Vertolyot

Vertolyot (və ya helikopter) — havadan ağır olan, uçuş üçün lazım olan qaldırıcı qüvvəni və dartını bir və ya bir neçə fırlanan pər (rotor) vasitəsilə əldə edən uçuş aparatıdır. Vertolyotların ən böyük üstünlüyü onların şaquli şəkildə qalxa və enə bilməsi, həmçinin havada hərəkətsiz (asılı) vəziyyətdə qala bilməsidir. 1. Vertolyotun İş Prinsipi və Aerodinamikası Vertolyotun uçuşu "Bernulli prinsipi" və Nyutonun üçüncü qanununa əsaslanır. Pərlər sürətlə fırlandıqda onların üzərindən keçən hava axını təzyiq fərqi yaradır ki, bu da qaldırıcı qüvvə hasil edir. Əsas Rotor: Bu pərlər həm qaldırıcı qüvvəni təmin edir, həm də pərlərin mailik bucağını dəyişməklə vertolyotun irəli, geri və ya yanlara hərəkət etməsini tənzimləyir. Quyruq Rotoru: Əsas pər fırlandıqda, helikopterin gövdəsi əks tərəfə fırlanmağa çalışır (reaktiv moment). Quyruqdakı kiçik pər bu fırlanmanı kompensasiya edərək aparatın istiqamətini sabit saxlayır. 2. Vertolyotun Quruluşu Bir vertolyotun əsas komponentləri aşağıdakılardır: Füzelyaj (Gövdə): Pilot kabinəsi, sərnişin salonu və ya yük bölməsi burada yerləşir. Mühərrik: Adətən qaz-turbin mühərriklərindən istifadə olunur ki, bu da pərlərə yüksək dövr sayı ötürür. Transmissiya: Mühərrikin gücünü əsas və quyruq rotorlarına ötürən mürəkkəb ötürücü sistemdir. Şassi: Eniş üçün istifadə olunan təkərli və ya xizəkvari dayaqlar. 3. Vertolyotların Təsnifatı İstifadə məqsədinə görə vertolyotlar bir neçə qrupa bölünür: Mülki Vertolyotlar: Sərnişin daşınması, çətin relyefli ərazilərdə logistika və korporativ uçuşlar üçün. Xilasedici və Tibbi: Qəza yerindən yaralıların təxliyəsi (Medevac) və ya dənizdə xilasetmə əməliyyatları üçün. Yanğınsöndürən: Xüsusi su çənləri və ya asma vedrələrlə təchiz olunmuş, meşə yanğınlarında effektiv olan modellər. Hərbi Vertolyotlar: Hücum vertolyotları: Zirehli və raketlərlə təchiz olunmuş aparatlar (məsələn, AH-64 Apache). Nəqliyyat vertolyotları: Qoşunların və ağır texnikaların daşınması üçün (məsələn, CH-47 Chinook). 4. Vertolyotun Təyyarədən Üstünlükləri Uçuş-enmə zolağı tələb etmir: Kiçik bir meydança, gəmi göyərtəsi və ya hətta xəstəxananın damı kifayətdir. Manevr imkanı: Havada hərəkətsiz qala bilməsi sayəsində xilasetmə və tikinti-quraşdırma işlərində əvəzedilməzdir. Aşağı sürətdə uçuş: Təyyarələrdən fərqli olaraq, çox aşağı sürətlərlə manevr edə bilir.