Tüstü

Tüstü — maddələrin yanması və ya termiki parçalanması zamanı havaya ayrılan qazların, su buxarının və bərk hissəciklərin (his, kül, toz) qarışığıdır. Tüstü sadəcə yanma məhsulu deyil, həm də ətraf mühit və insan sağlamlığı üçün ciddi təsir imkanlarına malik mürəkkəb bir aerozoldur. 1. Tüstünün TərkibiTüstünün tərkibi yanan maddənin növündən və yanma temperaturundan asılı olaraq dəyişir. Ümumi halda tüstü aşağıdakılardan ibarətdir:Bərk hissəciklər: Tam yanmamış karbon (his), kül və toz.Qazlar: Karbon qazı ($CO_2$), dəm qazı ($CO$), azot oksidləri və kükürd dioksid.Buxar: Su buxarı və müxtəlif kimyəvi qatranlar.2. Tüstünün Rəngləri və MənalarıYanğınsöndürənlər tüstünün rənginə görə yanğının növünü və hansı maddənin yandığını müəyyən edə bilirlər:Ağ tüstü: Adətən bitki mənşəli maddələrin (odun, ot) və ya suyun buxarlanması nəticəsində yaranır. Yüksək rütubətdən xəbər verir.Qara/Tünd tüstü: Rezin, plastik, neft məhsulları və ya kimyəvi maddələrin yanması zamanı yaranır. Bu tüstü çox toksikdir.Sarı/Boz tüstü: Kükürdlü maddələrin və ya bəzi xüsusi kimyəvi birləşmələrin yanmasını göstərir.3. Tüstünün İnsan Sağlamlığına TəsiriTüstü insan bədəni üçün yanğından daha təhlükəli ola bilər. Yanğın zamanı ölümlərin böyük əksəriyyəti alovdan deyil, tüstüdən boğulma nəticəsində baş verir:Dəm qazı zəhərlənməsi: Tüstünün tərkibindəki $CO$ qanı oksigensiz qoyur, bu isə huşun itirilməsinə və ölümə səbəb olur.Tənəffüs yollarının zədələnməsi: İsti tüstü ciyərləri yandırır və bərk hissəciklər tənəffüs sistemini zədələyir.Göz qıcıqlanması: Tüstü gözün selikli qişasını yandırır və görməni məhdudlaşdırır.4. Tüstüdən Qorunma və TexnologiyaTüstü Sensorları (Detektorlar): Qapalı məkanlarda tüstünün konsentrasiyası artdıqda səsli siqnal verən cihazlardır. Bu cihazlar həyat xilas edir.Təxliyə Qaydası: Yanğın zamanı tüstü yuxarı qalxdığı üçün yerlə sürünərək çıxışa tərəf hərəkət etmək lazımdır, çünki döşəməyə yaxın hissədə oksigen daha çox olur.Tüstüsovuran Sistemlər: Böyük binalarda tüstünü dərhal kənarlaşdıran xüsusi ventilyasiya sistemləri.