Xalça toxuma alətləri

Azərbaycan xalçatoxuma sənətində yüksək keyfiyyətli, naxışları dəqiq və ömürlük xalçalar ərsəyə gətirmək üçün əsrələr boyu formalaşmış xüsusi alətlər dəstindən istifadə olunur. Bu alətlər həm xovsuz, həm də xovlu xalçaların toxunma prosesində əvəzolunmazdır. Xalçanın toxunması zamanı istifadə olunan alətlər əsasən toxucunun işini sürətləndirmək və ilmələrin sıxlığını təmin etmək məqsədi daşıyır. 1. Hana (Dəzgah) Xalçanın fundamenti olan hana, üzərinə əriş iplərinin çəkildiyi qurğudur. Hanalar iki növ olur: Yer hanası (Üfüqi): Daha çox köçəri həyat tərzi sürən ellərdə istifadə olunurdu. Dik hana (Şaquli): Müasir xalçaçılıqda və emalatxanalarda geniş yayılan sabit dəzgah növüdür. 2. Bıçaq-qarmaq Bu, toxucunun ən çox müraciət etdiyi alətdir. İlməni (düyünü) bağlamaq və ipi kəsmək üçün istifadə olunur. Funksiyası: Sapın ucunu əriş iplərinin arasından keçirib bərkidərək qalan hissəni kəsir. Ucundakı qarmaq ilmənin sürətlə bağlanmasına kömək edir. 3. Kirkit İlmələr salındıqdan və arğac (enli ip) keçirildikdən sonra onları sıxlaşdırmaq üçün istifadə olunan ağır metal alətdir. Funksiyası: Kirkitlə ilmələrin üzərinə vurularaq onların bir-birinə kip yapışması təmin edilir. Bu, xalçanın möhkəm və naxışlarının aydın olması üçün çox vacibdir. 4. Qayçı (Xalça qayçısı) Xalça qayçısı adi qayçılardan formasına görə fərqlənir. Onun dəstəkləri yuxarıya doğru meyillidir. Funksiyası: Toxunma prosesində ilmələrin uclarını (xovu) eyni səviyyədə kəsmək üçün istifadə olunur. Bu, xalçanın səthinin hamar olmasını təmin edir. 5. Daraq Daraq daha çox xovsuz xalçaların (kilim, vərni, sumax) toxunmasında və ya iplərin daranmasında istifadə olunur. Funksiyası: İpləri bərabərləşdirmək və arğacın yerinə oturmasını təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.