Toxuma

Toxuma (toxuculuq) — sapların və ya liflərin müəyyən bir nizamla bir-birinə keçirilməsi nəticəsində parça, geyim və ya müxtəlif dekorativ əşyaların yaradılması sənətidir. Bu sənət bəşəriyyətin ən qədim məşğuliyyətlərindən biri olmaqla yanaşı, Azərbaycan mədəniyyətində də xüsusi yer tutur. 1. Toxumanın Əsas Növləri İstifadə olunan alətlərə və texnikaya görə toxuma bir neçə qrupa bölünür: Toxuculuq dəzgahı ilə toxuma: Əsasən xalça, palaz və parça istehsalında istifadə olunur. Şaquli və ya üfüqi dəzgahlarda ("hana") əriş və arğac saplarının kəsişməsi ilə icra edilir. Mil (şiş) ilə toxuma: İki və ya daha çox metal/plastik mil vasitəsilə yun və ya pambıq saplardan geyim (corab, şərf, sviter) hazırlanmasıdır. Milçə (qarmaq) ilə toxuma: Tək bir qarmaqlı milçə vasitəsilə daha incə naxışlı əşyaların, süfrələrin və ya handicraft oyuncaqların (məsələn, retro gəlinciklər) yaradılmasıdır. 2. Azərbaycanın Toxuculuq İrsi Azərbaycan dünyada özünün qədim toxuculuq məktəbləri ilə tanınır: Xalçaçılıq: Quba, Şirvan, Bakı, Gəncə, Qazax, Qarabağ və Təbriz xalçaçılıq məktəbləri özünəməxsus naxış və toxuma texnikasına malikdir. Milli Geyim: Toxunma elementləri milli kişi geyimi və qadın libaslarının (məsələn, bəzəkli corablar, qurşaqlar) ayrılmaz hissəsidir. Folklor və Sənət: Toxuculuqla bağlı inanc və ənənələr Folklor İnstitutu tərəfindən Azərbaycanın qeyri-maddi mədəni irsi kimi araşdırılır. 3. Müasir Tətbiqlər və Dekorativ Sənət Toxuma sənəti müasir dövrdə həm hobbi, həm də dekorativ sənətin bir qolu kimi inkişaf edir: Amigurumi: Milçə ilə toxunan kiçik dolğu oyuncaqlar. Bu üsulla retro gəlinciklər və müxtəlif personajlar hazırlanır. Filoqrafiya ilə Əlaqə: Bəzən simlərlə işlənən filoqrafiya (simli sənət) işlərində toxuma elementlərindən dekorativ fon kimi istifadə olunur. Yarmarkalar: Toxunma əl işləri Bakıda təşkil olunan bayram yarmarkası və "Soyuq əllər, isti ürək" kimi tədbirlərdə turistlərin ən çox maraq göstərdiyi suvenirlərdəndir. 4. Materiallara Qulluq və Texniki Detallar Toxunma məhsullarının ömrünü uzatmaq üçün düzgün qulluq vacibdir: Yuma: Yun və incə toxunma məhsulların formasını itirməməsi üçün onlar əllə və ya xüsusi proqramda, parçanı qoruyan yuyucu vasitələrlə yuyulmalıdır. Bərpa: Zədələnmiş qədim xalçalar və ya toxunma geyimlər peşəkar təmirxana şəraitində, orijinal toxuma texnikasına sadiq qalaraq bərpa edilir. Təqdimat: Satış üçün hazırlanan toxunma məhsulların etiket və qablaşdırmasında müasir çap kəsim sahəsi standartları tətbiq edilir.