Xəstə

Xəstə sağlamlıq vəziyyətində pozuntu, xəstəlik, zədə və ya başqa tibbi problem yaşayan insanı ifadə edən ümumi anlayışdır. Səhiyyə mühitində “xəstə” sözü ilə yanaşı “pasiyent” termini də geniş istifadə olunur. Pasiyent tibbi müayinə, diaqnostika, müalicə, müşahidə, reabilitasiya və ya profilaktik xidmət almaq üçün səhiyyə müəssisəsinə və ya tibb mütəxəssisinə müraciət edən şəxs ola bilər. Buna görə hər pasiyentin mütləq ağır xəstə olması tələb olunmur.

Xəstə kimdir?

Gündəlik dildə xəstə fiziki və ya psixi sağlamlığında müəyyən problem olan insandır. Bu vəziyyət qısamüddətli xəstəlikdən uzunmüddətli xroniki problemə qədər müxtəlif formalarda ola bilər.

Xəstəliyin ağırlıq dərəcəsi də fərqlənir. Bəzi insanlar müalicəni ev şəraitində davam etdirə bildiyi halda, digərlərinin ambulator müayinəyə, xəstəxanaya yerləşdirilməyə və ya intensiv tibbi yardıma ehtiyacı ola bilər.

Xəstənin vəziyyəti yalnız onun özünü necə hiss etməsi ilə deyil, tibbi müayinə və lazım gəldikdə laborator və instrumental nəticələrlə birlikdə qiymətləndirilir.

Xəstə və pasiyent arasındakı fərq

“Xəstə” və “pasiyent” sözləri tez-tez bir-birinin əvəzinə işlədilsə də, onların məna dairəsi tam eyni deyil.

Xəstə sözü əsasən sağlamlığında problem olan insanı bildirir. Pasiyent isə səhiyyə xidmətindən istifadə edən şəxsdir. Məsələn, heç bir şikayəti olmayan insan profilaktik müayinə və ya sağlamlıq yoxlanışı üçün həkimə müraciət etdikdə pasiyent hesab edilə bilər.

Tibbi sənədlərdə və peşəkar səhiyyə ünsiyyətində “pasiyent” ifadəsi bu səbəbdən daha geniş məna daşıya bilər.

Ambulator xəstə

Ambulator xəstə tibbi xidmət aldıqdan sonra mütləq xəstəxanada gecələməsi tələb olunmayan pasiyentdir.

Belə şəxs poliklinika, klinika, diaqnostika mərkəzi və ya başqa ambulator səhiyyə müəssisəsində həkim müayinəsindən keçə bilər. Laborator analizlər, görüntüləmə müayinələri və bir sıra tibbi prosedurlar da ambulator şəraitdə həyata keçirilə bilər.

Ambulator müalicə zamanı pasiyent həkimin müəyyən etdiyi plan əsasında müalicəsini evdə davam etdirə və təkrar müayinələrə gələ bilər.

Stasionar xəstə

Stasionar xəstə tibbi müşahidə və ya müalicə üçün xəstəxanaya yerləşdirilən pasiyentdir.

Xəstəxanaya yerləşdirilmənin səbəbləri müxtəlifdir. Ağır xəstəlik, cərrahi əməliyyat, travma, davamlı tibbi müşahidəyə ehtiyac və ya ev şəraitində həyata keçirilməsi mümkün olmayan müalicə stasionar xidmət tələb edə bilər.

Stasionarda xəstənin vəziyyətini həkimlər, tibb bacıları və qardaşları və digər səhiyyə mütəxəssisləri izləyirlər.

Xəstənin tibbi müayinəsi

Xəstənin qiymətləndirilməsi adətən şikayətlərin öyrənilməsi və anamnezin toplanması ilə başlayır. Həkim əlamətlərin nə vaxt başladığını, əvvəlki xəstəlikləri, istifadə edilən dərmanları və digər vacib məlumatları öyrənə bilər.

Sonrakı mərhələdə fiziki müayinə aparılır. Klinik ehtiyacdan asılı olaraq qan və sidik analizləri, ultrasəs, rentgen, elektrokardioqrafiya, kompüter tomoqrafiyası, maqnit-rezonans tomoqrafiyası və başqa müayinələr təyin edilə bilər.

Bütün xəstələr üçün eyni müayinələr tələb olunmur. Diaqnostika konkret şikayət və klinik vəziyyətə uyğun planlaşdırılır.

Xəstənin müalicəsi

Müalicə xəstəliyin səbəbi, ağırlıq dərəcəsi, pasiyentin yaşı, yanaşı xəstəlikləri və digər fərdi amillər nəzərə alınaraq müəyyən edilir.

Müalicəyə dərman preparatları, cərrahi müdaxilə, fizioterapiya, reabilitasiya, qidalanma və həyat tərzi dəyişiklikləri və başqa tibbi yanaşmalar daxil ola bilər.

Bəzi xəstəliklərdə əsas məqsəd tam sağalma olduğu halda, xroniki xəstəliklərdə xəstəliyin nəzarətdə saxlanılması, ağırlaşmaların qarşısının alınması və həyat keyfiyyətinin qorunması əsas məqsədlərdən ola bilər.

Ağır xəstə

“Ağır xəstə” ifadəsi sağlamlıq vəziyyəti ciddi tibbi nəzarət tələb edən insanlar haqqında istifadə olunur.

Belə pasiyentlərdə həyati funksiyaların yaxından izlənməsi və daha intensiv tibbi yardım lazım ola bilər. Vəziyyətdən asılı olaraq xəstə reanimasiya və intensiv terapiya şöbəsində müalicə edilə bilər.

“Ağır”, “kritik” və digər klinik vəziyyət ifadələrinin konkret tibbi mənası olduğundan xəstənin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi səhiyyə mütəxəssisləri tərəfindən aparılır.

Xroniki xəstə

Xroniki xəstə uzun müddət davam edən və tibbi nəzarət tələb edən xəstəliyi olan insandır.

Şəkərli diabet, bəzi ürək-damar və tənəffüs sistemi xəstəlikləri uzunmüddətli tibbi müşahidə tələb edə bilər. Xroniki xəstəliyin olması insanın daim xəstəxanada qalması demək deyil.

Bir çox xroniki vəziyyət müntəzəm həkim nəzarəti, uyğun müalicə və həyat tərzinin idarə edilməsi ilə uzun müddət nəzarətdə saxlanıla bilər.

Xəstəyə qulluq

Xəstəyə qulluq onun fiziki, tibbi və gündəlik ehtiyaclarının qarşılanmasına yönələn fəaliyyətləri əhatə edir.

Xəstəxanada qulluq prosesində tibb bacısı və ya tibb qardaşı mühüm rol oynayır. Pasiyentin vəziyyətinin müşahidəsi, həkim təyinatlarının icrası, müəyyən tibbi prosedurlar, gigiyenik qulluq və təhlükəsizliyin təmin olunması bu fəaliyyətə daxil ola bilər.

Hərəkət qabiliyyəti ciddi məhdudlaşmış xəstələrdə düzgün yerləşdirmə, dəriyə qulluq və gündəlik ehtiyacların qarşılanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Xəstə təhlükəsizliyi

Xəstə təhlükəsizliyi müasir səhiyyənin əsas prinsiplərindən biridir. Məqsəd tibbi xidmət prosesində qarşısı alına bilən zərərin yaranmaması və lazımsız zərər riskinin mümkün qədər azaldılmasıdır.

Dərman səhvləri, səhv identifikasiya, səhiyyə ilə əlaqəli infeksiyalar, təhlükəsiz olmayan cərrahi prosedurlar, yıxılmalar və diaqnostik səhvlər xəstə təhlükəsizliyi ilə əlaqəli risklər arasındadır.

Xəstənin düzgün identifikasiyası, dərmanların təhlükəsiz tətbiqi, əl gigiyenası, effektiv kommunikasiya və tibbi prosedurların müəyyən edilmiş qaydalara uyğun aparılması bu risklərin azaldılmasına xidmət edir.

Həkim və xəstə münasibəti

Həkimlə xəstə arasında düzgün kommunikasiya diaqnostika və müalicə prosesinin mühüm hissəsidir.

Xəstənin şikayətlərini, istifadə etdiyi dərmanları, allergiyalarını və əvvəlki xəstəliklərini düzgün bildirməsi həkim üçün əhəmiyyətli məlumat yaradır. Həkim isə nəzərdə tutulan müayinə və müalicəni pasiyentin başa düşə biləcəyi şəkildə izah etməlidir.

Məlumatlandırılmış razılıq, şəxsi məlumatların məxfiliyi, ləyaqətə hörmət və xəstənin qərarvermə prosesində iştirakı pasiyent yönümlü tibbi xidmətin mühüm prinsiplərindəndir.

Xəstənin sağalması və reabilitasiyası

Xəstənin müalicəsi tibbi müdaxilənin başa çatması ilə hər zaman yekunlaşmır. Ağır xəstəlik, travma və ya əməliyyatdan sonra funksional qabiliyyətlərin bərpası üçün reabilitasiya tələb oluna bilər.

Reabilitasiya proqramına fizioterapiya, hərəkət məşqləri və vəziyyətdən asılı olaraq digər tibbi və sosial dəstək formaları daxil edilə bilər.

Sağalma müddəti bütün insanlarda eyni deyil. Xəstəliyin növü, ağırlığı, yaş, ümumi sağlamlıq vəziyyəti və aparılan müalicə bərpa prosesinin müddətinə təsir göstərə bilər.