Valideyn

Valideyn — uşağın bioloji və ya hüquqi olaraq böyüdülməsi, qorunması və tərbiyəsi üçün məsuliyyət daşıyan şəxsdir. Valideynlik sadəcə genetik bir bağ deyil, həm də mənəvi, sosial və hüquqi öhdəliklər məcmusudur. 1. Valideynliyin Növləri Müasir cəmiyyətdə valideynlik müxtəlif formalarda təzahür edir: Bioloji valideynlər: Uşağın genetik materialını daşıyan və onun dünyaya gəlməsində iştirak edən şəxslər (ana və ata). Hüquqi valideynlər: Qanun qarşısında uşağın bütün məsuliyyətini daşıyan şəxslər. Bu, bioloji valideynlərlə eyni ola bilər və ya övladlığa götürmə yolu ilə qazanılmış ola bilər. Qəyyumlar və Himayədarlar: Bioloji valideynlər müəyyən səbəblərdən öz vəzifələrini yerinə yetirə bilmədikdə, uşağın qayğısını qanunla öz üzərinə götürən şəxslər. Sosial valideynlik: Uşağın böyüməsində aktiv iştirak edən, lakin rəsmi hüquqi bağı olmayan (məsələn, ögey ata və ya ögey ana) şəxslər. 2. Valideynin Əsas Vəzifələri Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə və ümumbəşəri dəyərlərə əsasən valideynin öhdəlikləri bunlardır: Qoruma və Təhlükəsizlik: Uşağı fiziki və mənəvi təhlükələrdən qorumaq, onun sağlamlığını mühafizə etmək. Maddi Təminat: Uşağı yaşayış yeri, qida, geyim və digər zəruri ehtiyaclarla təmin etmək. Təhsil: Uşağın icbari orta təhsil almasını təmin etmək və onun istedadlarının inkişafına şərait yaratmaq. Mənəvi Tərbiyə: Uşağa cəmiyyətdə davranış qaydalarını aşılamaq, onu vətənpərvər və layiqli vətəndaş kimi yetişdirmək. 3. Valideynlik Üslubları Psixologiyada valideynlərin uşaqla rəftarının 4 əsas üslubu fərqləndirilir: Avtoritar: Sərt qaydalar, az sevgi və yüksək tələbkarlıq. Demokratik (Nüfuzlu): Balanslaşdırılmış qaydalar, yüksək sevgi və qarşılıqlı dialoq (ən sağlam üslub hesab olunur). Liberal (İcazəverici): Hədsiz azadlıq, qaydaların olmaması və uşağın hər istəyinin yerinə yetirilməsi. İlgisiz (Etinasız): Uşağın həm maddi, həm də mənəvi ehtiyaclarına qarşı laqeydlik. 4. Hüquqi Məsuliyyət Valideynlik hüququ uşağın maraqlarına zidd istifadə oluna bilməz. Əgər valideyn öz vəzifələrini qəsdən yerinə yetirmirsə, uşaqla qəddar rəftar edirsə və ya zərərli vərdişlərə malikdirsə, qanunla valideynlik hüququndan məhrum edilə bilər.