UNFCCC

UNFCCC — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasıdır (ing. United Nations Framework Convention on Climate Change). Bu, iqlim dəyişmələri ilə mübarizə sahəsində qlobal əməkdaşlığın əsasını təşkil edən beynəlxalq müqavilədir. Konvensiyanın əsas məqsədi atmosferdə istixana qazlarının konsentrasiyasını iqlim sisteminə təhlükəli antropogen müdaxilənin qarşısını ala biləcək səviyyədə sabitləşdirməkdir. Hazırda UNFCCC-nin 198 Tərəfi var.

UNFCCC-nin yaranması

UNFCCC 9 may 1992-ci ildə Nyu-Yorkda qəbul edilib və həmin ilin iyununda Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilən BMT-nin Ətraf Mühit və İnkişaf Konfransı — “Yer Sammiti” zamanı imzalanmağa açılıb. Konvensiya 21 mart 1994-cü ildə qüvvəyə minib.

UNFCCC sonradan beynəlxalq iqlim siyasətinin əsas hüquqi çərçivəsinə çevrilib. 1997-ci il Kioto Protokolu və 2015-ci il Paris Sazişi də UNFCCC çərçivəsində formalaşmış əsas beynəlxalq iqlim sənədləridir.

UNFCCC-nin əsas məqsədi

Konvensiyanın son məqsədi atmosferdə istixana qazlarının konsentrasiyasının iqlim sisteminə təhlükəli insan müdaxiləsinin qarşısını alacaq səviyyədə sabitləşdirilməsidir.

Bu məqsədə ekosistemlərin iqlim dəyişmələrinə təbii şəkildə uyğunlaşmasına imkan verən, ərzaq istehsalını təhlükə altına qoymayan və iqtisadi inkişafın dayanıqlı şəkildə davam etməsinə şərait yaradan müddətdə nail olunması nəzərdə tutulur.

UNFCCC və COP

UNFCCC ilə bağlı ən çox istifadə edilən anlayışlardan biri COP — Conference of the Parties, yəni Tərəflər Konfransıdır.

Konvensiya qüvvəyə mindikdən sonra onun Tərəfləri COP çərçivəsində müntəzəm olaraq bir araya gəlirlər. COP-un əsas funksiyalarından biri Konvensiyanın həyata keçirilməsini nəzərdən keçirmək və iqlim dəyişmələri ilə mübarizə üzrə beynəlxalq danışıqları davam etdirməkdir.

COP tədbirləri müxtəlif ölkələrdə keçirilir. Azərbaycan 2024-cü ildə Bakıda COP29-a ev sahibliyi edib.

UNFCCC və Paris Sazişi

Paris Sazişi UNFCCC çərçivəsində qəbul edilmiş ən mühüm beynəlxalq iqlim müqavilələrindən biridir.

Saziş 12 dekabr 2015-ci ildə Parisdə COP21 zamanı qəbul edilib və 4 noyabr 2016-cı ildə qüvvəyə minib. Onun əsas temperatur məqsədi qlobal orta temperatur artımını sənayeləşmədən əvvəlki səviyyələrlə müqayisədə 2°C-dən xeyli aşağı saxlamaq və artımı 1,5°C ilə məhdudlaşdırmaq üçün səyləri davam etdirməkdir.

Paris Sazişi çərçivəsində ölkələr öz milli iqlim planlarını — NDC (Nationally Determined Contributions) təqdim edirlər.

UNFCCC və Kioto Protokolu

Kioto Protokolu UNFCCC çərçivəsində qəbul edilmiş digər mühüm beynəlxalq sənəddir.

Protokol 11 dekabr 1997-ci ildə qəbul edilib və 16 fevral 2005-ci ildə qüvvəyə minib. O, xüsusilə sənayeləşmiş ölkələr və keçid iqtisadiyyatları üçün razılaşdırılmış hədəflər əsasında istixana qazı emissiyalarının məhdudlaşdırılması və azaldılması öhdəliklərini müəyyənləşdirib.

UNFCCC Katibliyi

UNFCCC ilə Konvensiyanın özü və UNFCCC Katibliyi (UN Climate Change) arasında fərq qoymaq vacibdir.

UNFCCC beynəlxalq konvensiyadır, Katiblik isə onun və əlaqəli iqlim sazişlərinin həyata keçirilməsini dəstəkləyən BMT qurumudur.

Katiblik 1992-ci ildə yaradılıb. Əvvəlcə Cenevrədə yerləşib, 1996-cı ildən isə Almaniyanın Bonn şəhərində fəaliyyət göstərir.

UN Climate Change

UNFCCC Katibliyi ictimai kommunikasiyada UN Climate Change adı ilə də tanınır.

Katiblik beynəlxalq iqlim danışıqlarına təşkilati və texniki dəstək verir, ölkələrin təqdim etdiyi iqlim məlumatlarının təhlili və nəzərdən keçirilməsinə kömək edir, Paris Sazişi çərçivəsində NDC reyestrini saxlayır və müxtəlif görüş, seminar və danışıqlar sessiyalarını təşkil edir.

UNFCCC-nin icraçı katibi

UNFCCC Katibliyinə İcraçı katib (Executive Secretary) rəhbərlik edir.

2026-cı ilin sentyabrına olan rəsmi məlumata görə, bu vəzifəni Qrenadadan olan Simon Stiell tutur. O, 2022-ci ilin avqustundan UN Climate Change-a rəhbərlik edir.

UNFCCC-də iştirak edən ölkələr

UNFCCC demək olar ki, universal üzvlüyə malik beynəlxalq konvensiyadır. 2026-cı ilin avqustunda yenilənmiş rəsmi məlumatlara əsasən, Konvensiyanın 198 Tərəfi — 197 dövlət və bir regional iqtisadi inteqrasiya təşkilatı mövcuddur. Azərbaycan da UNFCCC Tərəfləri sırasındadır.

Bu geniş iştirak UNFCCC-ni qlobal iqlim siyasətinin əsas çoxtərəfli platformalarından birinə çevirir.

Azərbaycan və UNFCCC

Azərbaycan UNFCCC çərçivəsində beynəlxalq iqlim prosesinin iştirakçısıdır və Konvensiyanın rəsmi Tərəflər siyahısında yer alır.

Azərbaycanın UNFCCC prosesində beynəlxalq rolu xüsusilə COP29-un 2024-cü ildə Bakıda keçirilməsi ilə daha çox diqqət çəkib. COP29 iqlim maliyyəsi, Paris Sazişinin həyata keçirilməsi, şəffaflıq, karbon bazarları, adaptasiya və digər istiqamətlər üzrə beynəlxalq danışıqların mühüm mərhələlərindən biri olub.

UNFCCC Climate Weeks

UNFCCC Katibliyi regional Climate Weeks — İqlim Həftələrinin təşkilində də iştirak edir. Bu tədbirlərin məqsədi Paris Sazişinin regional səviyyədə həyata keçirilməsini sürətləndirmək və hökumətlər, biznes, maliyyə sektoru, şəhərlər, vətəndaş cəmiyyəti və digər iştirakçılar arasında yeni iqlim tərəfdaşlıqlarının qurulmasına şərait yaratmaqdır.

UNFCCC və IV İqlim Həftəsi

2026-cı ildə UNFCCC-nin iqlim həftələri proqramında Climate Week 4 — IV İqlim Həftəsi Bakı ilə birbaşa əlaqəlidir.

Bu tədbir COP29-dan sonra Bakının beynəlxalq iqlim dialoqunda rolunun davam etməsi, Paris Sazişinin icrası, iqlim maliyyəsi, enerji keçidi, adaptasiya, şəffaflıq və digər mövzular üzrə müxtəlif tərəflərin bir araya gəlməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

UNFCCC və Baku Climate Action Week

UNFCCC Climate Week 4 ilə Baku Climate Action Week (BCAW) bir-biri ilə əlaqəli olsa da, bu adları tamamilə eyni tədbirin iki adı kimi təqdim etmək düzgün deyil.

Baku Climate Action Week ayrıca iqlim fəaliyyəti platformasıdır və 2026-cı ildə Bakıda UNFCCC Climate Week ilə əlaqələndirilmiş şəkildə hökumət, biznes, investorlar, beynəlxalq təşkilatlar, ekspertlər, alimlər, gənclər və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrini bir araya gətirir.

UNFCCC-nin qlobal iqlim siyasətində rolu

UNFCCC iqlim dəyişmələri ilə mübarizə üzrə dövlətlərarası danışıqların əsas beynəlxalq çərçivəsini təmin edir.

COP konfransları, Paris Sazişi, NDC-lər, iqlim maliyyəsi, adaptasiya, emissiyaların azaldılması, şəffaflıq mexanizmləri və beynəlxalq əməkdaşlıq kimi müasir iqlim siyasətinin bir çox əsas istiqaməti UNFCCC prosesi ilə sıx bağlıdır.

Bu səbəbdən UNFCCC yalnız bir konvensiyanın qısaldılmış adı deyil, həm də qlobal iqlim danışıqları sistemini ifadə etmək üçün geniş istifadə olunan anlayışdır.