Xristian

Xristian İsa Məsihə iman edən və xristianlıq dininə mənsub olan şəxsdir. Xristianların dini dünyagörüşünün əsasını İsa Məsihin həyatı, təlimləri, ölümü və dirilməsi ilə bağlı inanc təşkil edir. Xristianlar müxtəlif kilsə və məzhəblərə mənsub ola bilsələr də, onların böyük əksəriyyətini İsa Məsihə iman və Bibliyanın müqəddəs mətn kimi qəbul edilməsi birləşdirir.

Xristian sözü nə deməkdir?
“Xristian” sözü “Məsihə aid olan” və ya “Məsihin davamçısı” mənasını daşıyır. Termin qədim yunan dilindəki Christianos sözündən yaranıb və ilkin xristian icmalarına aid şəxsləri ifadə etmək üçün istifadə olunub.

Zamanla bu söz xristianlıq dininə mənsub bütün şəxslərin ümumi adı kimi qəbul edilib.

Xristian olmaq nə deməkdir?
Xristian olmaq yalnız müəyyən dini qrupa aid olmaq deyil, həm də konkret inanc və mənəvi prinsipləri qəbul etmək deməkdir. Xristian ənənəsində İsa Məsihin təlimlərinə uyğun yaşamaq, dua etmək, dini mərasimlərdə iştirak etmək və mənəvi məsuliyyət daşımaq mühüm sayılır.

Bu həyat tərzinin forması məzhəbdən və şəxsi dini təcrübədən asılı olaraq dəyişə bilər.

Xristianların müqəddəs kitabı
Xristianların müqəddəs kitabı Bibliyadır. O, Əhdi-Ətiq və Əhdi-Cədid hissələrindən ibarətdir. Əhdi-Cədiddə İsa Məsihin həyatı, təlimləri, həvarilərin fəaliyyəti və ilk xristian icmalarının formalaşması haqqında məlumat verilir.

Bibliyanın kitablarının sayı və bəzi mətnlərin kanonik statusu katolik, pravoslav və protestant ənənələrində müəyyən qədər fərqlənə bilər.

Xristianlar nəyə inanırlar?
Əksər xristianlar tək Allaha, İsa Məsihin xüsusi ilahi roluna və Müqəddəs Ruha inanırlar. Əsas xristian kilsələrinin çoxunda bu inanc Üçlük anlayışı ilə ifadə edilir.

İsa Məsihin çarmıxa çəkilməsi və dirilməsi xristian inancının mərkəzi mövzularındandır. Xilas, bağışlanma, sevgi və əbədi həyat da xristian teologiyasında mühüm yer tutur.

Xristianların əsas məzhəbləri
Xristianlar əsasən katolik, pravoslav və protestant ənənələrinə mənsub olurlar. Bununla yanaşı, Şərq xristianlığının qədim kilsələri və digər müstəqil xristian icmaları da mövcuddur.

Bu məzhəblər ortaq xristian əsaslarını paylaşsalar da, kilsə idarəçiliyi, ibadət formaları, ayinlər və bəzi teoloji məsələlərdə bir-birindən fərqlənirlər.

Katolik xristian kimdir?
Katolik xristian Roma Katolik Kilsəsinə mənsub şəxsi ifadə edir. Katoliklər Papanı kilsənin rəhbəri kimi qəbul edir və kilsə ayinlərinə xüsusi əhəmiyyət verirlər.

Katolik dini həyatında vəftiz, evxaristiya, tövbə və digər müqəddəs ayinlər mühüm yer tutur.

Pravoslav xristian kimdir?
Pravoslav xristian Şərqi Pravoslav Kilsəsinə mənsub şəxsi ifadə edir. Pravoslavlıqda qədim liturgik ənənələr, ikonalar, müqəddəs ayinlər və kilsə atalarının təlimləri böyük əhəmiyyət daşıyır.

Pravoslav kilsələri vahid mərkəzi rəhbərə tabe olmur və müxtəlif avtokefal kilsələr şəklində fəaliyyət göstərirlər.

Protestant xristian kimdir?
Protestant xristian Reformasiya ənənəsindən yaranmış kilsələrdən birinə mənsub şəxsdir. Protestantlıq daxilində lüteranlar, baptistlər, metodistlər, presviterianlar, pentikostallar və başqa çoxsaylı istiqamətlər mövcuddur.

Bir çox protestant icmasında Bibliyanın fərdi şəkildə oxunmasına və şəxsi iman təcrübəsinə xüsusi əhəmiyyət verilir.

Xristianların ibadəti necə olur?
Xristian ibadətinə dua, müqəddəs mətnlərin oxunması, dini nəğmələr və mərasimlər daxil ola bilər. İbadətin quruluşu məzhəbdən asılı olaraq dəyişir.

Pravoslav və katolik kilsələrində liturgiya daha formal və mərasim xarakterli ola bilər. Bir sıra protestant icmalarında isə moizə, musiqi və kollektiv dua daha ön planda olur.

Xristianlar kilsəyə niyə gedirlər?
Kilsə xristianlar üçün kollektiv ibadət, dua, dini mərasimlər və icma həyatının əsas məkanlarından biridir. Burada dini bayramlar, vəftiz, nikah və digər mərasimlər keçirilə bilər.

Xristian ənənəsində kilsə həm bina, həm də imanlılar icması mənasında işlədilir.

Xristian və xaç simvolu
Xaç xristianlığın ən tanınmış simvoludur. O, İsa Məsihin çarmıxa çəkilməsi və xristian teologiyasında xilas anlayışı ilə əlaqələndirilir.

Bir çox xristian xaçı boyunbağı, kilsə atributu və ya şəxsi dini simvol kimi istifadə edir. Lakin xaçın forması və istifadəsi müxtəlif xristian ənənələrində fərqlənə bilər.

Xristianların əsas bayramları
Milad və Pasxa xristianların ən mühüm dini bayramlarındandır. Milad İsa Məsihin doğumunun, Pasxa isə onun dirilməsinin qeyd olunması ilə bağlıdır.

Bayramların tarixi və bəzi mərasim xüsusiyyətləri kilsələrin istifadə etdiyi təqvimə görə dəyişə bilər.

Vəftiz xristian üçün nə deməkdir?
Vəftiz bir çox xristian kilsəsində insanın xristian icmasına daxil olmasını simvolizə edən əsas dini mərasimdir. Vəftiz uşaqlıqda və ya yetkin yaşda həyata keçirilə bilər.

Mərasimin üsulu da fərqlidir: bəzi kilsələrdə tam suya batırılma, digərlərində isə suyun başa tökülməsi və ya səpilməsi tətbiq edilir.

Xristianların mənəvi prinsipləri
Sevgi, mərhəmət, bağışlama, ədalət, sədaqət və başqasına yardım xristian əxlaqında mühüm prinsiplər hesab olunur. İsa Məsihin “yaxınını sevmək” barədə təlimləri xristian etik düşüncəsinin əsas mövzularındandır.

Bu prinsiplərin gündəlik həyata tətbiqi şəxsi dini təcrübə və kilsə ənənəsinə görə fərqli şəkildə ifadə oluna bilər.

Xristian rahibləri kimdir?
Bəzi xristian ənənələrində rahiblər və rahibələr həyatlarını dua, dini xidmət və mənəvi intizama həsr edirlər. Onlar monastırlarda və ya dini icmalarda yaşaya bilərlər.

Rahiblik xüsusilə pravoslav və katolik xristianlığında qədim və mühüm ənənəyə malikdir.

Dünyada xristianlar
Xristianlıq dünyanın ən geniş yayılmış dini ənənələrindən biridir və xristian icmaları demək olar ki, bütün qitələrdə mövcuddur. Müxtəlif ölkələrdə xristianların məzhəb tərkibi və dini həyat formaları fərqlənir.

Avropa, Amerika, Afrika, Asiya və Okeaniyada böyük və tarixi xristian icmaları fəaliyyət göstərir.

Azərbaycanda xristianlar
Azərbaycanda xristianlığın qədim tarixi var. Qafqaz Albaniyası dövründən etibarən regionda xristian dini icmaları mövcud olub və müxtəlif kilsə ənənələri formalaşıb.

Bu gün Azərbaycanda pravoslav, katolik və digər xristian icmaları fəaliyyət göstərir. Müxtəlif xristian kilsələri və dini abidələr ölkənin tarixi və mədəni irsinin bir hissəsidir.

Xristian kimliyi və mədəniyyət
Xristian kimliyi yalnız dini ibadətlə məhdudlaşmaya bilər. Bir çox cəmiyyətdə xristian ənənəsi ailə adətlərinə, bayramlara, incəsənətə, musiqiyə və memarlığa təsir edib.

Buna görə “xristian” anlayışı bəzi hallarda həm dini inancı, həm də müəyyən mədəni ənənəyə bağlılığı ifadə edə bilər. Bununla belə, dini mənsubiyyət və şəxsi inanc hər bir insan üçün fərdi məsələdir.