Velosiped zolağı

Velosiped zolağı yolun velosipedçilərin hərəkəti üçün ayrılmış və xüsusi nişanlanma, yol nişanı və ya digər vasitələrlə avtomobil hərəkət hissəsindən fərqləndirilmiş hissəsidir. Bu zolağın əsas məqsədi velosipedçiyə yol üzərində aydın və davamlı hərəkət sahəsi yaratmaq, avtomobillərlə qarışıq hərəkəti azaltmaq və şəhərdə velosipeddən nəqliyyat vasitəsi kimi istifadəni daha rahat etməkdir.

Velosiped zolağı ayrıca velosiped yolundan fərqli ola bilər. Sadə zolaq çox vaxt avtomobil yolunun səviyyəsində yerləşir və onu avtomobillərdən yalnız xətt və digər nişanlanma ayırır. Qorunan velosiped zolağında isə velosipedçi ilə avtomobil arasında bufer və bordür, ayırıcı element və ya elastik dirəklər kimi fiziki maneə olur. NACTO-nun aktual layihələndirmə tövsiyələrində qorunan velosiped zolaqları məhz ümumi avtomobil hərəkətindən həm bufer, həm də şaquli ayırıcı ilə ayrılan infrastruktur kimi təsvir edilir.

Velosiped zolağı nə üçün yaradılır?

Velosipedçi avtomobil sürücüsünə nisbətən daha az fiziki qorunmaya malik yol hərəkəti iştirakçısıdır. Xüsusilə yüksək sürətli və intensiv avtomobil hərəkəti olan küçələrdə velosipedçinin avtomobillərlə eyni sahədə hərəkəti əlavə risk yarada bilər.

Velosiped zolağı sürücü və velosipedçinin yol üzərində hansı sahədən istifadə etməli olduğunu daha aydın göstərir. Bununla həm sürücünün velosipedçinin mövcudluğunu əvvəlcədən nəzərə alması, həm də velosipedçinin daha proqnozlaşdırılan trayektoriya üzrə hərəkəti asanlaşır.

Yaxşı layihələndirilmiş velosiped zolağı ayrıca bir küçə elementi deyil, ümumi şəhər nəqliyyat şəbəkəsinin bir hissəsidir. O, yaşayış ərazilərini məktəb, iş yeri, park, metro, avtobus dayanacağı və digər gündəlik istiqamətlərlə əlaqələndirdikdə daha funksional olur.

Velosiped zolağı ilə velosiped yolunun fərqi

Gündəlik danışıqda “velosiped yolu” və “velosiped zolağı” ifadələri tez-tez bir-birini əvəz edir. Texniki baxımdan isə velosiped zolağı adətən avtomobil yolunun hərəkət hissəsində ayrılan sahəni bildirir.

Velosiped yolu isə ayrıca səviyyədə və ya avtomobil hərəkətindən daha aydın ayrılmış müstəqil marşrut ola bilər. Məsələn, park daxilində avtomobillərdən tamamilə ayrı velosiped marşrutu daha çox velosiped yolu anlayışına uyğun gəlir.

Qorunan velosiped zolağı isə bu iki model arasında daha təhlükəsiz həll yaradır: avtomobil yolunun bir hissəsi olmaqla yanaşı fiziki ayırıcı vasitəsilə ümumi hərəkətdən qorunur.

Qorunan velosiped zolağı

Qorunan velosiped zolağında velosipedçi ilə hərəkətdə olan avtomobil arasında müəyyən təhlükəsizlik buferi və fiziki ayırıcı yerləşdirilir. Bu, bordür, median, elastik dirək, parklanma zolağı və digər element ola bilər.

NACTO qorunan velosiped zolaqlarının yüksək avtomobil sürəti, çoxzolaqlı küçələr və intensiv nəqliyyat şəraitində xüsusi əhəmiyyət daşıdığını qeyd edir. Onların tövsiyəsinə görə, avtomobil sürətinin 40 km/saatdan yüksək olduğu və ya bir istiqamətdə birdən çox hərəkət zolağının olduğu küçələrdə qorunan velosiped infrastrukturu ciddi şəkildə nəzərdən keçirilməlidir.

Fiziki ayırma velosipedçini yolun düz hissəsində qorusa da, əsas risk nöqtələri olan yolayrıcıları və avtomobil girişləri ayrıca layihələndirilməlidir.

Adi işarələnmiş velosiped zolağı

Sadə velosiped zolağı avtomobil hərəkət hissəsində üfüqi yol nişanlanması ilə ayrılır. Zolağın daxilində velosiped simvolu və digər xüsusi işarələr yerləşdirilə bilər.

Belə həll nisbətən aşağı sürətli və az intensiv avtomobil hərəkəti olan küçələrdə istifadə edilə bilər. Yüksək sürət və ağır nəqliyyatın çox olduğu küçədə isə yalnız boya və xətt velosipedçinin təhlükəsizliyi üçün kifayət etməyə bilər.

Velosiped zolağının hansı formada qurulması küçənin faktiki hərəkət şəraitinə, sürətə, nəqliyyat intensivliyinə və mövcud enə əsasən müəyyən edilməlidir.

Birtərəfli velosiped zolağı

Birtərəfli velosiped zolağı yalnız bir istiqamətdə hərəkət üçün nəzərdə tutulur. Şəhər küçələrində ən çox istifadə olunan modellərdən biridir.

Adətən küçənin hər iki tərəfində avtomobil axınının istiqamətinə uyğun ayrıca velosiped zolağı yerləşdirilir. Bu yanaşma sürücünün velosipedçinin hansı istiqamətdən gələcəyini daha rahat proqnozlaşdırmasına kömək edə bilər.

Velosipedçinin əks istiqamətdə hərəkət etməsi üçün xüsusi contraflow infrastrukturu yaradılmayıbsa, birtərəfli zolaqda əks istiqamətə getmək risk yarada bilər.

İkitərəfli velosiped zolağı

İkitərəfli velosiped zolağında velosipedçilər eyni ayrılmış sahədə iki əks istiqamətdə hərəkət edirlər. Bu tip zolaq küçənin yalnız bir tərəfində yerləşdirilə bilər.

İkitərəfli sistem müəyyən ərazilərdə daha az yer tələb edə və marşrutu sadələşdirə bilər. Lakin yolayrıcılarında sürücülər hər iki istiqamətdən gələn velosipedçiləri nəzərə almalı olduqları üçün əlavə konflikt nöqtələri yaranır.

NACTO da ikitərəfli qorunan zolaqlarda yolayrıcı və avtomobil girişlərində əlavə ayırma və görünüş tədbirlərinin lazım olduğunu vurğulayır.

Velosiped zolağının eni

Velosiped zolağının eni bütün küçələr üçün eyni rəqəmlə müəyyən edilmir. Tələb olunan ölçü velosiped hərəkətinin intensivliyindən, zolağın birtərəfli və ya ikitərəfli olmasından, avtomobil sürətindən, parklanmanın yerləşməsindən və digər amillərdən asılıdır.

Əsas prinsip velosipedçinin normal hərəkət etməsi, manevr etməsi və mümkün olduqda başqa velosipedçini təhlükəsiz şəkildə ötməsi üçün kifayət qədər istifadə edilə bilən sahənin olmasıdır.

NACTO qorunan zolaqların layihələndirilməsində yalnız boyanmış ümumi eni deyil, real sürülə bilən eni nəzərə almağı tövsiyə edir. Bordürə çox yaxın sahə, drenaj novları və digər istifadə edilə bilməyən hissələr faktiki velosiped sahəsi hesab edilməməlidir.

Bufer sahəsi nədir?

Bufer velosiped zolağı ilə avtomobil hərəkəti və ya parklanma arasında saxlanılan əlavə təhlükəsizlik sahəsidir. O, sadəcə boyanmış zona və ya fiziki ayrıcıların yerləşdiyi hissə ola bilər.

Bufer avtomobilin velosipedçiyə həddindən artıq yaxın keçməsi riskini azaltmağa və velosipedçinin özünü daha rahat hiss etməsinə kömək edir.

Park edilmiş avtomobillərin yanında isə bufer avtomobil qapısının açıldığı zona ilə velosipedçi arasında əlavə məsafə yarada bilər.

Avtomobil qapısı təhlükəsi

Parklanmış avtomobillərin dərhal yanında yerləşən velosiped zolaqlarında ən xarakterik risklərdən biri qəfil açılan avtomobil qapısıdır. Sürücü və ya sərnişin arxadan gələn velosipedçini görmədən qapını aça bilər.

Velosipedçi qapıya çırpıla və ya ondan yayınmaq üçün qəfil avtomobil zolağına çıxmağa məcbur ola bilər.

Bu riskin azaldılması üçün velosiped zolağı ilə park edilmiş avtomobillər arasında kifayət qədər bufer sahəsinin yaradılması və zolağın düzgün yerləşdirilməsi vacibdir.

Velosiped zolağında avtomobil saxlamaq

Velosiped zolağının üzərində avtomobil saxlamaq velosipedçinin hərəkət trayektoriyasını bağlayır. Velosipedçi maneədən keçmək üçün ümumi avtomobil zolağına çıxmalı ola bilər.

Bu, xüsusilə yüksək hərəkət sürəti olan küçələrdə ciddi təhlükə yaradır. Velosiped zolağının bir neçə metrlik hissəsinin belə bağlanması bütün marşrutun təhlükəsizliyini poza bilər.

İnfrastrukturun normal işləməsi üçün zolağın yükboşaltma, taksi dayanacağı və qeyri-qanuni parklanma kimi fəaliyyətlərdən qorunması vacibdir.

Yolayrıcında velosiped zolağı

Velosiped zolaqlarında qəza riskinin ən çox diqqət tələb etdiyi sahələrdən biri yolayrıcıdır. Düz hərəkət edən velosipedçi ilə sağa və ya sola dönən avtomobilin hərəkət trayektoriyası kəsişə bilər.

NACTO qorunan velosiped zolağının yolayrıcına çatanda qəfil bitirilməməsini və mümkün qədər kəsişmədən davam etdirilməsini tövsiyə edir. Həmçinin dönən avtomobillərin sürətini azaltmaq və sürücü ilə velosipedçinin bir-birini görməsini təmin etmək üçün həndəsi tədbirlərdən istifadə olunur.

Qorunan kəsişmə modelində künc adacıqları, görünüş zonası və xüsusi velosiped keçidləri istifadə oluna bilər.

Görünüş zonası niyə vacibdir?

Velosipedçi və sürücü yolayrıcına yaxınlaşarkən bir-birini vaxtında görə bilməlidir. Park edilmiş avtomobil, reklam konstruksiyası, ağac və digər maneələr görünüşü bağladıqda qəza riski artır.

Xüsusilə qorunan və parklanma ilə ayrılmış velosiped zolaqlarında yolayrıcına yaxın müəyyən hissənin açıq saxlanılması vacibdir.

NACTO qorunan kəsişmələrdə görünüş zonasını əsas təhlükəsizlik elementlərindən biri kimi göstərir.

Velosiped keçidi

Yolayrıcında velosiped zolağının davamını göstərmək üçün xüsusi nişanlanmış keçid istifadə edilə bilər. Bu, sürücüyə velosipedçinin hansı trayektoriya ilə hərəkət edəcəyini daha aydın göstərir.

Bəzi ölkələrin layihələndirmə standartlarında bu sahə rəngli örtüklə də fərqləndirilir. Məqsəd konflikt nöqtəsində sürücünün diqqətini artırmaqdır.

Lakin rəngli örtük özü prioritet qaydasını müəyyən etmir. Hərəkət üstünlüyü yerli yol hərəkəti qaydaları, svetofor və yol nişanları ilə müəyyən olunur.

Svetoforlu yolayrıcı

İntensiv velosiped hərəkəti olan bəzi kəsişmələrdə velosipedçilər üçün ayrıca svetofor tətbiq edilə bilər. Bu, avtomobillərin dönməsi ilə velosipedçinin düz hərəkətinin fərqli vaxtlarda təşkil edilməsinə imkan verir.

Belə faza konfliktin azalmasına kömək edə bilər, lakin svetofor proqramı bütün yolayrıcının hərəkət yükünə uyğun qurulmalıdır.

NACTO-nun qorunan kəsişmə yanaşmalarında fiziki ayrılma ilə yanaşı siqnal fazalarının düzgün təşkili də əsas vasitələrdən biridir.

Avtobus dayanacağı ilə kəsişmə

Velosiped zolağı avtobus dayanacağının qarşısından keçdikdə sərnişinlə velosipedçi arasında konflikt yarana bilər. Avtobusdan düşən sərnişin birbaşa velosiped zolağına çıxa bilər.

Müasir layihələrdə həll variantlarından biri dayanacaq platformasını avtomobil yolundan bir qədər ayıraraq velosiped zolağını onun arxasından keçirməkdir. Piyada daha sonra ayrıca işarələnmiş nöqtədən velosiped zolağını keçir.

Bu tip həllin detalları sərnişin və velosiped axınının intensivliyindən və küçənin imkanlarından asılıdır.

Piyadalar və velosiped zolağı

Velosiped zolağı piyada səkisi deyil. Piyada hərəkəti üçün səki və keçidlər, velosiped üçün isə ayrıca hərəkət sahəsi nəzərdə tutulur.

Velosipedçi piyadadan daha sürətli hərəkət etdiyinə görə iki axının nəzarətsiz qarışması xüsusilə uşaqlar, yaşlı insanlar və görmə məhdudiyyətli şəxslər üçün risk yarada bilər.

Piyadanın velosiped zolağını keçməsi tələb olunan nöqtələr aydın və rahat təşkil edilməlidir. NACTO qorunan velosiped zolaqları yanında piyada adacıqlarının insanların avtomobil yolunu və velosiped zolağını ayrı mərhələlərdə keçməsinə imkan verdiyini qeyd edir.

Velosiped zolağının səthi

Velosiped zolağında səthin hamar və sürüşməyə davamlı olması vacibdir. Çuxur, çat, batmış kanalizasiya qapağı və səthdə yığılan material velosipedçinin idarəetməni itirməsinə səbəb ola bilər.

Velosiped təkərləri avtomobil təkərlərindən daha dar olduğuna görə yol səthindəki bəzi qüsurlar velosipedçi üçün daha ciddi təhlükə yaradır.

Yağış sularının düzgün kənarlaşdırılması da əhəmiyyətlidir. Su və palçıq yığılması velosiped zolağının istifadə edilə bilən enini azalda bilər.

Velosiped zolağına texniki qulluq

Velosiped infrastrukturu tikildikdən sonra müntəzəm saxlanılmalıdır. Şüşə qırıntıları, qum, yarpaq və digər tullantılar velosipedçinin təkərini zədələyə və ya sürüşməyə səbəb ola bilər.

NACTO velosiped infrastrukturu üçün hamar səthin qorunmasını və müntəzəm texniki xidmətin aparılmasını ayrıca layihələndirmə və istismar prinsipi kimi göstərir.

Yol nişanlanması silindikdə və ya fiziki ayırıcı zədələndikdə də vaxtında bərpa tələb olunur.

Tikinti işləri zamanı velosiped zolağı

Küçədə tikinti və təmir aparıldıqda velosiped zolağının bir hissəsi bağlana bilər. Belə halda velosipedçini xəbərdarlıq etmədən birbaşa avtomobil axınına yönəltmək təhlükəli yanaşmadır.

Müvəqqəti alternativ marşrut və ya təhlükəsiz keçid təşkil edilməlidir. Maneənin özü də gecə görünən və aydın işarələnmiş olmalıdır.

Velosiped marşrutunun davamlılığının tikinti müddətində də nəzərə alınması şəhər hərəkətinin təhlükəsiz təşkili üçün vacibdir.

Velosiped zolağında gecə hərəkəti

Gecə velosipedçinin görünməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Küçənin işıqlandırılması yolun və maneələrin görünməsinə kömək edir, lakin velosipedin öz işıqlandırma vasitələri də vacibdir.

İşıq qaytarıcı elementlər sürücünün velosipedçini daha tez görməsinə kömək edə bilər.

Velosiped zolağında işıqlandırma xüsusilə tunel, körpüaltı hissə və zəif işıqlanan küçələrdə diqqətlə təşkil edilməlidir.

Velosiped zolağı və uşaqlar

Uşaqlar sürət və məsafəni böyüklər qədər düzgün qiymətləndirməyə bilərlər. Buna görə uşaqların geniş istifadə etdiyi məktəb və yaşayış ərazilərində velosiped infrastrukturu daha qorunan olmalıdır.

Yüksək sürətli avtomobil axınının yanında yalnız boya ilə ayrılmış dar zolaq təcrübəsiz velosipedçi üçün rahat olmaya bilər.

Bütün yaş və bacarıq səviyyələrinə uyğun velosiped infrastrukturu insanların velosipeddən daha çox istifadə etməsinə şərait yaradır. NACTO da qorunan velosiped zolaqlarını müxtəlif yaş və bacarıqlara malik istifadəçilər üçün daha rahat model kimi təqdim edir.

Velosiped zolağı şəhərə nə verir?

Velosiped zolağı şəhərdə alternativ nəqliyyat imkanını genişləndirir. Qısa məsafəli avtomobil səfərlərinin bir hissəsi velosipedlə əvəz oluna bilər.

Bu, küçədə hərəkət seçimlərini artırmaqla yanaşı insanların gündəlik fiziki aktivliyinə də töhfə verə bilər. Velosiped hərəkət zamanı birbaşa egzoz emissiyası yaratmır.

Bununla belə, velosiped zolağının real faydası onun yalnız mövcud olmasından deyil, təhlükəsiz və davamlı şəbəkənin bir hissəsi olmasından asılıdır.

Bakıda velosiped zolaqları

Bakıda son illərdə küçə-mobillik layihələri çərçivəsində velosiped infrastrukturunun yaradılması və genişləndirilməsi istiqamətində işlər aparılır. Şəhərin müxtəlif hissələrində velosiped zolaqları və əlaqəli hərəkət həlləri tətbiq edilir.

Bakı şəraitində avtomobil hərəkətinin intensivliyi, küçə parklanması, avtobus dayanacaqları, piyada sıxlığı və yay aylarında yüksək temperatur velosiped şəbəkəsinin planlaşdırılmasında birlikdə nəzərə alınmalı məsələlərdir.

Ayrı-ayrı zolaqların vahid şəbəkəyə bağlanması xüsusilə vacibdir. Velosipedçi təhlükəsiz zolaqla müəyyən məsafəni gedib daha sonra qəfil yüksək sürətli avtomobil yoluna çıxmalı olursa, marşrutun praktik üstünlüyü azalır.

Yaxşı velosiped zolağı necə olmalıdır?

Yaxşı velosiped zolağı sürücü, velosipedçi və piyada üçün aydın olmalıdır. Hərəkət istiqaməti, kəsişmə nöqtələri və prioritet qaydaları asanlıqla başa düşülməlidir.

Yüksək sürətli və intensiv küçələrdə fiziki qoruma, təhlükəsiz yolayrıcı həlləri və kifayət qədər istifadə edilə bilən en xüsusilə vacibdir. Parklanma və avtobus dayanacaqları velosiped marşrutunun davamlılığını pozmamalıdır.