tunc heykəl

Tunc heykəl (və ya bürünc heykəl), misin qalay, sink, qurğuşun və ya alüminium kimi metallarla sintezindən alınan tunc (bürünc) ərintisindən tökmə üsulu ilə hazırlanan monumental və dəzgah heykəltəraşlığı əsəridir. Bəşəriyyət metalın əridilməsi texnologiyasına yiyələndiyi Tunc dövründən ($b.e.ə. \ IV-I \text{ minilliklər}$) etibarən bu materialdan həm ritual, həm də estetik məqsədlərlə istifadə etməyə başlamışdır.Tunc, plastikliyi, yüksək axıcılığı, zərbəyə və korroziyaya davamlılığı sayəsində heykəltəraşlıqda daş (mərmər, qranit) və gildən sonra ən çox üstünlük verilən monolit materialdır.Tuncun Heykəltəraşlıq üçün Fiziki-Kimyəvi ÜstünlükləriHeykəltəraşların monumental layihələrdə və ya dinamik portretlərdə tunca üstünlük verməsinin bir neçə mühüm texniki səbəbi var:Yüksək Plastiklik və Detallaşdırma: Əridilmiş tunc qəlibə tökülərkən ən xırda boşluqları belə doldurur. Bu xüsusiyyət sənətkara insan dərisinin qırışlarını, saç tellərini və parça teksturasını milimetrik dəqiqliklə əks etdirməyə imkan verir.Gərilməyə Davamlılıq (Dinamik Pozalar): Mərmərdən fərqli olaraq, tuncun daxili strukturu gərilməyə və ağırlığa çox davamlıdır. Bu səbəbdən, havada tək ayaq üstə dayanan atlı heykəllərini və ya asimmetrik, dinamik fiqurları əlavə dayaqlar qoymadan məhz tuncla reallaşdırmaq mümkündür.Patina Effekti: Tunc zaman keçdikcə atmosferdəki oksigen və rütubətin təsirindən oksidləşir və səthində patina adı verilən yaşılımtıl-mavi və ya qəhvəyi qoruyucu təbəqə formalaşır. Patina əsəri korroziyadan qorumaqla yanaşı, ona bədii vizual dərinlik və "yaşanmışlıq" estetikası qatır.Tunc Heykəl İstehsalında Ən Populyar Texnika: "İtən Mum" MetoduTunc heykəllər birbaşa metalın yonulması ilə deyil, mürəkkəb qəlib tökmə mərhələləri ilə hazırlanır. Dünyada minilliklərdir tətbiq olunan ən klassik üsul "İtən mum" (Fransızca: Cire perdue, İngiliscə: Lost-wax casting) metodudur:1.Modelin Hazırlanması:Gildən ilkin formanın yığılması.Heykəltəraş ilk olaraq əsərin real ölçülü modelini gildən və ya gipsdən hazırlayır. Bu modelin üzərindən elastik silikon və ya gips vasitəsilə mənfi (neqativ) bir qəlib çıxarılır.2.Mum Model və Kanalların Qurulması:Mum qatının formalaşdırılması.Alınan neqativ qəlibin içinə əridilmiş mum tökülür və divarlarda bir neçə millimetrlik mum təbəqəsi yaradılır. Mum modelin içinə oda davamlı nüvə doldurulur, xaricinə isə maye metalın daxil olması və havanın çıxması üçün xüsusi borucuqlar (kanallar) bərkidilir.3.Bişirmə və Metalın Tökmə Mərhələsi:Mumun əridilməsi və tuncun tökülməsi.Bütün bu struktur oda davamlı keramika qarışığı ilə örtülərək sobada bişirilir. Bu zaman daxildəki mum əriyərək axır (itir) və yerində boşluq qalır. Sobadan çıxan isti qəlibə $1000^\circ\text{C} - 1100^\circ\text{C}$ dərəcədə əridilmiş maye tunc tökülür. Metal soyuduqdan sonra keramik qəlib sındırılır, heykəl cilalanır və kimyəvi maddələrlə patinalanır.Azərbaycan Təsviri Sənətində Tunc İrsiAzərbaycan ərazisində tunc heykəltəraşlığının kökləri Tunc dövrünə aid zoomorf (heyvan fiqurlu) bədii metal sənətinə (məsələn, Naxçıvan və Gədəbəydən tapılmış bürünc öküz və maral fiqurlarına) dayanır.Müasir monumental heykəltəraşlığımızda isə tunc ən mühüm şəhər memarlığı elementidir:Abidənin Adı / SüjetiMüəllifi (Heykəltəraş)Yerləşdiyi MəkanMaterial və Üslub xüsusiyyətiNizami Gəncəvinin heykəliFuad ƏbdürəhmanovBakı (1949-cu il)Azərbaycan monumental heykəltəraşlığında tunc materialdan istifadənin ilk parlaq, klassik nümunəsi.Nəsiminin heykəliTokay Məmmədov, İbrahim ZeynalovBakıŞairin daxili mənəvi gücünü və bədii fəlsəfəsini əks etdirən ağır, relyefli tunc panno və fiqur sintezi.Koroğlu abidəsiTokay MəmmədovBakıAtlı heykəl anatomiyasının və dinamikasının tuncun gərilmə gücü sayəsində havada sabitləndiyi nəhəng monumental əsər.Müasir 3D Dizayn və Vizuallaşdırmada Tunc TeksturasıDizayner və Memar Qeydi: AutoCAD, 3D Max və ya Blender proqramlarında klassik, neoklassik interyerlər və ya şəhər eksteryer layihələri hazırlayarkən tunc heykəllərin (və ya tunc klassik interyer aksesuarlarının) fotorealist vizuallaşdırılması xüsusi material mühəndisliyi tələb edir. Corona və ya V-Ray material redaktorunda (Mtl) tunca həqiqi metal görünüşü vermək üçün IOR (Index of Refraction) dəyəri minimum $5.0 - 10.0$ aralığına qaldırılmalı və Diffuse rəngi tünd saxlanılaraq əsas rəng tonu Reflection (Əks-etdirmə) kanalına verilməlidir. Səthdəki antikvar aşınmaları və yaşıl patina izlərini simulyasiya etmək üçün Corona AO (Ambient Occlusion) və ya Composite xəritələrindən istifadə edərək heykəlin dərinliklərində materialın rəngini mat yaşılımtıl-mavi tona qatmaq render keyfiyyətinə əsl muzey eksponatı realizmi qazandıracaqdır.