#tozlu hava
Tozlu hava
Tozlu hava atmosferdə çoxlu miqdarda toz, torpaq, qum və digər xırda hissəciklərin asılı vəziyyətdə qalması nəticəsində yaranan hava şəraitidir. Belə vəziyyətdə havanın şəffaflığı azalır, üfüq daha solğun görünür və görünüş məsafəsi zəifləyə bilər.
Tozlu hava əsasən quraq və yarımsəhra ərazilərində müşahidə olunur. Güclü külək torpağın və qumun xırda hissəciklərini havaya qaldıraraq onları böyük məsafələrə daşıya bilər. Bəzən bu proses lokal xarakter daşıyır, bəzən isə regionlararası toz daşınmasına səbəb olur.
Tozlu havanın yaranma səbəbləri
Tozlu havanın əsas səbəblərindən biri güclü külək və quru torpaq səthidir. Yağıntının az olduğu, bitki örtüyünün zəif inkişaf etdiyi və torpağın asanlıqla dağılabildiyi ərazilərdə külək eroziyası daha sürətli baş verir.
Səhralardan qalxan toz kütlələri yüzlərlə, hətta minlərlə kilometr məsafəyə daşına bilər. Quraqlıq, torpaq deqradasiyası və bitki örtüyünün azalması bu prosesləri gücləndirən amillər sırasındadır.
Şəhər mühitində isə tikinti işləri, intensiv avtomobil hərəkəti, açıq torpaq sahələri və sənaye fəaliyyəti havadakı toz konsentrasiyasının artmasına səbəb ola bilər. Buna görə tozlu hava həm təbii, həm də antropogen amillərlə bağlı ola bilər.
Sağlamlığa və ətraf mühitə təsiri
Tozlu hava havada PM10 və PM2.5 kimi xırda hissəciklərin miqdarını artıra bilər. Bu hissəciklər tənəffüs yollarına daxil olaraq narahatlıq yarada, göz və boğazda qıcıqlanma, öskürək və nəfəs darlığına səbəb ola bilər.
Astma, allergiya, xroniki tənəffüs və ürək-damar xəstəlikləri olan insanlar tozlu havaya daha həssas ola bilirlər. Uşaqlar və yaşlılar da risk qrupları arasında hesab olunur. Belə hava şəraitində açıq havada uzun müddət qalmağın məhdudlaşdırılması və hava keyfiyyəti barədə rəsmi məlumatların izlənilməsi tövsiyə olunur.
Toz kütlələri bitkilərin yarpaqlarının səthini örtərək fotosintez prosesinə təsir göstərə bilər. Eyni zamanda torpaq və mineral hissəciklərin başqa ərazilərə daşınması təbii ekosistemlərin kimyəvi və fiziki xüsusiyyətlərinə təsir edə bilər.
Tozlu hava və görünüş məsafəsi
Atmosferdə toz hissəciklərinin çoxalması görünüş məsafəsinin azalmasına səbəb olur. Bu hal xüsusilə avtomobil yollarında, hava limanlarında və dəniz nəqliyyatında təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Güclü toz hadisələri zamanı səmanın rəngi sarımtıl, boz və ya qəhvəyi çalara keçə bilər. Günəş şüaları toz qatından keçərkən daha zəif görünür və şəhər silueti dumanlı təsir bağışlaya bilər.
Tozlu hava dumanla eyni anlayış deyil. Duman əsasən havadakı su damcılarından yaranır, tozlu hava isə mineral və digər bərk hissəciklərin atmosferdə asılı qalması ilə əlaqədardır.