Velosiped yarışı

Velosiped yarışı iştirakçıların müəyyən edilmiş marşrut və yarış qaydaları çərçivəsində velosipedlə mübarizə apardığı idman yarışıdır. Yarışın növündən asılı olaraq qalib finiş xəttini birinci keçən, marşrutu ən qısa vaxtda tamamlayan və ya müəyyən sistem üzrə ən çox xal toplayan velosipedçi ola bilər. Velosiped yarışları avtomobil yollarında, xüsusi velodromlarda, dağlıq və təbii ərazilərdə, həmçinin BMX üçün hazırlanmış traslarda keçirilir.

Velosiped yarışı nədir?

Velosiped yarışı velosiped idmanının əsas yarış formasıdır. Burada sürət əsas amillərdən biri olsa da, dözümlülük, taktika, velosipedin idarə edilməsi və qüvvənin məsafə boyunca düzgün bölüşdürülməsi də nəticəyə təsir göstərir.

Peşəkar velosiped idmanının beynəlxalq idarəedici qurumu Union Cycliste Internationale – UCI-dir. UCI yol velosipedi, trek, dağ velosipedi, BMX, siklokross, velotriyal və paravelosiped daxil olmaqla müxtəlif velosiped idmanı növlərini tənzimləyir.

Velosiped yarışlarının növləri

Velosiped yarışı yalnız şosse yolunda keçirilən yarış demək deyil. Bu anlayış müxtəlif idman növlərini əhatə edir:

şosse velosiped yarışı;

trek velosiped yarışı;

dağ velosipedi yarışı;

BMX yarışı;

siklokross;

velotriyal;

paravelosiped yarışları.

Hər istiqamətin öz velosiped növü, yarış formatı, marşrut xüsusiyyətləri və texniki qaydaları mövcuddur.

Şosse velosiped yarışı

Şosse velosiped yarışı asfalt yollarda keçirilən ən geniş yayılmış velosiped yarış formalarından biridir.

Kütləvi startlı şosse yarışında velosipedçilər birlikdə start götürürlər. Yarış bir nöqtədən digərinə gedən marşrut və ya müəyyən dövrələrdən ibarət tras üzrə təşkil edilə bilər.

Şosse yarışları bir günlük və ya çoxmərhələli formatda keçirilir. Tour de France, Giro d’Italia və Vuelta a España çoxmərhələli şosse yarışlarının dünyada tanınan nümunələridir.

Şosse velosiped idmanı 1896-cı ildə keçirilmiş ilk müasir Olimpiya Oyunlarından etibarən Olimpiya proqramında yer alır.

Fərdi zaman yarışı

Fərdi zaman yarışı adi kütləvi startlı yarışdan fərqlənir. Burada velosipedçilər eyni anda deyil, müəyyən vaxt intervalları ilə ayrı-ayrılıqda start götürürlər.

Əsas məqsəd müəyyən edilmiş məsafəni mümkün qədər qısa müddətdə başa vurmaqdır. Buna görə velosipedçi birbaşa rəqibindən daha çox zaman göstəricisinə qarşı mübarizə aparır.

Bu formatda aerodinamika, sabit temp və qüvvənin bütün məsafəyə düzgün bölüşdürülməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Trek velosiped yarışı

Trek velosiped yarışları xüsusi hazırlanmış oval velodromlarda keçirilir. Şosse yarışından fərqli olaraq velosipedçilər qapalı və ya açıq velodromun müəyyən edilmiş dövrəsi üzrə hərəkət edirlər.

Trek velosipedində fərdi sprint, komanda sprinti, fərdi və komanda təqibi, keirin, xallar yarışı, madison, skreç və omnium kimi müxtəlif yarış formatları mövcuddur.

Bəzi trek yarışlarında əsas məqsəd ən sürətli vaxtı göstərmək, digərlərində rəqibləri qabaqlamaq və ya aralıq sprintlərdə xal toplamaqdır.

Dağ velosipedi yarışı

Dağ velosipedi yarışları asfalt örtüyündən kənarda, təbii və xüsusi hazırlanmış traslarda keçirilir. Marşrutda torpaq, daş, eniş, yoxuş və müxtəlif texniki maneələr ola bilər.

Bu yarışlarda fiziki dözümlülüklə yanaşı velosipedi mürəkkəb relyefdə idarə etmək bacarığı mühüm rol oynayır.

Dağ velosipedi yarışlarının öz daxilində də fərqli formatları mövcuddur. Cross-country və downhill bunların ən tanınmış nümunələrindəndir.

Velosiped yarışında peloton

Şosse velosiped yarışlarında tez-tez istifadə olunan terminlərdən biri pelotondur. Peloton yarış zamanı birlikdə hərəkət edən əsas velosipedçi qrupudur.

Qrup daxilində hərəkət edən velosipedçilər hava müqavimətinin təsirini azaltmaq imkanından yararlana bilirlər. Buna görə pelotonda mövqe seçimi yarış taktikasının mühüm hissəsidir.

Bəzi idmançılar əsas qrupdan ayrılaraq öndə kiçik qrup yaradırlar. Bu hərəkət hücum və ya qaçış qrupu kimi xarakterizə edilə bilər. Peloton isə yarışın sonrakı hissəsində həmin qrupu tutmağa çalışa bilər.

Mərhələli velosiped yarışları

Bəzi velosiped yarışları bir gün deyil, bir neçə gün və ya həftə davam edir. Belə yarışlar ayrı-ayrı mərhələlərdən təşkil olunur.

Mərhələlər düzənlik, dağlıq və ya fərdi zaman yarışı formatında ola bilər. Hər mərhələnin ayrıca qalibi müəyyən edilə bilər, eyni zamanda bütün mərhələlər üzrə ümumi vaxt hesablanır.

Ümumi təsnifatda bütün mərhələlər üzrə ən yaxşı nəticəni göstərən velosipedçi yarışın əsas qalibi olur.

Bu sistem Tour de France kimi böyük çoxmərhələli yarışların əsas xüsusiyyətlərindəndir.

Velosiped yarışında təhlükəsizlik

Velosiped yarışlarında yüksək sürət və iştirakçıların bir-birinə yaxın hərəkət etməsi qəza riskini artırır. Buna görə yarışların təşkilində idmançılarla yanaşı tamaşaçıların və yarış karvanında hərəkət edən nəqliyyat vasitələrinin təhlükəsizliyi də nəzərə alınır.

Marşrutun hazırlanması, yol hərəkətinin idarə edilməsi, təhlükəli hissələrin müəyyənləşdirilməsi, tibbi yardımın təşkili və yarış nəqliyyatının düzgün hərəkəti təhlükəsizliyin əsas elementlərindəndir.

Velosipedçilər üçün dəbilqə və yarışın növünə uyğun texniki vəziyyətdə olan velosiped əsas avadanlıqlar sırasındadır. Peşəkar yarışlarda velosiped və digər avadanlıqlar müvafiq yarış qaydalarına uyğun olmalıdır.

Velosiped yarışı və triatlon

Triatlonda keçirilən velosiped mərhələsi ilə ayrıca velosiped yarışı eyni anlayış deyil.

Triatlon üç ardıcıl mərhələdən – üzgüçülük, velosiped və qaçışdan ibarətdir. Məsələn, IRONMAN 70.3 yarışında iştirakçı əvvəlcə 1,9 km üzür, daha sonra 90 km velosiped sürür və sonda 21,1 km qaçır.

Belə yarışda 90 kilometrlik hissə velosiped mərhələsidir və ümumi triatlon nəticəsinin yalnız bir hissəsini təşkil edir.

Ayrıca velosiped yarışında isə yarışın əsas idman növü velosipeddir və qalib həmin yarışın qaydalarına əsasən müəyyən edilir.

Velosiped yarışının əsas xüsusiyyətləri

Velosiped yarışının xarakteri məsafə, relyef və yarış formatından ciddi şəkildə asılıdır. Düz yollarda yüksək sürət və sprint bacarığı, uzun yoxuşlarda dözümlülük, texniki enişlərdə isə velosipedi idarə etmək bacarığı ön plana çıxa bilər.

Komanda yarışlarında taktika da mühüm rol oynayır. Komanda üzvləri lider velosipedçini qorumaq, temp yaratmaq, hücumlara cavab vermək və ya sprint üçün uyğun mövqe hazırlamaq kimi müxtəlif funksiyaları yerinə yetirə bilirlər.

Bu xüsusiyyətlər velosiped yarışını sürət, dözümlülük, texnika və taktikanın birləşdiyi idman mübarizəsinə çevirir.