Xocalı soyqırımı

Xocalı soyqırımı — 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Azərbaycanın Xocalı şəhərində dinc əhaliyə qarşı törədilmiş amansız kütləvi qırğındır. Bu hadisə Azərbaycan tarixinin ən qanlı səhifələrindən biri olmaqla yanaşı, bəşəriyyətə qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri hesab olunur. 1992-ci ilin əvvəllərində Xocalı strateji əhəmiyyətə malik idi. Şəhərdə regionun yeganə mülki hava limanı yerləşirdi və o, mühüm kommunikasiya qovşağı idi. Ermənistan qüvvələri Xankəndini blokadadan çıxarmaq və strateji üstünlük əldə etmək üçün Xocalını hədəf seçmişdilər. Hücumun Gedişatı Hücum fevralın 25-i axşam saatlarında başladı. Erməni silahlı birləşmələri keçmiş SSRİ-nin Xankəndidə yerləşən 366-cı motoatıcı alayının texnikası və canlı qüvvəsinin birbaşa iştirakı ilə şəhəri üç tərəfdən mühasirəyə aldılar. Şəhər toplardan və ağır texnikadan atəşə tutuldu, alovlar içində qalan sakinlərin yeganə çıxış yolu meşə və dağ yolları idi. Dəhşətli Statistikalar Xocalı soyqırımı nəticəsində rəsmi rəqəmlərə görə dinc əhali arasında aşağıdakı itkilər baş vermişdir: 613 nəfər qətlə yetirilib (onlardan 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i qoca idi). 8 ailə tamamilə məhv edilib. 487 nəfər şikəst olub (onlardan 76-sı uşaqdır). 1275 nəfər əsir götürülüb. 150 nəfərin taleyi bu günə qədər məlum deyil. Beynəlxalq Hüquqi Qiymət Azərbaycan dövləti Xocalı faciəsinin dünyada "soyqırım" aktı kimi tanınması üçün genişmiqyaslı işlər aparır. "Xocalıya Ədalət" (Justice for Khojaly) Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə 2008-ci ildən başladılan beynəlxalq kampaniya sayəsində bir çox ölkə və beynəlxalq təşkilat bu hadisəni soyqırımı kimi tanıyıb. Tanıyan Ölkələr: Pakistan, Meksika, Kolumbiya, Rumıniya, Çexiya, Peru, Panama, Honduras, Sudan, Qvatemala, Cibuti və s. ABŞ Ştatları: 20-dən çox ştat (məsələn, Arkanzas, Massaçusets, Texas, Nyu-Cersi) Xocalı hadisələrini qırğın və soyqırımı kimi tanıyan sənədlər qəbul edib. İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT): Bu təşkilat Xocalı faciəsini "insanlığa qarşı cinayət" və "soyqırımı" kimi tanıyan ilk beynəlxalq qurumlardan biridir. Şahid İfadələri və "Qara Yanvar"la Oxşarlıq Xocalıda baş verənlər sadəcə qətl deyil, həm də xüsusi amansızlıqla törədilmiş vəhşiliklər idi. Xarici jurnalistlər (məsələn, Anatol Liven, Tomas de Vaal, Yuri Romanov) qarlı meşələrdə donmuş və ya amansızcasına tanınmaz hala salınmış cəsədlərin şahidi olduqlarını qeyd etmişlər. "Xocalı faciəsi erməni millətçilərinin yüzilliklər boyu həyata keçirdiyi etnik təmizləmə və soyqırımı siyasətinin ən qanlı səhifəsidir." — Heydər Əliyev