Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının beynəlxalq ictimai səhiyyə sahəsində fəaliyyət göstərən ixtisaslaşmış qurumudur. İngilis dilində World Health Organization (WHO) adlanan təşkilat dünya ölkələri arasında səhiyyə əməkdaşlığını əlaqələndirir, xəstəliklərin qarşısının alınması, insanların sağlamlığının qorunması və səhiyyə sistemlərinin gücləndirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərir.

ÜST-nin yaranması və mənzil-qərargahı
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Konstitusiyası 7 aprel 1948-ci ildə qüvvəyə minib və bu tarix təşkilatın yaradıldığı gün hesab olunur. Hər il 7 aprel Ümumdünya Sağlamlıq Günü kimi qeyd edilir. ÜST-nin mənzil-qərargahı İsveçrənin Cenevrə şəhərində yerləşir. Təşkilata 194 üzv dövlət daxildir.

ÜST-nin əsas fəaliyyət istiqamətləri
ÜST yoluxucu və qeyri-yoluxucu xəstəliklərlə mübarizə, ana və uşaq sağlamlığı, immunizasiya, psixi sağlamlıq, qidalanma, ətraf mühit və sağlamlıq, fövqəladə səhiyyə vəziyyətləri və universal səhiyyə xidmətləri kimi geniş istiqamətlərdə işləyir. Təşkilat ölkələrə texniki dəstək göstərir, elmi məlumatları qiymətləndirir və beynəlxalq səhiyyə üzrə tövsiyə və standartlar hazırlayır.

Epidemiyalar və fövqəladə səhiyyə vəziyyətləri
Epidemiya və digər transsərhəd səhiyyə təhlükələri ÜST-nin fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindəndir. Təşkilat xəstəliklərin yayılması barədə məlumatları qiymətləndirir, üzv dövlətlərlə məlumat mübadiləsini əlaqələndirir və beynəlxalq cavab tədbirlərinin hazırlanmasına dəstək verir. Bu fəaliyyət üçün Beynəlxalq Səhiyyə Qaydaları qlobal hüquqi çərçivələrdən biri kimi istifadə olunur.

ÜST və peyvənd proqramları
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı immunizasiya proqramlarının inkişafında, peyvəndlə qarşısı alına bilən xəstəliklərin azaldılmasında və peyvəndlərə çıxışın genişləndirilməsində iştirak edir. ÜST UNICEF, milli səhiyyə qurumları və digər beynəlxalq tərəfdaşlarla birlikdə poliomielit, qızılca və digər infeksiyalara qarşı proqramların həyata keçirilməsinə dəstək göstərir.

Ümumdünya Səhiyyə Assambleyası
Ümumdünya Səhiyyə Assambleyası ÜST-nin əsas qərarverici orqanıdır və təşkilatın üzv dövlətlərinin nümayəndələrindən ibarətdir. Assambleya ÜST-nin siyasət istiqamətlərini müəyyənləşdirir, büdcəsini nəzərdən keçirir və Baş direktoru təyin edir. İcraiyyə Şurası isə Assambleyanın qərarlarının və siyasətlərinin həyata keçirilməsinə dəstək göstərən əsas idarəetmə strukturlarından biridir.

ÜST-nin Baş direktoru
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına Baş direktor rəhbərlik edir. 2017-ci ildən bu vəzifəni efiopiyalı səhiyyə mütəxəssisi və diplomat Tedros Adanom Qebreyesus (Tedros Adhanom Ghebreyesus) tutur. O, 2022-ci ildə ikinci beşillik müddətə yenidən təyin edilib.

ÜST-nin regional strukturu
ÜST fəaliyyətini altı regional struktur vasitəsilə də həyata keçirir: Afrika, Amerika, Cənub-Şərqi Asiya, Avropa, Şərqi Aralıq dənizi və Qərbi Sakit okean regionları. Azərbaycan ÜST-nin Avropa Regionuna daxildir. Regional və ölkə ofisləri vasitəsilə təşkilat milli səhiyyə qurumları ilə birbaşa əməkdaşlıq edir.

ÜST və Azərbaycan
Azərbaycan Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına 1992-ci ildə üzv olub. ÜST Azərbaycanda Səhiyyə Nazirliyi və digər tərəfdaşlarla səhiyyə sisteminin inkişafı, xəstəliklərin profilaktikası, immunizasiya, fövqəladə hallara hazırlıq və ictimai sağlamlıq kimi istiqamətlərdə əməkdaşlıq edir. ÜST-nin Azərbaycanda ölkə ofisi də fəaliyyət göstərir.

Beynəlxalq səhiyyədə ÜST-nin rolu
ÜST qlobal səhiyyə problemlərinin ayrı-ayrı dövlətlərin sərhədlərindən kənara çıxması səbəbindən ölkələr arasında koordinasiya mexanizmi rolunu oynayır. Xəstəliklərin monitorinqi, beynəlxalq standartların hazırlanması, elmi məlumatların paylaşılması və fövqəladə vəziyyətlər zamanı koordinasiya təşkilatın beynəlxalq səhiyyə sistemində əsas funksiyaları sırasındadır.