tutuquşu

Tutuquşular aləmi: Növləri, xüsusiyyətləri, intellekti və evdə saxlama qaydaları Tutuquşular parlaq və rəngbərəng lələkləri, səsləri unikal şəkildə təqlid etmək bacarığı, həmçinin insanla canlı ünsiyyət qurmaq qabiliyyəti ilə hər zaman diqqət çəkən heyvanlar alətinin ən maraqlı nümayəndələrindən biri olmuşdur. Elmi dildə "Psittaciformes" dəstəsinə aid edilən bu quşlar Yer kürəsinin əsasən tropik və subtropik bölgələrində, xüsusilə Cənubi Amerika, Avstraliya, Mərkəzi Afrika və Cənub-Şərqi Asiyanın meşələrində geniş şəkildə yayılmışdır. Təbiətdə təqribən 350-dən çox tutuquşu növü mövcuddur ki, onların da ölçüləri cəmi 10 santimetr olan kiçik quşlardan (məsələn, müxtəlif papuqay növləri) boyu 1 metri ötən nəhəng ara tutuquşularına qədər dəyişir. Bu quşların ən əsas və fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri onların son dərəcə güclü, əyilmiş və qarmaqvari dimdiyidir. Tutuquşular bu dimdikdən yalnız qida tapmaq və sərt qoz-fındıq qabıqlarını sındırmaq üçün deyil, həm də hündür ağaclara dırmaşarkən əlavə bir dayaq nöqtəsi kimi istifadə edirlər. Onların ayaq quruluşu da digər bir çox quş növündən fərqlənir: ayaq barmaqları iki öndə, iki isə arxada olmaqla ziqzaq şəklində yerləşir (ziqodaktil quruluş). Bu xüsusi anatomik quruluş onlara budaqlardan möhkəm yapışmağa, qidanı pəncələri arasında rahat tutmağa və budaqlar arasında böyük çevikliklə hərəkət etməyə imkan verir. Təbiətdə onların rasionu əsasən müxtəlif meyvələr, ağac toxumları, çiçəklər, bitki nektarları və bəzən isə kiçik həşəratlardan ibarət olur. Tutuquşuları heyvanlar aləmində məşhurlaşdıran əsas amillərdən biri onların yüksək intellektə və inkişaf etmiş beyin strukturuna sahib olmasıdır. Elm adamları sübut etmişlər ki, bir çox tutuquşu növü, xüsusilə də jako (kuliki) və kakadu kimi quşlar sadəcə səsləri mexaniki olaraq təkrarlamır, həm də eşitdikləri sözlərin mənasını başa düşə bilir, rəngləri, formaları fərqləndirir və hətta məntiqi tapşırıqları yerinə yetirə bilirlər. Onların səsləri təqlid etmə qabiliyyəti isə səs aparatlarının quruluşu və beyinlərindəki xüsusi neyron şəbəkələri ilə əlaqədardır. Ev şəraitində saxlanılan bəzi istedadlı tutuquşular yüzlərlə sözü yadda saxlaya və insanlarla mənalı dialoq qura bilmək qabiliyyətinə yiyələnirlər. Ev şəraitində tutuquşu saxlamaq istəyənlər üçün bu proses böyük məsuliyyət və xüsusi diqqət tələb edir. Quşun növündən asılı olaraq onların ömür uzunluğu da fərqlidir. Kiçik növlər adətən 10-15 il yaşayırsa, böyük tutuquşu növləri (məsələn, ara və ya kakadu) düzgün və keyfiyyətli qulluq edildikdə 50 ildən, hətta bəzi hallarda 70-80 ildən çox yaşaya bilirlər. Evdə saxlanan quşlar üçün geniş və rahat qəfəslər seçilməli, onların fiziki aktivliyini qorumaq üçün müxtəlif nərdivanlar, taxta oyuncaqlar və gəirmə vasitələri təmin edilməlidir. Bundan əlavə, tutuquşular sosial və emosional canlılar olduğundan, sahibləri tərəfindən daimi diqqətsiz qaldıqda və ya tək buraxıldıqda ağır stres keçirə, lələklərini yola bilər və ya psixoloji problemlərlə üzləşə bilərlər.