Turist

Turist daimi yaşadığı yerdən kənara müvəqqəti səfər edən və həmin səfər zamanı istirahət, tanışlıq, mədəniyyət, biznes, sağlamlıq, təhsil və ya digər məqsədlər güdən şəxsdir. Turist səfər etdiyi yerdə daimi məskunlaşmır və adətən səfər müddəti məhdud olur. Turizm statistikasında turist anlayışı gündəlik səfər edən ziyarətçidən fərqləndirilə bilər.

Turist və ziyarətçi arasında fərq nədir?
Beynəlxalq turizm terminologiyasında “ziyarətçi” daha geniş anlayışdır. Turist isə səfər etdiyi yerdə ən azı bir gecə qalan ziyarətçidir. Gecələmədən geri qayıdan şəxs isə birgünlük ziyarətçi və ya ekskursiyaçı kimi təsnif edilə bilər. Bu fərq turizm statistikası üçün vacibdir, çünki gecələmə, hotel istifadəsi və yerli xidmətlərdən yararlanma səviyyəsi iqtisadi təsirin hesablanmasına təsir edir.

Turistlər hansı məqsədlə səyahət edirlər?
Turistlərin səfər məqsədləri müxtəlif ola bilər. Ən geniş yayılmış səbəblər istirahət, yeni ölkə və şəhərlərlə tanışlıq, tarixi və mədəni abidələri görmək, təbiət turizmi, biznes görüşləri, tədbirlər, sağlamlıq və wellness xidmətləri, idman və təhsil məqsədli səfərlərdir. Müasir turizmdə qastronomiya, kənd turizmi, ekoturizm və macəra turizmi kimi daha spesifik istiqamətlər də geniş yayılıb.

Daxili və xarici turist nədir?
Ölkə daxilində başqa şəhər və ya bölgəyə səfər edən şəxs daxili turist hesab olunur. Məsələn, Bakı sakininin Şəkiyə istirahət məqsədilə getməsi daxili turizmə aiddir. Xarici turist isə başqa ölkədən gələn ziyarətçidir. Xaricə səfər edən ölkə vətəndaşı isə çıxış turizminin iştirakçısı sayılır.

Bu bölgü turizm statistikasında və dövlətlərin turizm siyasətində istifadə olunur. Daxili və beynəlxalq turizmin iqtisadi təsiri və xidmət infrastrukturu fərqli ola bilər.

Turist hansı xidmətlərdən istifadə edir?
Turist səfər zamanı nəqliyyat, hotel, restoran, bələdçi, muzey, əyləncə, alış-veriş və digər xidmətlərdən istifadə edə bilər. Səfərin xarakterindən asılı olaraq avtomobil icarəsi, transfer, turpaket, sığorta və ekskursiya xidmətlərinə də ehtiyac yaranır.

Turistin təcrübəsi yalnız gəzməli yerlərlə müəyyən olunmur. Nəqliyyatın rahatlığı, şəhərdə istiqamət tapmaq, təhlükəsizlik, xidmət keyfiyyəti və məlumatın əlçatanlığı da ümumi təəssürata ciddi təsir göstərir.

Turist ilə səyahətçi eyni anlayışdırmı?
Bu sözlər gündəlik dildə çox vaxt eyni mənada işlədilir, lakin tam eyni deyil. “Səyahətçi” daha geniş anlayışdır və bir yerdən digərinə gedən istənilən şəxsi ifadə edə bilər. Turist isə səfərin məqsədi, müddəti və qalma formasına görə turizm anlayışına daxil olan şəxsdir.

Məsələn, hər gün başqa şəhərə işə gedib geri qayıdan şəxs səyahətçi ola bilər, amma klassik turizm statistikasında turist sayılmaya bilər.

Turistin əsas hüquq və məsuliyyətləri
Turist səfər zamanı aldığı xidmət barədə düzgün məlumat almaq, təhlükəsiz və müqaviləyə uyğun xidmət gözləmək hüququna malikdir. Eyni zamanda səfər etdiyi ölkənin qanunlarına, ictimai qaydalara və mədəni normalara riayət etməlidir.

Tarixi abidələrə zərər verməmək, qadağan olunan ərazilərə daxil olmamaq, təbiəti çirkləndirməmək və yerli adət-ənənələrə hörmətlə yanaşmaq məsuliyyətli turizmin əsas prinsiplərindəndir.

Turist üçün səyahət sənədləri
Beynəlxalq səfər zamanı turistə adətən etibarlı pasport tələb olunur. Səfər edilən ölkədən asılı olaraq viza, elektron icazə, sığorta və digər sənədlər də lazım ola bilər.

Bu tələblər ölkələr və vətəndaşlıqlar üzrə dəyişir. Buna görə səfərdən əvvəl rəsmi konsulluq və miqrasiya məlumatlarının yoxlanılması vacibdir.

Turizm mövsümü nədir?
Turizm mövsümü turist axınının artdığı dövrdür. Dənizkənarı istiqamətlərdə yay, dağ-xizək kurortlarında isə qış əsas mövsüm ola bilər. Tarixi və mədəni şəhərlərdə turist axını daha uzun müddət davam edə bilər.

Mövsüm qiymətlərə, hotellərin doluluğuna və nəqliyyat xidmətlərinə təsir edir. Yüksək mövsümdə qiymətlər arta, rezervasiya etmək isə daha çətin ola bilər.

Turist və yerli iqtisadiyyat
Turistlərin hotel, restoran, nəqliyyat, muzey və digər xidmətlərə xərclədiyi vəsait yerli iqtisadiyyata gəlir gətirir. Turizm sektoru birbaşa və dolayı şəkildə iş yerlərinin yaranmasına da təsir edə bilər.

Bununla yanaşı, həddindən artıq turist axını bəzi şəhərlərdə nəqliyyat sıxlığı, yaşayış qiymətlərinin artması və tarixi məkanların yüklənməsi kimi problemlər yarada bilər. Buna görə dayanıqlı turizm anlayışı getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır.

Məsuliyyətli turist kimdir?
Məsuliyyətli turist səfər etdiyi məkanın təbiətinə, mədəniyyətinə və yerli icmasına hörmət edən şəxsdir. O, tullantıları düzgün idarə edir, qorunan ərazilərdə qaydalara əməl edir və yerli bizneslərdən istifadə etməklə iqtisadi faydanın icmada qalmasına töhfə verə bilər.

Dayanıqlı turizmdə məqsəd yalnız daha çox turist cəlb etmək deyil, turizmin uzunmüddətli sosial, iqtisadi və ekoloji təsirlərini balanslaşdırmaqdır.

Azərbaycanda turistlər üçün əsas istiqamətlər
Azərbaycanda Bakı, Şəki, Qəbələ, Quba, Şamaxı, Lənkəran və digər bölgələr turistlərin maraq göstərdiyi istiqamətlər sırasındadır. Bakı tarixi İçərişəhər, müasir memarlıq, muzey və Xəzər sahili ilə seçilir. Regionlarda isə dağ mənzərələri, tarixi abidələr, kənd turizmi və yerli mətbəx əsas maraq sahələri ola bilər.

Azərbaycanın turizm təklifi şəhər, mədəniyyət, təbiət, qastronomiya və sağlamlıq turizmi kimi müxtəlif istiqamətləri birləşdirir.