Triatlon

Triatlon üzgüçülük, velosiped sürmə və qaçışı bir yarışda birləşdirən dözümlülük idman növüdür. İştirakçı əvvəlcə üzür, daha sonra velosiped mərhələsinə keçir və yarışı qaçışla tamamlayır. Üç mərhələ ardıcıl keçirilir və onların arasındakı keçidlər də ümumi yarış vaxtına daxildir. Triatlon sprint kimi qısa formatlardan Olimpiya məsafəsinə və uzunməsafəli yarışlara qədər müxtəlif məsafələrdə təşkil olunur.

Triatlon nədir?

Triatlon üç idman növünün ardıcıl şəkildə yerinə yetirildiyi multisport yarışıdır:

üzgüçülük;

velosiped sürmə;

qaçış.

Yarışın əsas xüsusiyyəti iştirakçının hər üç mərhələni bir-birinin ardınca tamamlamasıdır. Buna görə triatlonçu yalnız yaxşı üzgüçü, velosipedçi və ya qaçışçı olmaqla kifayətlənmir. Müxtəlif fiziki yüklər arasında sürətli uyğunlaşma və qüvvənin bütün yarış boyunca düzgün bölüşdürülməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Triatlon məsafələri

Triatlon yarışları müxtəlif məsafələrdə keçirilə bilər. World Triathlon sistemində geniş istifadə olunan formatlardan bəziləri bunlardır:

Super Sprint: təxminən 400 m üzgüçülük, 10 km velosiped, 2,5 km qaçış.

Sprint: 750 m üzgüçülük, 20 km velosiped, 5 km qaçış.

Standart və ya Olimpiya məsafəsi: 1,5 km üzgüçülük, 40 km velosiped, 10 km qaçış.

Bundan başqa orta və uzun məsafəli triatlon yarışları da mövcuddur. Konkret məsafələr yarış seriyasına və təşkilatın qaydalarına görə fərqlənə bilər.

Olimpiya triatlonu

Standart triatlon məsafəsi çox vaxt Olimpiya məsafəsi adlandırılır. Bu format:

1,5 km üzgüçülük;

40 km velosiped;

10 km qaçışdan ibarətdir.

Triatlon fərdi yarış kimi Olimpiya Oyunlarının proqramına 2000-ci ildə Sidneydə daxil edilib.

Olimpiya səviyyəli qısa məsafəli triatlonda velosiped mərhələsi taktiki baxımdan da fərqlənir. Elit World Triathlon yarışlarında velosipedçilərin qrup daxilində bir-birinin hava müqavimətindən yararlanmasına – draftingə icazə verilir.

Triatlonda üzgüçülük

Üzgüçülük triatlonun ilk mərhələsidir. Bir çox yarışda bu hissə dəniz, göl və digər açıq su hövzələrində keçirilir.

İştirakçılar suda yerləşdirilmiş nişan və buylar üzrə müəyyən edilmiş marşrutu tamamlayırlar. Açıq suda üzgüçülük hovuzdan fərqli olaraq dalğa, külək, su temperaturu və istiqamətin müəyyənləşdirilməsi kimi əlavə amillər yaradır.

Üzgüçülük başa çatdıqdan sonra triatlonçu sudan çıxaraq birinci tranzit zonasına keçir.

Triatlonda velosiped mərhələsi

Velosiped triatlonun ikinci və adətən məsafə baxımından ən uzun mərhələsidir.

İştirakçı tranzit zonasından velosipedini götürərək müəyyən edilmiş marşrut üzrə hərəkət edir. Yarışın formatından asılı olaraq marşrut şəhər küçələrində, avtomobil yollarında və ya xüsusi hazırlanmış trasda təşkil oluna bilər.

Drafting qaydası bütün triatlon yarışlarında eyni deyil. Elit qısa məsafəli World Triathlon yarışlarında draftingə icazə verildiyi halda, uzun məsafəli yarışların bir çoxunda velosipedçilər arasında müəyyən məsafənin saxlanılması tələb olunur.

Triatlonda qaçış

Qaçış yarışın son mərhələsidir. Triatlonçu velosiped hissəsini tamamladıqdan sonra ikinci tranzit zonasına daxil olur, velosipedini müəyyən edilmiş yerə qoyur və qaçışa başlayır.

Sprint triatlonunda qaçış məsafəsi 5 km, standart triatlonda isə 10 km-dir. IRONMAN 70.3 formatında son mərhələ 21,1 km-lik yarımmarafondur.

Qaçışın çətinliyi ondan ibarətdir ki, idmançı bu mərhələyə artıq üzgüçülük və velosiped yükündən sonra başlayır.

T1 və T2 nədir?

Triatlonda mərhələlər arasındakı keçidlər transition, yəni tranzit adlanır.

T1 – üzgüçülükdən velosipedə keçiddir. İdmançı sudan çıxır, zəruri avadanlığını dəyişir və velosiped mərhələsinə başlayır.

T2 – velosipeddən qaçışa keçiddir. İdmançı velosipedini xüsusi sahədə yerləşdirir və qaçış üçün lazım olan avadanlıqla marşruta çıxır.

T1 və T2 zamanı sərf edilən vaxt da yarışın ümumi nəticəsinə daxildir. Buna görə peşəkar triatlonçular tranzit prosesini də ayrıca məşq edirlər.

Triatlon və IRONMAN 70.3

IRONMAN 70.3 triatlonun məşhur uzunməsafəli formatlarından biridir. Bu yarış üç mərhələdən ibarətdir:

1,9 km üzgüçülük;

90 km velosiped;

21,1 km qaçış.

Ümumi məsafə 113 km və ya 70,3 mildir. “70.3” adı məhz ümumi məsafənin millə ifadəsindən yaranır.

IRONMAN 70.3 standart Olimpiya triatlonundan xeyli uzun olduğuna görə dözümlülük, enerji ehtiyatlarının idarə olunması və yarış tempinin düzgün seçilməsi daha böyük əhəmiyyət daşıyır.

Triatlon və IRONMAN fərqi

IRONMAN triatlonun ayrıca uzunməsafəli yarış formatı və eyni zamanda beynəlxalq yarış brendidir. Buna görə hər IRONMAN yarışı triatlondur, lakin hər triatlon IRONMAN deyil.

Tam IRONMAN məsafəsi 3,8 km üzgüçülük, 180 km velosiped və 42,2 km qaçışdan ibarətdir.

Triatlon anlayışı isə bundan daha genişdir və Sprint, Super Sprint, standart Olimpiya məsafəsi və müxtəlif uzunməsafəli formatları əhatə edir.

Paratriatlon

Triatlonun paraidmançılar üçün uyğunlaşdırılmış forması paratriatlondur. World Triathlon yarışlarında paratriatlon əsasən sprint məsafəsində – 750 m üzgüçülük, 20 km velosiped və 5 km qaçış formatında keçirilir.

İdmançının təsnifatından asılı olaraq adi velosipedlə yanaşı handcycle və tandem velosipeddən, qaçış mərhələsində isə yarış əlil arabasından istifadə edilə bilər.

Paratriatlon 2016-cı ildə Rio-de-Janeyroda Paralimpiya Oyunlarının proqramında debüt edib.

Azərbaycanda triatlon

Azərbaycanda triatlonun inkişafı və yarışların təşkili ilə Azərbaycan Triatlon Federasiyası məşğul olur. Federasiyanın fəaliyyətinə idmançıların hazırlanması, yarışların təşkili və ölkənin beynəlxalq triatlon yarışlarında təmsil olunması daxildir.

Azərbaycanın iqlim və coğrafi şəraiti açıq suda üzgüçülük, velosiped və qaçışı birləşdirən müxtəlif triatlon tədbirlərinin keçirilməsi üçün imkan yaradır.

Triatlon həm peşəkar idmançılar, həm də yaş qrupları üzrə həvəskar iştirakçılar arasında keçirilən yarış formatlarına malikdir.

Triatlonçunun hazırlığı

Triatlona hazırlıq üç idman növünün məşqlərinin vahid proqramda birləşdirilməsini tələb edir. Üzgüçülük texnikası, velosipeddə dözümlülük və qaçış hazırlığı paralel şəkildə inkişaf etdirilir.

Triatlonçular velosiped məşqindən dərhal sonra qaçış kimi kombinə edilmiş məşqlərdən də istifadə edirlər. Məqsəd yarış zamanı bir hərəkət formasından digərinə keçidə uyğunlaşmaqdır.

Uzun məsafəli triatlonda məşq planı ilə yanaşı bərpa, maye qəbulu və enerji ehtiyaclarının idarə olunması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.