Uçqun

Uçqun — dik yamaclardan böyük miqdarda qar, buz və ya torpaq kütləsinin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə qəfil hərəkətə gələrək aşağı yuvarlanması hadisəsidir. Xüsusilə yüksək dağlıq ərazilərdə müşahidə olunan bu hadisə saniyələr içində nəhəng dağıdıcı gücə çevrilə bilir. Uçqunların əsas növləri Təbiətdə ən çox rast gəlinən iki uçqun növü var: Qar uçqunu: Yeni yağmış qarın köhnə qar təbəqəsi ilə zəif birləşməsi və ya kəskin temperatur dəyişikliyi nəticəsində baş verir. Qar uçqunları saatda 100-300 km sürətlə hərəkət edə bilər. Torpaq (və ya qaya) uçqunu: Güclü yağışlar, zəlzələlər və ya yamacın strukturunun pozulması nəticəsində torpaq qatının aşağı sürüşməsidir. Uçqun niyə baş verir? Uçqunun yaranması üçün üç əsas amilin bir araya gəlməsi lazımdır: Yamacın meyilliliyi: Uçqunlar adətən 30-45 dərəcə bucağı olan yamaclarda daha aktiv olur. Qar təbəqəsinin vəziyyəti: Üst-üstə yığılan qar təbəqələri arasındakı zəif rabitə "sürüşmə zonası" yaradır. Təkan (Tətik): Güclü külək, temperaturun qəfil yüksəlməsi, yüksək səs və ya bir insanın/heyvanın yamacın üzərinə çıxması uçqunu başladan sonuncu tətik ola bilər. Uçqun təhlükəsindən necə qorunmalı? Dağlıq ərazilərdə səyahət və ya idmanla məşğul olanlar bu qaydalara mütləq əməl etməlidir: Hava proqnozu: Səfərdən öncə uçqun təhlükəsi barədə xəbərdarlıqları yoxlayın. Səs-küy: Uçqun ehtimalı olan yerlərdə ucadan danışmaq və ya qışqırmaq olmaz (titrəyiş uçqunu başlada bilər). Təchizat: Uçqun zonasına girərkən yanınızda uçqun ötürücüsü (beeper), xüsusi zond və kürək olmalıdır. Uçqun anında nə etməli? Əgər uçquna düşmüsünüzsə: Səthi qorumaq: "Üzgüçü" hərəkətləri edərək qar kütləsinin üstündə qalmağa çalışın. Hava boşluğu: Qar sizi tam örtdüyü an əllərinizlə üzünüzün qarşısında boşluq yaradın ki, nəfəs almaq üçün oksigeniniz olsun. Enerjiyə qənaət: Qışqırmaq üçün yalnız xilasedicilərin yaxında olduğunu hiss etdiyinizdə güc sərf edin.