#xəlil bəy xasməmmədov
Xəlil bəy Xasməmmədov
Xəlil bəy Hacıbaba oğlu Xasməmmədov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin görkəmli siyasi və dövlət xadimlərindən biri, hüquqşünas və parlament üzvü olub. O, 1873-cü ildə Gəncədə anadan olub, Moskva Universitetinin hüquq fakültəsini bitirib və sonrakı fəaliyyətini hüquq, dövlət idarəçiliyi və siyasətlə bağlayıb. Xasməmmədov Azərbaycan milli dövlətçilik tarixində mühüm rol oynayan şəxslərdən biridir.
Rusiya Dövlət Dumasında fəaliyyəti
Xəlil bəy Xasməmmədov Yelizavetpol quberniyasından Rusiya imperiyasının II və III Dövlət Dumasına deputat seçilib. O, Dumada milli-dini bərabərlik, hüquq və müsəlman əhalisinin siyasi maraqları ilə bağlı məsələlərdə iştirak edib. Hüquqşünas kimi parlament fəaliyyətində müxtəlif komissiyalarda təmsil olunub.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətində fəaliyyəti
Xasməmmədov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin bütün beş hökumət kabinetində müxtəlif yüksək vəzifələr tutub. O, ədliyyə naziri, daxili işlər naziri və yollar naziri kimi fəaliyyət göstərib. Eyni zamanda Azərbaycan Parlamentinin üzvü olub və dövlət institutlarının formalaşdırılmasında iştirak edib.
Daxili işlər naziri kimi fəaliyyəti
Xəlil bəy Xasməmmədov 26 dekabr 1918-ci ildən 16 iyun 1919-cu ilədək Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin daxili işlər naziri olub. Bu dövrdə Daxili İşlər Nazirliyi və polis strukturları yeni dövlətin daxili təhlükəsizliyi, ictimai asayişi və milli maraqlarının qorunması istiqamətində fəaliyyət göstərirdi.
Ədliyyə sahəsində fəaliyyəti
Hüquq təhsilli dövlət xadimi kimi Xəlil bəy Xasməmmədov Cümhuriyyət hökumətində bir neçə dəfə ədliyyə naziri vəzifəsini icra edib. Onun hüquq sahəsindəki təcrübəsi Yekaterinodar və Yelizavetpol dairə məhkəmələrindəki əvvəlki fəaliyyəti ilə də bağlı idi. Bu təcrübə sonradan müstəqil Azərbaycan dövlətinin hüquq sisteminin qurulması prosesində əhəmiyyət daşıyıb.
Azərbaycan Parlamentində fəaliyyəti
Xəlil bəy Xasməmmədov “Müsavat” partiyasından Azərbaycan Parlamentinin üzvü olub. O, parlament və hökumət strukturlarında dövlət müstəqilliyi, hüquqi idarəçilik və milli maraqların müdafiəsi ilə bağlı proseslərdə iştirak edib. 1919-cu ildə Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində Cənubi Qafqaz respublikalarının konfransına da qatılıb.
Türkiyəyə səfir təyin olunması
1920-ci ilin aprelində Xəlil bəy Xasməmmədov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Türkiyədə səfiri təyin olunub. 1920-ci ilin aprelində Cümhuriyyət süqut etdikdən sonra Azərbaycana qayıtmayıb və siyasi mühacir kimi İstanbulda yaşayıb.
Mühacirətdə siyasi fəaliyyəti
İstanbulda yaşadığı dövrdə Xəlil bəy Xasməmmədov Azərbaycan siyasi mühacirətinin fəal nümayəndələrindən biri olub. O, müxtəlif qəzet və jurnallarda siyasi məqalələrlə çıxış edib, Azərbaycan Milli Mərkəzinin Mərkəzi Komitəsində və “Müsavat” partiyasının xarici bürosunda fəaliyyət göstərib.
Təhsili və hüquq fəaliyyəti
Xəlil bəy Xasməmmədov Gəncə klassik gimnaziyasını bitirdikdən sonra Moskva Universitetinin hüquq fakültəsində təhsil alıb və 1895-ci ildə universiteti başa vurub. Daha sonra Yekaterinodar və Yelizavetpol dairə məhkəmələrində hüquq sahəsində çalışıb. Bu hüquqi hazırlıq onun sonrakı siyasi və dövlət fəaliyyətində mühüm rol oynayıb.
