Volan

Volan badminton oyununda raketka ilə vurulan xüsusi idman ləvazimatıdır. İngilis dilində shuttlecock adlanan volan adi topdan tamamilə fərqli quruluşa malikdir: onun dairəvi başlığı və arxa hissəsində konus formasında yerləşən lələkləri və ya onları əvəz edən sintetik materialı olur. Bu quruluş volanın havada uçuş istiqamətini sabitləşdirir və badmintona xarakterik olan sürətli, lakin kəskin şəkildə yavaşıyan uçuş trayektoriyasını yaradır.

Badminton Dünya Federasiyasının rəsmi qaydalarında volanın təbii materiallardan, sintetik materiallardan və ya onların kombinasiyasından hazırlana biləcəyi göstərilir. Sintetik volanın uçuş xüsusiyyətləri ənənəvi lələkli volana mümkün qədər yaxın olmalıdır.

Volanın quruluşu

Klassik badminton volanı iki əsas hissədən — başlıq və lələk hissəsindən ibarətdir.

Başlıq raketkanın simlərinə dəyən hissədir. BWF qaydalarına əsasən, volanın başlığı diametri 25–28 mm olan və aşağı tərəfi yumrulaşdırılmış konstruksiyaya malik olmalıdır.

Lələkli yarış volanında başlığın ətrafına 16 lələk bərkidilir. Lələklər vahid forma yaratmalı və onların ucları dairəvi şəkildə yerləşməlidir.

Volanın lələklərinin ucundan başlığın yuxarı hissəsinə qədər uzunluğu 62–70 mm arasında olmalıdır. Lələklərin uclarının yaratdığı dairənin diametri isə 58–68 mm olmalıdır.

Bu ölçülər BWF-nin badminton qaydalarında rəsmi şəkildə müəyyən edilib.

Volan nə qədər ağırdır?

Badminton volanı olduqca yüngül idman ləvazimatıdır.

BWF qaydalarına əsasən, standart lələkli volanın çəkisi 4,74–5,50 qram arasında olmalıdır.

Bu kiçik çəki badmintonun oyun xüsusiyyətlərinə birbaşa təsir edir. Volan raketkadan çox yüksək başlanğıc sürəti ilə ayrıla bilər, lakin hava müqavimətinin təsiri nəticəsində sürətini sürətlə itirir.

Məhz buna görə badminton zərbəsinin trayektoriyası tennis topunun trayektoriyasından ciddi şəkildə fərqlənir.

Niyə volanda 16 lələk olur?

BWF qaydalarına uyğun lələkli volanda başlığa bərkidilmiş 16 lələk olmalıdır.

Lələklər yalnız dekorativ element deyil. Onlar volanın aerodinamik davranışını müəyyən edən əsas hissələrdəndir.

Volan havada hərəkət etdikdə lələk hissəsi böyük hava müqaviməti yaradır. Bunun nəticəsində başlıq uçuş istiqamətində ön tərəfə yönəlir və volan sabit vəziyyət almağa çalışır.

Raketka ilə volanın lələk hissəsinə yaxın nöqtədən zərbə dəysə belə, uçuş zamanı onun konstruksiyası başlığın yenidən irəli istiqamətlənməsinə kömək edir.

Bu özünü sabitləşdirmə xüsusiyyəti badminton volanını digər raketka idmanlarında istifadə olunan toplardan fərqləndirir.

Lələkli volan

Lələkli volan badmintonun klassik variantıdır və yüksək səviyyəli yarışlarda geniş istifadə olunur.

Belə volanın əsas üstünlüklərindən biri dəqiq və təbii uçuş xüsusiyyətidir. Təcrübəli oyunçular onun sürətini və trayektoriyasını daha həssas idarə edə bilirlər.

Lakin lələkli volanın çatışmazlığı davamlılığıdır. Güclü zərbələr nəticəsində lələklər əyilə, qırıla və ya formasını itirə bilər.

Bir və ya bir neçə lələyin ciddi zədələnməsi volanın uçuşunu dəyişdirə bilər. Buna görə peşəkar oyunlarda volanların tez-tez dəyişdirilməsi normal haldır.

Sintetik volan nədir?

Sintetik volanda təbii lələklərin yerinə plastik və ya başqa sintetik materialdan hazırlanmış səbətvari hissə istifadə olunur.

BWF qaydaları sintetik volana müəyyən ölçü fərqlərinə icazə verir. Bunun səbəbi sintetik materialın təbii lələklə eyni fiziki xüsusiyyətlərə malik olmamasıdır. Bununla belə, onun ümumi quruluşu, çəkisi və uçuş xüsusiyyətləri lələkli volana yaxın olmalıdır.

Sintetik volanlar adətən daha davamlı olur. Buna görə məşq, məktəb, həvəskar oyun və tez-tez volan dəyişdirməyin praktik olmadığı şəraitdə istifadə oluna bilər.

Lələkli və sintetik volanın uçuş hissiyyatı tamamilə eyni olmaya bilər. Oyunçu bir növdən digərinə keçərkən zərbə gücünü və vaxtlamanı uyğunlaşdırmalı ola bilər.

Volanın başlığı hansı materialdan hazırlanır?

Badminton volanının başlığı ənənəvi olaraq mantar əsaslı materialdan hazırlana bilər və üzəri nazik örtüklə bağlanır.

Başlıq kifayət qədər möhkəm olmalıdır, çünki oyun zamanı raketkanın simləri ilə dəfələrlə yüksək sürətlə təmas edir.

Eyni zamanda onun çəkisi və sıxlığı volanın ümumi balansına təsir göstərir.

Keyfiyyətli volanda başlığın forması simmetrik olmalıdır. Deformasiyaya uğramış başlıq volanın raketkadan çıxışına və uçuşuna mənfi təsir edə bilər.

Volanın aerodinamikası niyə fərqlidir?

Badminton volanının ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri aerodinamik quruluşudur.

Top şəklində olan idman ləvazimatlarından fərqli olaraq, volanın baş və arxa hissəsi tamamilə müxtəlif formadadır. Lələkli geniş arxa hissə havaya böyük müqavimət göstərir.

Bu səbəbdən güclü smash zərbəsindən sonra volan əvvəlcə çox sürətlə hərəkət etsə də, məsafə artdıqca sürəti kəskin azalır.

Bu xüsusiyyət badminton oyununda həm çox sürətli hücum zərbələrinin, həm də torun yaxınlığına yumşaq şəkildə düşən incə zərbələrin mümkün olmasına kömək edir.

Oyunçu raketkanın bucağını, zərbənin gücünü və volanla təmas nöqtəsini dəyişdirərək müxtəlif trayektoriyalar yaradır.

Volanın sürəti nə deməkdir?

Badminton volanları fərqli uçuş sürətinə malik variantlarda istehsal oluna bilər.

Buradakı “sürət” volanın raketkadan maksimum neçə kilometr/saat sürətlə çıxması demək deyil. Söhbət eyni standart zərbə zamanı volanın nə qədər uzağa uçmasından gedir.

Temperatur, hava sıxlığı və oynanılan məkanın şəraiti volanın uçuş məsafəsinə təsir göstərə bilər. Buna görə yarışlarda uyğun sürət xüsusiyyətinə malik volan seçilməsi vacibdir.

BWF qaydalarında yarışdan əvvəl volanın sürətinin xüsusi zərbə ilə yoxlanılması proseduru nəzərdə tutulur.

Volanın sürəti necə yoxlanılır?

BWF qaydalarına əsasən, volanın sürətini yoxlamaq üçün oyunçu arxa sərhəd xətti üzərindən tam aşağıdan zərbə vurur. Zərbə yan xəttə paralel və yuxarı istiqamətdə həyata keçirilir.

Düzgün sürətə malik volan meydançanın qarşı tərəfində müəyyən edilmiş xüsusi sürət nişanları arasına düşməlidir.

Bu test oyun başlamazdan əvvəl istifadə olunan volanın konkret zal və şərait üçün uyğun uçuş xüsusiyyətinə malik olub-olmadığını qiymətləndirməyə imkan verir.

Beləliklə, peşəkar badminton oyununda volanın seçilməsi yalnız marka və material məsələsi deyil. Onun faktiki uçuş xüsusiyyəti də nəzərə alınır.

Volanla hansı zərbələr vurulur?

Badmintonda eyni volan müxtəlif texnikalarla vurula bilər.

Smash hücum xarakterli güclü və aşağı istiqamətli zərbədir. Məqsəd volanı rəqib meydançasına yüksək sürətlə göndərərək cavab verməsini çətinləşdirməkdir.

Clear zamanı volan adətən rəqib meydançasının arxa hissəsinə doğru yüksək və uzaq göndərilir.

Drop zərbəsində isə oyunçu hərəkəti hücum zərbəsinə bənzədə bilər, lakin volanı daha yumşaq şəkildə torun arxasına salmağa çalışır.

Tor yaxınlığında müxtəlif net shot zərbələri istifadə edilir.

Volanın xüsusi aerodinamik quruluşu bu qədər fərqli sürət və trayektoriyalı zərbələrin eyni oyun daxilində istifadə olunmasına imkan verir.

Volan badminton meydançasında nə vaxt oyundan çıxır?

Badmintonda xalın müəyyənləşdirilməsində volanın meydançaya düşdüyü yer əsas rol oynayır.

Volanın başlığı sərhəd xəttinə toxunursa, həmin zərbə meydançanın daxilində hesab edilir. Xətt meydançanın bir hissəsidir.

Volan sərhəd xəttindən tamamilə kənara düşərsə, “aut” hesab olunur.

Volan torun üzərindən keçməli və qaydalara uyğun şəkildə rəqib tərəfə göndərilməlidir. Oyun zamanı tavana və ya yan divara toxunması da BWF qaydalarına əsasən müəyyən hallarda xəta hesab edilir.

Servis zamanı volan

Badminton oyunu servislə başlayır və burada volanın vurulması üçün ayrıca qaydalar mövcuddur.

BWF qaydalarına görə, server və qəbul edən oyunçu diaqonal olaraq qarşı-qarşıya yerləşən servis sahələrində dayanırlar.

Servis başlayan zaman raketkanın ilk irəli hərəkəti ilə proses davamlı olmalıdır və zərbə qaydalarda müəyyən edilmiş servis tələblərinə uyğun yerinə yetirilməlidir.

Servis zamanı volanın düzgün hissəsinə toxunmaq və onu qarşı tərəfin müvafiq servis sahəsinə göndərmək lazımdır.

Bu qaydalar servisin rəqib üzərində qeyri-qanuni üstünlük yaratmasının qarşısını almaq üçün tətbiq edilir.

Zədələnmiş volan oyuna necə təsir edir?

Volanın lələklərindən biri əyildikdə və ya qırıldıqda onun aerodinamik balansı dəyişə bilər.

Nəticədə volan düz uçmaq əvəzinə yana istiqamətlənə, titrəyə və ya gözləniləndən tez sürət itirə bilər.

Həvəskar oyunda kiçik zədələnmə ilə oyunu davam etdirmək mümkün olsa da, ciddi deformasiya oyun keyfiyyətini aşağı salır.

Yarışlarda volanın vəziyyəti oyun zamanı nəzarətdə saxlanılır və istifadəyə yararsız hala gəldikdə dəyişdirilə bilər.

Sintetik volanlar lələkli modellərdən daha davamlı olsa da, onların səbət hissəsi də zamanla əyilə və formasını itirə bilər.

Volanı necə saxlamaq lazımdır?

Volanın düzgün saxlanması xüsusilə təbii lələkli modellərdə vacibdir.

Lələklərin əzilməməsi üçün volanları üzərinə ağır əşyalar qoyulmuş vəziyyətdə saxlamaq olmaz. İstehsalçı qablaşdırması bu baxımdan rahat həll hesab olunur.

Həddindən artıq quru şərait təbii lələklərin kövrəkləşməsinə təsir edə bilər. Yüksək temperatur və uyğun olmayan rütubət də volanın materiallarına mənfi təsir göstərə bilər.

Volan oyun zamanı zədələnibsə, lələkləri kobud şəkildə əllə düzəltmək həmişə əvvəlki uçuş xüsusiyyətini qaytarmır.

Yüksək səviyyəli oyun üçün forması pozulmuş volanın yenisi ilə dəyişdirilməsi daha düzgün nəticə verir.

Volanla top arasındakı əsas fərq

Volan badmintonun oyun mexanikasını müəyyən edən əsas elementlərdən biridir. Futbol, tennis və stolüstü tennisdə istifadə edilən top simmetrik formaya malikdir və müxtəlif istiqamətlərdə yuvarlana və fırlana bilir.

Volanın isə ön və arxa hissələri bir-birindən kəskin fərqlənir.

Onun başlığı daha ağır, lələkli hissəsi isə geniş və yüngüldür. Buna görə volan havada özünü istiqamətləndirərək əsasən başlıq hissəsi irəlidə uçur.

Bu konstruksiya badmintonun sürətli və özünəməxsus oyun dinamikasını yaradır. Raketka ilə vurulan cəmi bir neçə qramlıq volan çox yüksək başlanğıc sürəti əldə edə, sonra isə hava müqaviməti nəticəsində qısa məsafədə əhəmiyyətli dərəcədə yavaşıya bilir.

Badminton üçün düzgün volan seçərkən onun lələkli və ya sintetik olması, çəkisi, uçuş sabitliyi, sürət kateqoriyası və istifadə məqsədi nəzərə alınmalıdır. Peşəkar yarış üçün tələb olunan xüsusiyyətlərlə həyətdə və ya məşq zalında həvəskar oyun üçün uyğun volanın xüsusiyyətləri eyni olmaya bilər.