Xalçatoxuma

Xalçatoxuma – Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixini, mənəviyyatını və estetik zövqünü özündə cəmləşdirən ən qədim və ən möhtəşəm dekorativ-tətbiqi sənət növüdür. Azərbaycan xalçası sadəcə məişət əşyası deyil, UNESCO-nun Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilmiş bir dünya incisidir. Xalçatoxuma yundan, pambıqdan və ya ipəkdən hazırlanan iplərin xüsusi dəzgahlarda (hana) bir-birinə ilmələnməsi və ya toxunması prosesidir. Bu sənət böyük səbir, dəqiqlik və bədii təxəyyül tələb edir. Azərbaycanın Xalçaçılıq Məktəbləri Azərbaycan xalçaları ornamentlərinə, rəng qammasına və texniki xüsusiyyətlərinə görə 7 əsas məktəbə bölünür: Quba məktəbi: Mürəkkəb həndəsi naxışlar və bitki motivləri ilə seçilir. Şirvan məktəbi: Kiçik və sıx naxışlar, realist heyvan təsvirləri xarakterikdir. Bakı məktəbi: Daha yumşaq rənglər, "Xətai", "Buta" kimi klassik motivlər üstünlük təşkil edir. Gəncə məktəbi: İri naxışlar, parlaq və bir-birinə zidd rənglərin ahəngi ilə tanınır. Qazax məktəbi: Sadə, lakin möhtəşəm həndəsi fiqurlar və uzun xovları ilə seçilir. Qarabağ məktəbi: İri güllü kompozisiyalar ("Xonçalı", "Çələbi") və rəngarəngliyi ilə məşhurdur. Təbriz məktəbi: Ən mürəkkəb süjetli xalçaların, ov səhnələrinin və lirik kompozisiyaların vətənidir. Xalçaların Növləri: Xovsuz və Xovlu Xalçalar toxunma üsuluna görə iki böyük qrupa ayrılır: Xovsuz xalçalar: Xalçatoxumanın ilkin mərhələsi hesab olunur. Bura Palas, Cecim, Kilim, Şəddə, Vərni, Zili və Sumax daxildir. Hər birinin özünəməxsus toxunma tərzi və naxış quruluşu var. Xovlu xalçalar: Düyünləmə (ilməsalma) üsulu ilə toxunur. Bu xalçalar daha qalın, yumşaq və uzunömürlü olur. Toxuma Prosesi və Alətlər Xalça toxumaq üçün aşağıdakı əsas vasitələrdən istifadə olunur: Hana: Xalçanın üzərində toxunduğu taxta və ya metal dəzgah. Kirkit: İlmələri sıxlaşdırmaq üçün istifadə olunan ağır metal alət. Qayçı: Artıq qalan ipləri (xovları) bərabər səviyyədə kəsmək üçün. Bıçaq-qarmaq: İlməni asanlıqla bağlamaq üçün ucu qarmaqlı bıçaq. Simvolların Dili Xalça üzərindəki hər bir naxışın mənası var. Məsələn, "Buta" – od və əbədiyyət rəmzidir, "Əjdaha" – qoruyucu simvoldur, müxtəlif həndəsi fiqurlar isə ailəni, bərəkəti və təbiət hadisələrini ifadə edir.