşlıq edərək ekoloji təmiz istehsala üstünlük verirlər.
