Xatirə lövhəsi

Xatirə lövhəsi tarixi şəxsiyyətin, görkəmli elm, mədəniyyət və incəsənət nümayəndəsinin, ictimai xadimin və ya mühüm hadisənin xatirəsini yaşatmaq məqsədilə müəyyən bina, küçə, meydan və digər məkanda yerləşdirilən memorial nişandır. Belə lövhələr adətən şəxsin yaşadığı, işlədiyi, təhsil aldığı və ya fəaliyyəti ilə bağlı olan binaların fasadına vurulur. Xatirə lövhəsi üzərində şəxsin adı, həyat tarixləri, fəaliyyəti və həmin məkanla əlaqəsini göstərən qısa məlumat yerləşdirilə bilər.

Xatirə lövhəsi nədir?

Xatirə lövhəsi müəyyən şəxs, hadisə və ya tarixi fakt haqqında məlumatı ictimai məkanda qoruyub gələcək nəsillərə çatdıran memorial elementdir.

Onun əsas xüsusiyyəti konkret məkanla tarixi yaddaş arasında əlaqə yaratmasıdır. Məsələn, tanınmış yazıçının uzun illər yaşadığı evin üzərində yerləşdirilən lövhə həmin binanın onun həyatındakı rolunu göstərir.

Xatirə lövhələri kimlərə həsr olunur?

Xatirə lövhələri yazıçı və şairlərə, alimlərə, bəstəkarlara, rəssamlara, aktyorlara, dövlət və ictimai xadimlərə, hərbçilərə və digər tanınmış şəxslərə həsr oluna bilər.

Bununla yanaşı, lövhə yalnız konkret şəxsə deyil, müəyyən tarixi hadisəyə də aid edilə bilər. Belə halda lövhənin mətni həmin məkanda baş vermiş hadisə və onun tarixi əhəmiyyəti haqqında məlumat verir.

Xatirə lövhəsində hansı məlumatlar olur?

Xatirə lövhəsinin məzmunu onun kimə və ya hansı hadisəyə həsr edilməsindən asılıdır.

Şəxsə həsr edilən lövhədə ad və soyad, doğum və ölüm tarixləri, peşə və ya fəaliyyət sahəsi, eləcə də şəxsin həmin bina ilə əlaqəsi göstərilə bilər.

Bəzi xatirə lövhələrində portret, barelyef, imza, sitat və ya digər bədii elementlərdən də istifadə olunur.

Xatirə lövhəsi harada yerləşdirilir?

Xatirə lövhəsinin yerləşdirildiyi məkan təsadüfi seçilmir. Adətən memorial lövhə xatirəsi əbədiləşdirilən şəxsin həyat və fəaliyyəti ilə birbaşa əlaqəli yerə vurulur.

Bu, onun doğulduğu və ya yaşadığı ev, çalışdığı müəssisə, təhsil aldığı bina və yaxud mühüm fəaliyyət göstərdiyi başqa məkan ola bilər.

Tarixi hadisələrə həsr olunan lövhələr isə hadisənin baş verdiyi və ya onunla birbaşa əlaqəsi olan ərazidə yerləşdirilə bilər.

Xatirə lövhəsinin hazırlanması

Xatirə lövhələri uzun müddət açıq hava şəraitində qala bildiyi üçün onların hazırlanmasında davamlı materiallara üstünlük verilir.

Daş, mərmər, qranit, tunc və digər metallar bu məqsədlə istifadə edilə bilər. Material seçimi binanın memarlığına, memorial konsepsiyaya və lövhənin yerləşdiriləcəyi şəraitə uyğunlaşdırılır.

Müasir xatirə lövhələri sadə yazılı lövhədən heykəltəraşlıq elementlərinin istifadə edildiyi mürəkkəb kompozisiyalara qədər müxtəlif formalarda hazırlana bilər.

Barelyef və xatirə lövhəsi

Xatirə lövhələrinin bədii tərtibatında barelyefdən istifadə geniş yayılıb. Barelyefdə şəxsin portreti və ya müəyyən təsvir səthdən qismən qabarıq formada işlənir.

Belə kompozisiya memorial lövhəyə həm məlumatlandırıcı, həm də bədii xüsusiyyət verir. Bununla belə, hər xatirə lövhəsində barelyefin olması vacib deyil.

Xatirə lövhəsi və memorial abidə

Xatirə lövhəsi ilə memorial abidə eyni anlayış deyil. Xatirə lövhəsi əsasən bina və ya başqa səth üzərində yerləşdirilən, nisbətən yığcam memorial nişandır.

Memorial abidə isə ayrıca memarlıq və ya heykəltəraşlıq obyekti şəklində yaradılan daha geniş kompozisiya ola bilər.

Hər iki forma tarixi yaddaşın qorunmasına xidmət etsə də, onların ölçüsü, quruluşu və şəhər məkanında təqdimat üsulu fərqlənir.

Xatirə lövhəsinin açılışı

Yeni xatirə lövhəsinin təqdimatı ilə əlaqədar rəsmi açılış mərasimi keçirilə bilər. Tədbirdə xatirəsi əbədiləşdirilən şəxsin ailə üzvləri, həmkarları, ictimaiyyət nümayəndələri və aidiyyəti qurumların təmsilçiləri iştirak edə bilərlər.

Açılış zamanı şəxsin həyat və fəaliyyəti, cəmiyyətə verdiyi töhfələr və xatirə lövhəsinin yaradılmasının əhəmiyyəti barədə çıxışlar edilir.

Azərbaycanda xatirə lövhələri

Azərbaycanda müxtəlif elm, ədəbiyyat, mədəniyyət, incəsənət, dövlətçilik və digər sahələrdə iz qoymuş şəxslərin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi üçün memorial lövhələrə rast gəlinir.

Bakıda və digər şəhərlərdə tarixi binaların fasadlarında yerləşdirilən xatirə lövhələri həmin ünvanların görkəmli şəxslərlə və mühüm hadisələrlə əlaqəsini göstərir.

Bu baxımdan xatirə lövhələri yalnız memorial obyekt deyil, şəhərin tarixi və mədəni yaddağını əks etdirən informasiya mənbəyi kimi də əhəmiyyət daşıyır.