xristianlıq

Xristianlıq: Tarixi, inancları və dünya mədəniyyətinə təsiri Xristianlıq — ardıcıllarının sayına görə hazırda dünyanın ən böyük monoteist (təkallahlı) dinidir. Dünya əhalisinin təxminən üçdə birinin etiqad etdiyi bu din, zəngin tarixi, mənəvi dəyərləri və fəlsəfəsi ilə bəşəriyyət mədəniyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Xristianlığın yaranması və tarixi əsasları Xristianlıq eramızın I əsrində, Roma İmperiyasının tabeliyində olan Fələstin ərazisində, yəhudilik mühitində meydana gəlmişdir. Dinin əsası İsa Məsihin (İsa Peyğəmbər) adı və onun təlimləri ilə bağlıdır. Xristian inanclarına görə, İsa Məsih bəşəriyyəti günahlardan xilas etmək üçün yer üzünə gəlmiş Tanrının oğlu və vəd edilmiş xilaskardır (Məsih). İlk dövrlərdə Roma hakimiyyəti tərəfindən təqiblərə məruz qalan xristianlar, öz inanclarını gizli şəkildə yayırdılar. Lakin eramızın IV əsrində, imperator Konstantinin dövründə xristianlıq rəsmi status qazandı və tezliklə Roma İmperiyasının dövlət dininə çevrildi. Bu hadisə dinin Avropada və dünyanın digər nöqtələrində sürətlə yayılmasına təkan verdi. Müqəddəs Kitab və əsas inanclar Xristianlığın müqəddəs mətni Müqəddəs Kitab (Bibliya) adlanır. O, iki böyük hissədən ibarətdir: Əhdi-Ətiq (Köhnə Əhd): Yəhudilikdə də müqəddəs sayılan, dünyanın yaradılışı və xristianlıqdan əvvəlki peyğəmbərlərin tarixindən bəhs edən hissə. Əhdi-Cədid (Yeni Əhd): İsa Məsihin həyatı, fəaliyyəti, ölümü, dirilməsi və şagirdlərinin (həvarilərin) fəaliyyətini əks etdirən dörd İncil və digər məktublardan ibarət hissə. Xristian ilahiyyatının əsasını Müqəddəs Üçlük (Trinitat) formalaşdırır. Bu inanca görə, Tanrı vahiddir, lakin üç uca varlıqda təzahür edir: Ata Tanrı (Yaradan), Oğul Tanrı (İsa Məsih) və Müqəddəs Ruh. Xristianlığın əsas cərəyanları Tarixi proseslər və teoloji fikir ayrılıqları nəticəsində xristianlıq daxilində böyük parçalanmalar baş vermişdir. Bu gün din üç əsas qola ayrılır: Katolisizm: Dünyada ən çox ardıcılı olan cərəyandır. Mərkəzi Vatikandır və rəhbəri Roma Papasıdır. Pravoslavlıq: 1054-cü ildə böyük parçalanma (Sizma) nəticəsində katolisizmdən ayrılmışdır. Şərqi Avropa, Rusiya və Yunanıstanda daha geniş yayılmışdır. İyerarxik olaraq müstəqil patriarxatlıqlardan ibarətdir. Protestantlıq: XVI əsrdə Avropada Martin Lüterin rəhbərliyi ilə başlayan Reformasiya hərəkatı nəticəsində yaranmışdır. Müqəddəs Kitabın fərdi şəkildə oxunmasına və kilsə iyerarxiyasının azaldılmasına üstünlük verir. Xristianlıq bu gün sadəcə bir din deyil, həm də qlobal fəlsəfə, etika və memarlıq sistemidir. Əsrlər boyu inkişaf edən bu inanc sistemi, humanizm, sevgi və bağışlama prinsipləri üzərində qurulmuş mənəvi dəyərləri təbliğ etməyə davam edir.